1
HC Week 1: Algemene achtergrond forensische accountancy
Artikel: The cruelest lies are often told in silence
Soms wordt ook op tentamen gevraagd waar een titel op slaat. Deze titel betreft een jaarrekening.
Als een jaarrekening wordt gepubliceerd, willen ondernemingen laten zien dat het eigen vermogen
zo hoog mogelijk is. Een balans kent twee zijden (debit en credit/bezittingen en schulden + eigen
vermogen). In een jaarrekening staan alle financiële dingen van een bedrijf. Dit zijn allemaal relatief
harde zaken, valt te controleren. Op een jaarrekening staan ook gebouwen (bezittingen), het
berekenen van de waarde van zulke gebouwen is subjectief. Het hangt van veel indicatoren en
schattingen af. In zo’n jaarrekening zit dus behoorlijk wat subjectiviteit en als lezer weet je niet wat er
verhuld wordt op zo’n rekening. Dit wordt in het artikel verder uitgelegd. Zo’n jaarrekening (balans en
winst-/verliesrekening) is een verantwoordingsinstrument van een bedrijf.
Belangrijke begrippen uit artikel:
Cash is a fact, profit an opinion: je verkoopt iets voor 100 euro. De 100 euro is tastbaar, maar de
daadwerkelijke winst of het eigen vermogen van een bedrijf is manipuleerbaar. De winst/je eigen
vermogen kun je manipuleren.
Creative accounting: gebruik maken van de grenzen van de regelgeving. Net binnen de wettelijke
bepalingen blijven, zodat je je eigen vermogen en winstpositie zo hoog mogelijk kan maken om een
positief beeld te schetsen naar buiten. Verschillende verschijningsvormen: kennen (staan in artikel).
Creative compliance: de creativiteit zit in het spelen met de regels. Facilitators gaan spelen met de
regels. Je handelt wel naar de letter van de wet, maar niet naar de geest of de bedoeling ervan. De
wetgever heeft het zo niet bedoeld, maar het valt te rechtvaardigen met de manier waarop het is
opgeschreven.
Betekent dus ook dat je als gebruiker van de jaarrekening, dat je zo’n jaarrekening heel kritisch moet
lezen en erg kritische vragen moet stellen. Opereren ze op het randje van de wet/Zoeken ze de
grenzen op?
Artikel: De accountant: van ‘dominee tot koopman’
Het artikel legt uit dat accountants vroeger erg streng waren in wat wel en niet in de jaarrekening
gezet moest worden. Lette erop dat er geen overwaarderingen plaatsvonden/het eigen vermogen
gemanipuleerd. In de loop der jaren is de accountant meer een adviseur van de ondernemer
geworden om de helpen/adviseren.
Ontwikkeling accountancy:
Pincoffs-affaire (1879): fraude als ontstaansreden beroep
Limperg (1926-1933): accountant als vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer (moet je
kunnen uitleggen)
’80-er jaren: internationalisering, schaalvergroting, multidisciplinariteit
21-ste eeuw: boekhoudschandalen, financieel-economische crisis, kritiek op het accountantsberoep
Kritiek uit vele hoeken:
- Cliënten (te streng, te bureaucratisch, te weinig toegevoegde waarde)
- Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (kwaliteitsgebreken, incidenten, interne
toetsingen).
- Politiek (na incidenten: ‘de maat is vol’)
, 2
- Overige deelnemers maatschappelijk verkeer (aandeelhouders, financiers, belastingdienst,
burgers)
Gevolg kritiek:
- Handhavingsacties toezichthouder AFM (boetes)
- Tuchtklachten (door belanghebbenden)
- Civiele claims en schikkingen (schuldeisers, aandeelhouders, curatoren)
- Negatieve publiciteit
Wat is dé weeffout in de opzet van de accountancy? Wie betaalt, bepaalt. Het probleem is dat het
maatschappelijk verkeer niet de accountant betaalt, dat doet de klant. De accountant heeft een
commercieel belang om een klant binnenboord te houden, en zal dus geneigd zijn om met hem mee
te denken en niet streng genoeg te handelen bij het controleren van geldzaken.
