Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
SAMENVATTING ENUV
INHOUD
Nefrologie en Urologie..........................................................................................................................3
Klinische verschijnselen en tools bij nieren en urinewegen ..................................................................3
Acuut nierinsufficiëntie (AKI) ........................................................................................................... 17
Chronische nierziekte (CKD) ........................................................................................................... 21
Intoxicatie die nierfalen veroorzaken ............................................................................................... 32
Leptospirose .................................................................................................................................. 34
Renale tubulaire aandoeningen ....................................................................................................... 35
Urolithiase ..................................................................................................................................... 45
Hematurie...................................................................................................................................... 51
Feline idiopatische cystitis of Lagere urinewegsymptomen (LUTS) ..................................................... 59
Urineverlies.................................................................................................................................... 60
Glomerulaire aandoeningen ............................................................................................................ 76
Hypertensie ................................................................................................................................... 89
Bacteriële urineweginfectie ............................................................................................................. 91
Voortplanting................................................................................................................................... 102
Maatschappelijke thema’s ............................................................................................................ 102
Fertiliteitsproblemen vrouwelijk dier – Cyclus ................................................................................ 103
Fertiliteitsproblemen vrouwelijk dier – PAthologie .......................................................................... 118
Fertiliteitsproblemen mannelijk dier – Spermatogenese.................................................................. 137
Fertilitetisproblemen mannelijk dier – PAthologie ........................................................................... 148
Chirurgische en medicamenteuze interventie ................................................................................ 159
Dystocia en Neonatologie ............................................................................................................. 162
Inteelt .......................................................................................................................................... 174
Endocrinologie ................................................................................................................................ 177
Introductie ................................................................................................................................... 177
Groeihormoonstoornissen ............................................................................................................ 178
Hypothyreoïdie ............................................................................................................................. 185
Vasopressine/ADH gerelateerde aandoeningen ............................................................................. 209
Schildkliertumoren, al dan niet met hyperthyreoïdie ....................................................................... 211
Cushing ....................................................................................................................................... 222
Diabetes Mellitus ......................................................................................................................... 255
Hyperaldosteronisme ................................................................................................................... 270
Hypoadrenocorticisme (Addison) .................................................................................................. 272
Feochromocytoom ....................................................................................................................... 274
1
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Bijnierincidentaloom .................................................................................................................... 278
2
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
NEFROLOGIE EN UROLOGIE
KLINISCHE VERSCHIJNSELEN EN TOOLS BIJ NIEREN EN URINEWEGEN
Hoorcollege en zelfstudie
Problemen die eigenaar opvallen:
- Plast ‘bloed’
- Plast in huis
- Plast heel veel
- Drinkt heel veel
- Perst op urine
- Kan niet plassen
Signalement:
- Ras: urolithiases bij bepaalde rassen
- Geslacht predispositie
- Leeftijd: CKD komt vaker voor bij oudere patiënten (schatting 30-50% van katten >15 jaar)
Anamnese:
- Iatrotrope probleem: aard, duur en verloop
- Algemeen functioneren: eten, drinken, urineren, ontlasting, gedrag, gewichtsverlies/toename
- Ziektegeschiedenis: eerdere ziekten, operaties, behandelingen, vaccinaties, ontworming,
gezondheidstoestand van mens en dier in omgeving
- Leefomstandigheden: binnen/buitenkat, buitenlandanamnese, sinds wanneer in bezit, nest
gegevens/opgroeien.
Bloedingen in lagere urinewegen: continu aanwezig
Bloedverlies hogere urinewegen: intermitterend aanwezig
Lichamelijk onderzoek:
- Algemene indruk
o Soporeus (uremisch syndroom), slechte voedingstoestand (CKD)
- Algemeen onderzoek
o ascites, subcutaan oedeem, hydratatietoestand, koorts (pyelonefritis), slijmvliezen
(mogelijk anemie -> vanwege minder productie van EPO door de nieren)
- Onderzoek orgaansystemen: nieren en urinewegen
o Onderzoek kop: benige structuren palperen, hyperosteotische veranderingen, kaken
gecontroleerd op rubbe rjaw, ulcers in mondholte, tongpuntnecrose, kleur slijmvliezen,
foetor ex ore (ammoniak -> ernstige uremie)
o Abdomen: acites door proteïnurie of ruptuur urinewegen
▪ Nieren bij hond moeilijk te voelen of alleen caudale pool van de linker nier, maar
hier zijn cysten, nieuwvorming of hydrofefrose te voelen
▪ Nieren bij kat beiden te voelen
▪ Vulling van de blaas, pijn, dikte van wand, aanwezigheid van massa’s
o Rectaal onderzoek: urethra veranderingen, bij de reu prostaat
o Penis en preputium: letten op vochtige beharing en roodheid, ook testes voelen
o Vaginaal onderzoek: abnormale uitvloeiing, massa’s en beeld van urethrale opening
- Fundoscopie? Voor hypertensie meting in oog (want bloeddrukmeting kan stress gerelateerd of
echt hypertensie zijn)
3
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Urineonderzoek
- Wijze van verzamelen maakt uit!
