B I O L O G I E
H13 HORMONEN
13.1 Het lichaam heeft verschillende hormoonklieren. Hormoonklieren zijn
organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. Cellen
van de klier maken een hormoon en geven die af aan het bloed. Via het
bloed komt het hormoon bij alle cellen van je lichaam. Alleen de cellen
met een passende receptor voor dat hormoon reageren. Hormonen
werken dus alleen bij hun doelwitorganen en doelwitweefsels.
Exocriene klieren (zweet- en verteringsklieren) maken producten die in het
uitwendig milieu terecht komen. Endocriene klieren (hormoonklieren)
geven hun producten af aan het bloed en via het bloed aan de
weefselvloeistof. Hormoonklieren kunnen processen in meerdere weefsels
en organen tegelijk aansturen. De geslachtsklieren stimuleren bijv. de
celdeling in verschillende delen van het lichaam, bevorderen de
ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken en beïnvloeden het
gedrag. Een ontregeling van de hormoonklieren heeft grote gevolgen voor
het functioneren van mensen.
In de doelwitorganen en doelwitweefsels beïnvloeden hormonen
verschillende lichamelijke processen zoals celdeling, groei, vorming van
geslachtscellen, melkproductie van zogende vrouwen, Ca²+- en
glucoseconcentratie van het bloed, de osmotische waarde van het bloed,
de lichaamstemperatuur, vertering en het slaap-waakritme. Voor al deze
processen is een goede aansturing nodig en samenwerking met het
zenuwstelsel. De aansturing gebeurt vooral via de hypofyse.
De hypofyse is een centrale hormoonklier die zich net onder de grote
hersenen bevindt en een doorsnee van ongeveer één centimeter heeft.
De hypofyse zorgt voor een goede aansturing van alle processen
van het hormoonstelsel.
De hypofyse verbindt het hormoonstelsel en het zenuwstelsel.
De hypofyse prikkelt veel andere hormoonklieren en activeert
organen als botten, nieren en de baarmoeder.
De hypofyse bestaat uit een achterkwab en voorkwab. In de
achterkwab worden hormonen aangevoerd door zenuwcellen uit de
, hypothalamus. In de voorkwab worden door de hypofyse zelf
hormonen gemaakt die andere hormoonklieren tot actie zetten.
Precies boven de hypofyse bevindt zich de hypothalamus, het onderdeel
van de hersenen dat het endocriene stelsel controleert. De hypothalamus
bevat neuronen die verschillen hormonen afgeven aan de hypofyse.
Bepaalde neuronen activeren met behulp van releasing-hormonen
(RH’s) de voorkwab van de hypofyse. De RH’s worden afgegeven
aan de voorkwab van de hypofyse en vormen een tussenstap.
Andere neuronen geven inhibiting-hormonen (IH’s) af aan de
voorkwab van de hypofyse die de productie van hormonen door de
hypofyse juist remmen.
Weer andere neuronen produceren neurohormonen, die in de
achterkwab van de hypofyse terechtkomen. Deze hormonen zijn
geproduceerd door de hypothalamus. De hypofyse is slechts de
plaats van afgifte.
FSH activeert de eierstokken. Onder invloed van het hormoon groeien de
follikels en hervatten de primaire oöcyten, voorlopers van de eicellen, de
meiose. Hormonen uit de follikels zorgen voor een juiste verdeling van de
chromosomen tijdens de meiose. Dit gebeurt vooral onder invloed van het
hormoon oestradiol. Dat hormoon stimuleert de ontwikkeling van
vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken zoals borstgroei en
vetafzetting en beïnvloedt de botstructuur.
BPA is een chemische stof die in veel plastic producten zit. BPA ontregelt
de werking van oestradiol. Qua structuur heeft een molecuul BPA enige
overeenkomst met het vrouwelijk geslachtshormoon oestradiol. Tijdens de
menstruatiecyclus vertoont de concentratie oestradiol in het bloed een
bepaald patroon. Het effect daarvan raakt verstoord wanneer BPA aan de
oestradiolreceptoren bindt. Als je te veel BPA binnenkrijgt is het schadelijk
voor de vruchtbaarheid en kan het effect op het hormoonsysteem hebben.
13.2 Ieder organisme maakt een ontwikkeling door. Het lichaam verandert
namelijk voortdurend. Ook de omstandigheden waarin organismen leven
veranderen. Er zijn voorspelbare veranderingen, zoals de verandering van
seizoenen. Maar er zijn ook niet te voorspellen veranderingen,
bijvoorbeeld een hittegolf. Wil het organisme onder alle omstandigheden
goed functioneren, dan is afstemming en coördinatie van levensprocessen
noodzakelijk. Zintuigen, zenuwen, hersenen en hormoonklieren werken
hiervoor samen.
Groeien. De hypothalamus geeft je hele leven het groeihormoon releasing
hormoon (GRH) af/ Deze stof leidt in de hypofyse tot de afgifte van het
groeihormoon (GH). Het groeihormoon stimuleert onder andere de deling
van kraakbeencellen.