Moeten kunnen uitleggen/tekenen/verklaren:
Verwachtingskloof: (afbeelding in slides op BS) Verwachtingskloof is tussen verwachtingen
maatschappelijk verkeer en werkelijke prestaties. Bij fraude doen mensen binnen organisaties dingen
die niet mogen, die verhullen ze zo goed mogelijk. Een accountant kan dat niet altijd ontdekken. Als
regels door twee functionarissen terzijde worden geschoven, dan heb je samenspanning. Iedereen
wordt dan om de tuin geleid en dat kan de accountant dan vaak niet duidelijk zien.
Verwachtingskloof/communicatiekloof/prestatiekloof kunnen uitleggen en onderbouwen met
voorbeelden.
Het artikel geeft een schets van de publieke (wettelijke) taak van de accountant en de vervalsing
daarvan in de loop der tijd. De oorzaak is verbreding van taken met consultancy- en adviesdiensten
waardoor commercialisering heeft plaatsgevonden.
Artikel: Forensische accountancy
Forensisch: het (ge)recht/juridisch. Dat recht gaat verder dan alleen het strafrecht.
Een forensisch accountant een specialist op het gebied van fraude.
Fases in de ontwikkeling forensische accountancy: Weten: wat omvat de fase en welke
karakteristieken heeft deze?
1. Publieke behoefte (1980-1993) er waren geen accountants met juridische kennis. De
grote accountantskantoren gingen steeds meer diensten leveren dan andere kleinere
kantoren. Er was een publieke behoefte aan accountants die kennis hadden over de wet en
de overheid hierbij konden helpen.
2. Ontginning van de private markt (1993-1997)
3. Stabilisatie en institutionalisering (1997-1999)
4. Verbreding en uitbouw (1999-medio 2000)
5. Tegenwind (medio 2000-2002) het vakgebied groeide goed. Toen ging het mis, want er
ontstond tegenwind. Allerlei (tucht)klachten tegen de forensische accountancy werden
ingediend. Forensische accountants kregen straf/maatregelen opgelegd. Ze deden vaak
onderzoek met een rapport zonder hoor en wederhoor. In zo’n rapport beschuldig je mensen
van fraude en je moet ze wel de gelegenheid geven op reactie te geven op zo’n
beschuldiging. Forensische accountancy was een nieuw vakgebied en had geen duidelijke
spelregels (wetboeken). Zo schaadden ze vaak belangen van andere partijen en kregen ze
sancties opgelegd.
, 3
6. Heroriëntatie en nieuw leven (2003-2014)
7. Weinig nieuws (2014-heden), concurrentie van advocaten
Ontwikkeling vanaf 2014:
- Erkende specialisten fraude-onderzoek na incidenten
- Roep om forensisch accountants in te schakelen tijdens controle
- Bij aanvang controle: inventarisatie frauderisico’s en controleplan
- Bij aanwijzingen voor fraude: nader onderzoek
- ‘Strijd’ met advocaten over bijzondere onderzoeken bedrijven schakelen tegenwoordig
advocaten in om onderzoek te doen naar fraude ipv accountants. Accountants hebben
verschoningsrecht, advocaten hebben een geheimhoudingsplicht. Onder bepaalde
omstandigheden moeten accountants hun dossiers laten inzien bij bijvoorbeeld het FIOD. Dit
kan namelijk inbeslaggenomen worden (dit moet je kunnen uitleggen op tentamen). Er zijn
speciaal gespecialiseerde advocaten. Voordat een bedrijf aangifte doet voor fraude, wil ze
vaak een intern onderzoek laten uitvoeren. Dit kunnen deze advocaten doen, het vindt dan
achter de schermen plaats. Advocaten zijn makkelijker te sturen dan accountants. Advocaten
moeten handelen in de belangen van hun cliënt. Als zo’n advocaat intern onderzoek heeft
gedaan, worden vaak hele dossiermappen aan de overheid (OM) geleverd, want als je het
zelf meldt, krijg je 10-25% korting op je boete. De overheid doet dit, want ze lokken de
werkgever als het ware om zijn werknemers te verklikken voor een korting. Deze advocaten
kennen deze regels, en zijn sowieso over het algemeen veel meer op de hoogte van de
wetten dan accountants. Accountants zitten onvoldoende in het juridische domein, alle
procedurele aspecten kennen ze veel minder. Je moet op het tentamen voordelen kunnen
noemen van advocaten boven accountants vanuit het perspectief van de klant.