o Spontane urine: meer witte bloedcellen en bacteriën
o Cytsocentese is sterieler dan katheterisatie, maar wel grotere kans op ruptuur bij
overvolle blaas
o Manieren: spontane urine, manuele compressie van blaas, katherisatie, cystocentese
- Waarin wordt de urine verzameld
- Bestaat uit:
o Soortelijk gewicht (met refractometer, niet van een strip!!)
▪ Normaalwaarden hond: 1.015-1.045
▪ Normaalwaarden kat: 1.035-1.060
▪ ‘Elke waarde kan normaal zijn’
▪ Hoog soortelijk gewicht: let op stoffen in urine zoals glucose, kan ook worden
gezien bij verminderde nierperfusie door hypovolemie, hemoconentratie of
hartfalen, maar ook gewoon door minder water inname
▪ Laag soortelijk gewicht: bijv. door primaire polydipsie, centrale diabetes
insipidus en aandoeningen die tubulaire ongevoeligheid voor vasopressine
(ADH) veroorzaken zoals; renale diabetes insipidus, pyelonefritis, pyometa,
overmaat glucocorticoïden, hypercalciëmie, hypokaliëmie, hyponatriëmie,
leverfalen en erythrocytose
o Sediment
o Strip
o pH bepaling (aparte test dan van de strip en is erg makkelijk); normaal is 7,4
o (UPC bepaling) ratio urine protein/creatine -> creatinine uitscheiding in urine is constant
= een op een maat voor soortelijk gewicht -> dus eigenlijk deel je het aantal eiwit in de
urine door het soortelijk gewicht -> want daarmee kan je het daadwerkelijke hoeveelheid
eiwit in de urine bepalen
Sedivue
De performance van Sedivue voor het aantonen van bacteriën is niet goed. De specificiteit is minder dan
50%, wat inhoudt dat er heel veel vals-positieven zijn. Je moet het dus altijd met de hand nakijken.
Bloedonderzoek
- Ureum en kreatinine bepaling in bloed
o Het zijn allebei metabole producten van de stikstof afbraak
o Ureum is metaboliet dat ontstaat na het verwerken van eiwit uit het voedsel en de
normale eiwit-turnover van het dier zelf
o Kreatinine is het product van spiermetabolisme (kan dus laag zijn bij dieren met weinig
spieren)
o Zowel ureum als kreatinine zijn kleine moleculen (60-113 Dalton)
o Ze worden dus goed gefilterd, ureum wordt gedeeltelijk terug gefilterd, maar kreatinine
niet
Wanneer de nierfunctie boven een bepaald punt afneemt (50-60%), treedt een stijging van de
creatinineconcentratie in het bloed (hypercreatininemie) op, meestal gepaard gaand met een verhoogde
ureumconcentratie. "Azotemie" verwijst naar een stijging van een of beide. Matige hypercreatininemie ook
verband kan houden met:
- Hoge spierproductie van creatinine, met name bij hondenrassen met een grote spiermassa, zoals
boxers, windhonden, sledehonden, enz.
- Vermindering van het extracellulaire vloeistofvolume: dehydratie kan de creatinineconcentratie
in het bloed verhogen wanneer de dehydratie meer dan 5% bedraagt.
- Intestinale absorptie van exogene creatinine (een deel van de creatine in vlees wordt tijdens het
koken omgezet in creatinine).