De reactie op stress verloopt in een paar stappen. Uit de hypothalamus
komt het corticotropine releasing hormoon (CRH) vrij. Dit hormoon zet de
hypofyse aan tot de productie van het adrenocorticotroop hormoon
(ACTH). Het Adreno- corticotroop hormoon stimuleert de cellen van de
H13 HORMONEN
13.1 Het lichaam heeft verschillende hormoonklieren. Hormoonklieren zijn
organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. Cellen
van de klier maken een hormoon en geven die af aan het bloed. Via het
bloed komt het hormoon bij alle cellen van je lichaam. Alleen de cellen
met een passende receptor voor dat hormoon reageren. Hormonen
werken dus alleen bij hun doelwitorganen en doelwitweefsels.
Exocriene klieren (zweet- en verteringsklieren) maken producten die in het
uitwendig milieu terecht komen. Endocriene klieren (hormoonklieren)
geven hun producten af aan het bloed en via het bloed aan de
weefselvloeistof. Hormoonklieren kunnen processen in meerdere weefsels
en organen tegelijk aansturen. De geslachtsklieren stimuleren bijv. de
celdeling in verschillende delen van het lichaam, bevorderen de
ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken en beïnvloeden het
gedrag. Een ontregeling van de hormoonklieren heeft grote gevolgen voor
het functioneren van mensen.
In de doelwitorganen en doelwitweefsels beïnvloeden hormonen
verschillende lichamelijke processen zoals celdeling, groei, vorming van
geslachtscellen, melkproductie van zogende vrouwen, Ca²+- en
glucoseconcentratie van het bloed, de osmotische waarde van het bloed,
de lichaamstemperatuur, vertering en het slaap-waakritme. Voor al deze
processen is een goede aansturing nodig en samenwerking met het
zenuwstelsel. De aansturing gebeurt vooral via de hypofyse.
De hypofyse is een centrale hormoonklier die zich net onder de grote
hersenen bevindt en een doorsnee van ongeveer één centimeter heeft.
De hypofyse zorgt voor een goede aansturing van alle processen
van het hormoonstelsel.
De hypofyse verbindt het hormoonstelsel en het zenuwstelsel.
De hypofyse prikkelt veel andere hormoonklieren en activeert
organen als botten, nieren en de baarmoeder.
De hypofyse bestaat uit een achterkwab en voorkwab. In de
achterkwab worden hormonen aangevoerd door zenuwcellen uit de
, hypothalamus. In de voorkwab worden door de hypofyse zelf
hormonen gemaakt die andere hormoonklieren tot actie zetten.
Precies boven de hypofyse bevindt zich de hypothalamus, het onderdeel
van de hersenen dat het endocriene stelsel controleert. De hypothalamus
bevat neuronen die verschillen hormonen afgeven aan de hypofyse.
Bepaalde neuronen activeren met behulp van releasing-hormonen
(RH’s) de voorkwab van de hypofyse. De RH’s worden afgegeven
aan de voorkwab van de hypofyse en vormen een tussenstap.
Andere neuronen geven inhibiting-hormonen (IH’s) af aan de
voorkwab van de hypofyse die de productie van hormonen door de
hypofyse juist remmen.
Weer andere neuronen produceren neurohormonen, die in de
achterkwab van de hypofyse terechtkomen. Deze hormonen zijn
geproduceerd door de hypothalamus. De hypofyse is slechts de
plaats van afgifte.
FSH activeert de eierstokken. Onder invloed van het hormoon groeien de
follikels en hervatten de primaire oöcyten, voorlopers van de eicellen, de
meiose. Hormonen uit de follikels zorgen voor een juiste verdeling van de
chromosomen tijdens de meiose. Dit gebeurt vooral onder invloed van het
hormoon oestradiol. Dat hormoon stimuleert de ontwikkeling van
vrouwelijke secundaire geslachtskenmerken zoals borstgroei en
vetafzetting en beïnvloedt de botstructuur.
BPA is een chemische stof die in veel plastic producten zit. BPA ontregelt
de werking van oestradiol. Qua structuur heeft een molecuul BPA enige
overeenkomst met het vrouwelijk geslachtshormoon oestradiol. Tijdens de
menstruatiecyclus vertoont de concentratie oestradiol in het bloed een
bepaald patroon. Het effect daarvan raakt verstoord wanneer BPA aan de
oestradiolreceptoren bindt. Als je te veel BPA binnenkrijgt is het schadelijk
voor de vruchtbaarheid en kan het effect op het hormoonsysteem hebben.
13.2 Ieder organisme maakt een ontwikkeling door. Het lichaam verandert
namelijk voortdurend. Ook de omstandigheden waarin organismen leven
veranderen. Er zijn voorspelbare veranderingen, zoals de verandering van
seizoenen. Maar er zijn ook niet te voorspellen veranderingen,
bijvoorbeeld een hittegolf. Wil het organisme onder alle omstandigheden
goed functioneren, dan is afstemming en coördinatie van levensprocessen
noodzakelijk. Zintuigen, zenuwen, hersenen en hormoonklieren werken
hiervoor samen.
Groeien. De hypothalamus geeft je hele leven het groeihormoon releasing
hormoon (GRH) af/ Deze stof leidt in de hypofyse tot de afgifte van het
groeihormoon (GH). Het groeihormoon stimuleert onder andere de deling
van kraakbeencellen.
De reactie op stress verloopt in een paar stappen. Uit de hypothalamus
komt het corticotropine releasing hormoon (CRH) vrij. Dit hormoon zet de
hypofyse aan tot de productie van het adrenocorticotroop hormoon
(ACTH). Het Adreno- corticotroop hormoon stimuleert de cellen van de