Stromingen forensische accountancy:
1. Publieke forensische accountancy (strafrecht, FIOD/Politie/OM)
2. Private forensische accountancy (gespecialiseerde afdelingen accountskantoren)
3. Publieke forensische accountancy inzake controle en toezicht (Belastingdienst, Nma/ACM,
AFM e.d.)
4. Private forensische accountancy bedrijfsleven (veiligheidsafdelingen, compliance)
- Moet je kunnen benoemen en voorbeelden van de organisaties kunnen geven.
Accountancy Forensische accountancy
Taak Verschaffen van zekerheid bij Waarheidsvinding en
financiële verantwoording bewijsvoering
(jaarrekening)
Soort werkzaamheden Gestandaardiseerde Gedifferentieerd, bijzondere
werkzaamheden onderzoeken (fraude)
Zekerheidsverschaffing Materialiteitsgrenzen (geen Bewijsla(s)t ligt een stuk hoger
absolute zekerheid)
Belanghebbenden Maatschappelijk verkeer Beperkt aantal betrokkenen
(specifieke opdrachtgever)
Normenkader Breed uitgeschreven en In praktijk gevormd,
vastgelegd jurisprudentie
Verschillen moet je kunnen uitleggen.
HC Week 1: Algemene achtergrond forensische accountancy
Artikel: The cruelest lies are often told in silence
Soms wordt ook op tentamen gevraagd waar een titel op slaat. Deze titel betreft een jaarrekening.
Als een jaarrekening wordt gepubliceerd, willen ondernemingen laten zien dat het eigen vermogen
zo hoog mogelijk is. Een balans kent twee zijden (debit en credit/bezittingen en schulden + eigen
vermogen). In een jaarrekening staan alle financiële dingen van een bedrijf. Dit zijn allemaal relatief
harde zaken, valt te controleren. Op een jaarrekening staan ook gebouwen (bezittingen), het
berekenen van de waarde van zulke gebouwen is subjectief. Het hangt van veel indicatoren en
schattingen af. In zo’n jaarrekening zit dus behoorlijk wat subjectiviteit en als lezer weet je niet wat er
verhuld wordt op zo’n rekening. Dit wordt in het artikel verder uitgelegd. Zo’n jaarrekening (balans en
winst-/verliesrekening) is een verantwoordingsinstrument van een bedrijf.
Belangrijke begrippen uit artikel:
Cash is a fact, profit an opinion: je verkoopt iets voor 100 euro. De 100 euro is tastbaar, maar de
daadwerkelijke winst of het eigen vermogen van een bedrijf is manipuleerbaar. De winst/je eigen
vermogen kun je manipuleren.
Creative accounting: gebruik maken van de grenzen van de regelgeving. Net binnen de wettelijke
bepalingen blijven, zodat je je eigen vermogen en winstpositie zo hoog mogelijk kan maken om een
positief beeld te schetsen naar buiten. Verschillende verschijningsvormen: kennen (staan in artikel).
Creative compliance: de creativiteit zit in het spelen met de regels. Facilitators gaan spelen met de
regels. Je handelt wel naar de letter van de wet, maar niet naar de geest of de bedoeling ervan. De
wetgever heeft het zo niet bedoeld, maar het valt te rechtvaardigen met de manier waarop het is
opgeschreven.