4
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Waarden creatinine in het bloed met bijbehorende stadia:
- Invloed op plasma Ureum concentratie
o Eiwitgehalte van dieet (maar ook bv maagbloedingen)
o Wel/niet vasten
o Katabole condities
▪ Koorts, cortico’s, tetracyclines, cachexie
o Hoeveelheid resorptie in tubulus (30-50%)
o Intestinale secreties (10-20%)
- Invloed op plasma creatinine concentratie
o Spiermassa
o Ernstige spierafbraak (bv myositis of cushing)
o Eten van gekookt vlees
o Hoeveelheid intestinale excretie (20-30%)
o Tubulaire resorptie is verwaarloosbaar
o Creatinine is dus een betere indicator van GFR dan ureum
o Greyhounds hebben veel meer spieren en dus ook een veel hoger creatinine gehalte
o Hoe groter een dier is hoe meer spieren, hoe meer creatinine wordt vrijgemaakt, hoe
hoger het creatinine is.
Ratio
- Gebruikt bij een verhoogd creatinine
- Externe renale oorzaak: ratio >150
- Renale oorzaak: ratio <100
- Gemixd: ratio 100-150
- Alleen in honden, niet bruikbaar bij katten
- Ureum in mmol/l (=> x 1000); creatinine in umol/L
Renaal probleem: hoge flow in tubuli: veel ureum en veel creatinine gelijk = ratio laag
Extrarenale probleem: lage flow -> veel terug resorptie van ureum: ureum heel hoog creatinine hoog ->
ratio hoog.
Zowel ureum als creatinine gaan pas significant stijgen als de GFR <40-50% is (dus bij 50-60% functie
verlies van nierfunctie). Daarom behoefte voor een gevoeligere methode; SDMA. Is meer sensitief bij
dieren met weinig spieren. Het kan verhoogd zijn bij bijvoorbeeld lymfoom, dus niet 100% betrouwbaar.
Birmaans en Greyhounds hebben een verhoogd SDMA.
Endogene creatine klaring: GFR x [creat] bloed = Uvolume (24 uur) x [creati] urine
Dus natuurlijke creatinine klaring
Exogene creatinine klaring: hierbij wordt creatinine toegevoegd
Plasma klaring van iohexol; wordt alleen door nieren uitgescheiden. Is een wateroplosbaar contrast-
middel wat gebruikt kan worden als marker voor plasma klaring. Iohexol blijft extracellulair en wordt niet
gemetaboliseerd en dus zo uitgescheiden door de nieren.
Renale scintigrafie: radioactieve stof (51Cr-EDTA of thechnesium) -> onderscheid tussen linker en
rechternier.
5
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Naam test Waarvoor ingezet Voordelen Beperkingen
Urine soortelijk Kijken of de nieren kunnen concentreren Geeft een indicatie over de nierfunctie. Snel, Als het soortelijk gewicht laag is betekent dit niet
gewicht goedkoop en makkelijk uit te voeren dat het dier niet kan concentreren.
Een hoog SG sluit CKD niet uit (bij de kat)
Urinestrip Een algemeen beeld krijgen van de urine, of er Goedkope test om een richting te soortelijk gewicht en pH zijn niet betrouwbaar
eiwitten in zitten, bloed of glucose krijgen waarin gezocht kan worden. Een van de Leukocyten niet betrouwbaar bij de
makkelijkste manieren om glucose aan te tonen kat. lage specificiteit (vals positieven) voor eiwit
(vooral kat)
Urine pH Kijken of er veranderingen zijn die ervoor zorgen dat Goedkoop, makkelijk uit te voeren. Veranderingen kunnen ook komen door voeding,
de urine basischer (ontsteking urease- supplementen, metabole acidose/alkalose,
producere nde bacteriën bv) of zuurder is (meestal respiratoire acidose en katabole eiwitstadia. Ook
door dieet) en je weet dan wat de gevolgen ervan afhankelijk van wanneer je meet (na maaltijd
kunnen zijn (kristalvorming, etc.) basischer)
Urinesediment Onderzoeken van kristallen en cellen in de urine. Als er kristallen in de urine zitten, kan je de nodige Als dit in de praktijk wordt gedaan is dit afhankelijk
Mogelijk ook hyaliene casts te zien bij renale interventie toepassen en ontstekingscellen zitten van hoe goed de onderzoeker is in het herkennen
proteïnurie/ontsteking/toxines. hier ook in. van de soorten.