Betekent dus ook dat je als gebruiker van de jaarrekening, dat je zo’n jaarrekening heel kritisch moet
lezen en erg kritische vragen moet stellen. Opereren ze op het randje van de wet/Zoeken ze de
grenzen op?
Artikel: De accountant: van ‘dominee tot koopman’
Het artikel legt uit dat accountants vroeger erg streng waren in wat wel en niet in de jaarrekening
gezet moest worden. Lette erop dat er geen overwaarderingen plaatsvonden/het eigen vermogen
gemanipuleerd. In de loop der jaren is de accountant meer een adviseur van de ondernemer
geworden om de helpen/adviseren.
Ontwikkeling accountancy:
Pincoffs-affaire (1879): fraude als ontstaansreden beroep
Limperg (1926-1933): accountant als vertrouwensman van het maatschappelijk verkeer (moet je
kunnen uitleggen)
’80-er jaren: internationalisering, schaalvergroting, multidisciplinariteit
21-ste eeuw: boekhoudschandalen, financieel-economische crisis, kritiek op het accountantsberoep
Kritiek uit vele hoeken:
- Cliënten (te streng, te bureaucratisch, te weinig toegevoegde waarde)
- Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (kwaliteitsgebreken, incidenten, interne
toetsingen).
- Politiek (na incidenten: ‘de maat is vol’)
, 2
- Overige deelnemers maatschappelijk verkeer (aandeelhouders, financiers, belastingdienst,
burgers)
Gevolg kritiek:
- Handhavingsacties toezichthouder AFM (boetes)
- Tuchtklachten (door belanghebbenden)
- Civiele claims en schikkingen (schuldeisers, aandeelhouders, curatoren)
- Negatieve publiciteit
Wat is dé weeffout in de opzet van de accountancy? Wie betaalt, bepaalt. Het probleem is dat het
maatschappelijk verkeer niet de accountant betaalt, dat doet de klant. De accountant heeft een
commercieel belang om een klant binnenboord te houden, en zal dus geneigd zijn om met hem mee
te denken en niet streng genoeg te handelen bij het controleren van geldzaken.
Moeten kunnen uitleggen/tekenen/verklaren:
Verwachtingskloof: (afbeelding in slides op BS) Verwachtingskloof is tussen verwachtingen
maatschappelijk verkeer en werkelijke prestaties. Bij fraude doen mensen binnen organisaties dingen
die niet mogen, die verhullen ze zo goed mogelijk. Een accountant kan dat niet altijd ontdekken. Als
regels door twee functionarissen terzijde worden geschoven, dan heb je samenspanning. Iedereen
wordt dan om de tuin geleid en dat kan de accountant dan vaak niet duidelijk zien.
Verwachtingskloof/communicatiekloof/prestatiekloof kunnen uitleggen en onderbouwen met
voorbeelden.
Het artikel geeft een schets van de publieke (wettelijke) taak van de accountant en de vervalsing
daarvan in de loop der tijd. De oorzaak is verbreding van taken met consultancy- en adviesdiensten
waardoor commercialisering heeft plaatsgevonden.
Artikel: Forensische accountancy
Forensisch: het (ge)recht/juridisch. Dat recht gaat verder dan alleen het strafrecht.
Een forensisch accountant een specialist op het gebied van fraude.
Fases in de ontwikkeling forensische accountancy: Weten: wat omvat de fase en welke
karakteristieken heeft deze?
1. Publieke behoefte (1980-1993) er waren geen accountants met juridische kennis. De
grote accountantskantoren gingen steeds meer diensten leveren dan andere kleinere
kantoren. Er was een publieke behoefte aan accountants die kennis hadden over de wet en
de overheid hierbij konden helpen.