Daarnaast kan je rode bloedcellen, witte Kan met een sedivue gedaan worden voor gemak.
bloedcellen, epitheelcellen, bacteriën, De sedivue kan verkeerde uitslagen geven, daarom
gisten/schimmels en andere organismen zien. Ook altijd zelf nog controleren
tumorcellen. Moet het liefst < 1 uur na urine afname uitgevoerd
worden. Hoe langer je wacht, hoe meer kristallen
gevormd kunnen worden.
Het liefst in de koelkast bewaren.
Urinekweek Kijken of er sprake is van bacteriële infectie Bacteriën zijn aan te tonen en te gebruiken voor Duurt een dag/paar dagen Contaminatie is
ABG daarna mogelijk, het liefst steriele urine gebruiken
UPC Zegt iets over het eiwitverlies via de urine Hier is alleen urine voor nodig en is redelijk De betrouwbaarheid is afhankelijk van je creat. Dit
Normaal: <0,2 goedkoop. Je kan hiermee bepalen of het eiwit kan dus veranderen op basis van spiermassa en de
Borderline proteïnurie: 0,2-0,5 (hond) en 0,2-0,4 significant is of niet. uitslag moet dus gerelateerd worden aan de
(kat) patiënt.
Aanhoudend: >0,4 (kat) en > 0,5 (hond ->
glomerulaire of tubulo-interstitiële CKD
B-RAF mutatie Diagnose van overgangsepitheel tumor bij honden 85% van honden met TCC heeft deze mutatie en is Niet beschikbaar voor katten. Sensitiviteit 85% >
al te meten voordat er macroscopisch tumorgroei 15% dieren vals negatief
zichtbaar is. mutatie is specifiek voor TCC. Wordt Het is vrij duur (ong. 100 euro)
getest op urine
6
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
U-OSM bepaling Meet de osmolariteit van de urine, een goede maat Meer betrouwbaar voor de concentratie van urine Weinig klinieken hebben osmometers, dit moet je
voor de concentratie van de urine dan soortelijk gewicht altijd opsturen
Bloedoz: Kreatinine Diagnosticeren en monitoren voor GFR trend (AKI Redelijk goede indicatie voor de nierfunctie (GFR) Creatinine is ras- en gewichtsafhankelijk. Ook
en CKD) In meeste praktijken beschikbaar en redelijk stijgt creat pas bij aanzienlijke daling van
betrouwbaar te meten de GFR (GFR <40-50%).
Geen lineair verband tussen GFR en sCr. Kan ook
verhoogd zijn door spierafbraak en bij rassen met
veel spiermassa. Eten van gekookt vlees heeft ook
invloed op de concentratie. Intestinale uitscheiding
is 20-30%
Bloedoz: Ureum Bij nierfalen, In meeste praktijken beschikbaar Ook verhoogd bij eiwitrijkvoer, gevast/niet gevast,
i.c.m. kreatinine voor bepalen oorzaak azotemie I.c.m. kreatinine: iets zeggen over renaal of extra- katabole condities (zoals koorts, corticosteroïden,
renaal tetracycline en cachexie), wordt in de tubulus ook
nog geresorbeerd (30-50%) en intestinaal
uitgescheiden (10-20%)
Bloedoz: SDMA Vroege indicator van GFR-daling Niet beïnvloed door de spiermassa. Bij hoog Precieze sensitiviteit en specificiteit nog niet
creatinine mogelijk onderscheid tussen bekend en kan beïnvloed worden door andere
nierprobleem of niet. problemen zoals tumoren. Duurder dan
creatinine (3x zo duur)
Bloedoz: Kalium Hyperkalemie kan voorkomen Bij meeste praktijken beschikbaar en kan een Kan ook door Addison,
bij urinewegobstructie en ruptuur. Kalium wordt ruptuur of obstructie van de urinewegen aantonen fysiologisch, transcellulaire shift, lysis cellen en
normaal gesproken door de nieren uitgescheiden. afnameproblemen.
Acuut nierfalen: hyper (aritmieën); chronisch Is minder betrouwbaar op niet ge-ijkte apparaten.
nierfalen: hypo (spierzwakte) (m.n. katten met
CKD)
Bloedoz: Fosfaat Hyperfosfatemie is bij CKD een negatieve Beschikbaar in meeste praktijken Niet heel specifiek, ook hoog bij dieren in de groei,
prognostische factor moet altijd samen met calcium worden gemeten
Bloedoz: Verlaagd eiwit door verlies via de nieren aantonen Onderscheid tussen acuut en chronisch (alfa en Niet specifiek voor nieren
Eiwitspectrum of verhoogd door ontsteking gamma eiwitten)
Bloedoz: Cystatine Endogene marker van GFR Wordt bij katten niet beïnvloed door leeftijd, ras, Wordt bij honden wel beïnvloed door leeftijd en
C geslacht en of er gevast is of niet. lichaamsgewicht, en het moet in gevaste toestand
gemeten worden. Is niet in alle studies een goede
marker van GFR en wordt over het algemeen
beschouwd als klinisch onbruikbaar.
In de praktijk niet makkelijk te meten.
7
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Bloedoz: FGF-23 Beoordeling of hyperfosfatemie klinisch relevant is Kan in beginstadium van CKD als de Niet beschikbaar op veel plekken.
of niet. plasmafosfaatgehalten nog niet gestegen zijn een
indicator geven of een dier dit gaat ontwikkelen en
dus behoefte heeft aan fosfaatvrij voer.
Kreatinine klaring GFR Geeft een duidelijk beeld van de GFR Arbeidsintensief (meerdere meetmomenten of alle
urine in 24u verzamelen) en daardoor duur en niet
veel gebruikt in diergeneeskunde
Iohexol klaring Schatten GFR Niet toxisch, blijft in extracellulaire ruimte, wordt Er moet een groot volume geïnjecteerd worden,
niet gemetaboliseerd en wordt voor bijna 100% monsters moeten opgestuurd worden, dieren
binnen 24 uur uitgescheiden. Er hoeven maar moeten een halve dag opgenomen worden.
weinig bloedmonsters genomen te worden, er hoeft Angst voor nierfalen zoals humaan bekend
geen urine opgevangen te worden.
Daarnaast is het erg stabiel in plasma en kan het
dus opgestuurd worden, het is niet radioactief,
gemakkelijk te meten en gemakkelijk aan te
komen.
Water deprivatie Bepaling tubulaire functie, geïndiceerd voor dieren Onderscheid primaire polydipsie en DI kan hiermee Zielig. Niet doen bij dieren met dehydratie i.c.m.
test met PU/PD door onbekende oorzaak (na overduidelijk gemaakt worden. slecht geconcentreerde urine, azotemie en ernstige
diagnostiek) met een laag SG. Hieruit is Relatief makkelijk uit te voeren als je niet alles wil polyurie. Redelijk invasief, aan begin moet blaas
onderscheid DI en primaire PD te maken. meten tussendoor. geleegd worden en dier moet elk uur gemonitord
worden.
Onderscheid binnen DI blijft onduidelijk totdat je
ADH toedient.
Röntgenfoto Bepaling grootte nieren, na toediening Basisröntgenfoto is in elke praktijk uit te voeren, Contrastvloeistof is niet in elke praktijk
contrastvloeistof ook voor evaluatie niet-invasief, bepaling grootte nier is veel beschikbaar, kan niet uitgevoerd worden in
abnormaliteiten in niergrootte/vorm/locatie, betrouwbaarder dan manuele palpatie gedehydreerde dieren of in overgevoelige dieren,
defecten in nierbekken of ureters, bepaalde enkele dagen erna nog vermindering GFR en in
congenitale defecten (bijv. zeldzame gevallen ontwikkeling AKI in honden
unilaterale agenese), renomegalie, acute
pyelonefritis en ruptuur bovenste urinewegen
Urolithiasis Blaasruptuur
Echo Bepaling lengte en volume nieren, differentiatie Niet-invasief, is onafhankelijk van nierfunctie, heeft Sommige laesies zien er normaal uit op de echo en
vaste vs. met geen negatieve effecten op patiënt, je kan goed worden dus niet opgemerkt
vloeistof-gevulde laesies in nier, mogelijkheid onderscheid maken tussen kapsel, cortex,
voor DNAB’s, medulla, nierbekken en renale sinus
8
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
intrarenale weerstand van bloedflow is
te bepalen d.m.v. een Doppler
Urodynamische Bij dieren met incontinentie van urine, m.n. dieren UPP en CMG: Kan in elke hond en meeste katten UPP: Eerst moeten infecties van de urineweg
testen die niet verbeteren bij standaard therapie. gedaan worden (wel aparte katheter voor katers uitgesloten en/of behandeld worden. Elke vorm van
Urethrale pressure profiel (UPP): evaluatie druk nodig). sedatie/anesthesie vermindert de urethrale
langs lengte urethra, voor honden met refractoire Diagnostiek dyssinergie bij de reu sluitingsdruk, maar dit kan vaak niet zonder sedatie
urethrale sfinctermechanisme incompetentie uitgevoerd worden.