2. Ontginning van de private markt (1993-1997)
3. Stabilisatie en institutionalisering (1997-1999)
4. Verbreding en uitbouw (1999-medio 2000)
5. Tegenwind (medio 2000-2002) het vakgebied groeide goed. Toen ging het mis, want er
ontstond tegenwind. Allerlei (tucht)klachten tegen de forensische accountancy werden
ingediend. Forensische accountants kregen straf/maatregelen opgelegd. Ze deden vaak
onderzoek met een rapport zonder hoor en wederhoor. In zo’n rapport beschuldig je mensen
van fraude en je moet ze wel de gelegenheid geven op reactie te geven op zo’n
beschuldiging. Forensische accountancy was een nieuw vakgebied en had geen duidelijke
spelregels (wetboeken). Zo schaadden ze vaak belangen van andere partijen en kregen ze
sancties opgelegd.
, 3
6. Heroriëntatie en nieuw leven (2003-2014)
7. Weinig nieuws (2014-heden), concurrentie van advocaten
Ontwikkeling vanaf 2014:
- Erkende specialisten fraude-onderzoek na incidenten
- Roep om forensisch accountants in te schakelen tijdens controle
- Bij aanvang controle: inventarisatie frauderisico’s en controleplan
- Bij aanwijzingen voor fraude: nader onderzoek
- ‘Strijd’ met advocaten over bijzondere onderzoeken bedrijven schakelen tegenwoordig
advocaten in om onderzoek te doen naar fraude ipv accountants. Accountants hebben
verschoningsrecht, advocaten hebben een geheimhoudingsplicht. Onder bepaalde
omstandigheden moeten accountants hun dossiers laten inzien bij bijvoorbeeld het FIOD. Dit
kan namelijk inbeslaggenomen worden (dit moet je kunnen uitleggen op tentamen). Er zijn
speciaal gespecialiseerde advocaten. Voordat een bedrijf aangifte doet voor fraude, wil ze
vaak een intern onderzoek laten uitvoeren. Dit kunnen deze advocaten doen, het vindt dan
achter de schermen plaats. Advocaten zijn makkelijker te sturen dan accountants. Advocaten
moeten handelen in de belangen van hun cliënt. Als zo’n advocaat intern onderzoek heeft
gedaan, worden vaak hele dossiermappen aan de overheid (OM) geleverd, want als je het
zelf meldt, krijg je 10-25% korting op je boete. De overheid doet dit, want ze lokken de
werkgever als het ware om zijn werknemers te verklikken voor een korting. Deze advocaten
kennen deze regels, en zijn sowieso over het algemeen veel meer op de hoogte van de
wetten dan accountants. Accountants zitten onvoldoende in het juridische domein, alle
procedurele aspecten kennen ze veel minder. Je moet op het tentamen voordelen kunnen
noemen van advocaten boven accountants vanuit het perspectief van de klant.
Stromingen forensische accountancy:
1. Publieke forensische accountancy (strafrecht, FIOD/Politie/OM)
2. Private forensische accountancy (gespecialiseerde afdelingen accountskantoren)
3. Publieke forensische accountancy inzake controle en toezicht (Belastingdienst, Nma/ACM,
AFM e.d.)
4. Private forensische accountancy bedrijfsleven (veiligheidsafdelingen, compliance)
- Moet je kunnen benoemen en voorbeelden van de organisaties kunnen geven.
Accountancy Forensische accountancy
Taak Verschaffen van zekerheid bij Waarheidsvinding en
financiële verantwoording bewijsvoering
(jaarrekening)
Soort werkzaamheden Gestandaardiseerde Gedifferentieerd, bijzondere
werkzaamheden onderzoeken (fraude)
Zekerheidsverschaffing Materialiteitsgrenzen (geen Bewijsla(s)t ligt een stuk hoger
absolute zekerheid)
Belanghebbenden Maatschappelijk verkeer Beperkt aantal betrokkenen
(specifieke opdrachtgever)
Normenkader Breed uitgeschreven en In praktijk gevormd,
vastgelegd jurisprudentie
Verschillen moet je kunnen uitleggen.