(USMI) of honden die niet op medicatie kunnen. Standaardrisico’s inbrengen katheter.
Ook bij dieren met vermoedelijke functionele Speciale apparaatuur/programma’s voor nodig.
urethrale outflow tract obstruction. CMG: anesthesierisico, standaardrisico’s
Cystometrografie (CMG): evaluatie inbrengen katheter, sedatie heeft invloed op
functie detrusor, volume en compliantie blaas bij detrusorreflex. Speciale apparatuur/programma’s
dieren met refractoire USMI, persistente voor nodig.
pollakisurie of detrusor-atonie.
ook gebruikt voor dissynergie bij reuen
Urethrocystoscopie Visuele inspectie mucosa vestibula, vagina, Gouden standaard voor diagnose ectopische Kan alleen in vrouwelijke dieren (kan ook bij
urethra, uretrale orifices en blaas. Voor ureteren in honden. Is minimaal mannelijke dieren nu) > 3 kg, meewerkend dier
diagnostisering aandoeningen lagere urinewegen. invasief. voor verwijdering kleine cysten of nodig
voor lithotripsie.
Makkelijk voor het nemen van monsters
Nierbiopten Differentiatie protein-losing glomerulaire Histologische diagnose mogelijk Zeer invasief en risicovol vanwege grote bloedvaten
aandoeningen, differentiatie AKI en CKD, bepaling in de buurt (aorta, a. renalis), je hebt iemand nodig
status tubulaire basement membranes bij AKI, die
proteïnurie, vaststellen hierin gespecialiseerd is. Altijd sedatie/anesthesie
respons op therapie of progressie nierziekte nodig, eerst
moeten stollingstesten uitgevoerd
worden, na biopt moeten
hematocriet en plasma-eiwitten
bepaald worden i.v.m. kans op
bloeding. Daarnaast moet het eerst
opgestuurd worden. Meerdere
kleuringen nodig. Dure test.
9
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Beeldvorming
- Renale scintrgrafie
- Echo
- Cel/weefselonderzoek
o Cytologie:
▪ Dunne naald biopten van nier-cortex
▪ Van urinesediment (voor blaastumoren)
▪ Van zuigbiopt (prostaat, blaastumor, urethra tumor) met urinekatheter
o Weefselonderzoek
▪ Van echogeleide tru-cut biopten van nier cortex
▪ Van chirurgische biopten van niercortex/blaaswand/prostaat/tumoren/
lymfeknopen
Fysiologie van de nier
De nieren filteren het bloed; ze zorgen dat oa
water, glucose, elektrolyten en laagmoleculaire
eiwitten terug worden gehaald en scheiden
metabolische afvalstoffen uit. De nieren
produceren hormonen die de systemische
bloeddruk en de productie van rode bloedcellen
reguleren. Het nefron, functionele eenheid van de
nier, bestaat uit de glomerulus, waar het bloed
wordt gefilterd, en de bijbehorende
niertubulisegementen, waar gefilterde stoffen
worden gereabsorbeerd in het bloed en
plasmacomponenten worden afgescheiden in de
tubulivloeistof. In de niercortex komen de
nefronen samen in het verzamelbuissyteem dat
door de nier loopt en uitmondt in het nierbekken.
De glomerulus is een compact netwerk van
haarvaten dat cellulaire componenten en eiwitten
met een gemiddeld tot hoog molecuulgewicht in
de bloedvaten vasthoudt en tegelijkertijd een
vloeistof afscheidt die qua elektrolyt- en
watersamenstelling vrijwel identiek is aan plasma;
glomerulaire filtraat. De glomerulaire
filtratiesnelheid (GFR) is een klinisch bruikbare
maatstaf voor de nierfunctie, ml/min/kg. De GFR
wordt bepaald door de gemiddelde netto
filtratiedruk, de permeabiliteit van de
filtratiebarrière en het beschikbare oppervlak voor
filtratie. De hydrostatische druk van het bloed in het capillaire ultrafiltraat zorgt voor bevordering van de
filtratie. De plasma-oncotische druk in het glomerulaire capillair en de hydrostatische druk in de ruimte
van Bowman verminderen de filtratie.
10
SAMENVATTING ENUV
INHOUD
Nefrologie en Urologie..........................................................................................................................3
Klinische verschijnselen en tools bij nieren en urinewegen ..................................................................3
Acuut nierinsufficiëntie (AKI) ........................................................................................................... 17
Chronische nierziekte (CKD) ........................................................................................................... 21
Intoxicatie die nierfalen veroorzaken ............................................................................................... 32
Leptospirose .................................................................................................................................. 34
Renale tubulaire aandoeningen ....................................................................................................... 35
Urolithiase ..................................................................................................................................... 45
Hematurie...................................................................................................................................... 51
Feline idiopatische cystitis of Lagere urinewegsymptomen (LUTS) ..................................................... 59
Urineverlies.................................................................................................................................... 60
Glomerulaire aandoeningen ............................................................................................................ 76
Hypertensie ................................................................................................................................... 89
Bacteriële urineweginfectie ............................................................................................................. 91
Voortplanting................................................................................................................................... 102
Maatschappelijke thema’s ............................................................................................................ 102
Fertiliteitsproblemen vrouwelijk dier – Cyclus ................................................................................ 103
Fertiliteitsproblemen vrouwelijk dier – PAthologie .......................................................................... 118
Fertiliteitsproblemen mannelijk dier – Spermatogenese.................................................................. 137
Fertilitetisproblemen mannelijk dier – PAthologie ........................................................................... 148
Chirurgische en medicamenteuze interventie ................................................................................ 159
Dystocia en Neonatologie ............................................................................................................. 162
Inteelt .......................................................................................................................................... 174
Endocrinologie ................................................................................................................................ 177
Introductie ................................................................................................................................... 177
Groeihormoonstoornissen ............................................................................................................ 178
Hypothyreoïdie ............................................................................................................................. 185
Vasopressine/ADH gerelateerde aandoeningen ............................................................................. 209
Schildkliertumoren, al dan niet met hyperthyreoïdie ....................................................................... 211
Cushing ....................................................................................................................................... 222
Diabetes Mellitus ......................................................................................................................... 255
Hyperaldosteronisme ................................................................................................................... 270
Hypoadrenocorticisme (Addison) .................................................................................................. 272
Feochromocytoom ....................................................................................................................... 274
1
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Bijnierincidentaloom .................................................................................................................... 278
2
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
NEFROLOGIE EN UROLOGIE
KLINISCHE VERSCHIJNSELEN EN TOOLS BIJ NIEREN EN URINEWEGEN
Hoorcollege en zelfstudie
Problemen die eigenaar opvallen:
- Plast ‘bloed’
- Plast in huis
- Plast heel veel
- Drinkt heel veel
- Perst op urine
- Kan niet plassen
Signalement:
- Ras: urolithiases bij bepaalde rassen
- Geslacht predispositie
- Leeftijd: CKD komt vaker voor bij oudere patiënten (schatting 30-50% van katten >15 jaar)
Anamnese:
- Iatrotrope probleem: aard, duur en verloop
- Algemeen functioneren: eten, drinken, urineren, ontlasting, gedrag, gewichtsverlies/toename
- Ziektegeschiedenis: eerdere ziekten, operaties, behandelingen, vaccinaties, ontworming,
gezondheidstoestand van mens en dier in omgeving
- Leefomstandigheden: binnen/buitenkat, buitenlandanamnese, sinds wanneer in bezit, nest
gegevens/opgroeien.
Bloedingen in lagere urinewegen: continu aanwezig
Bloedverlies hogere urinewegen: intermitterend aanwezig
Lichamelijk onderzoek:
- Algemene indruk
o Soporeus (uremisch syndroom), slechte voedingstoestand (CKD)
- Algemeen onderzoek
o ascites, subcutaan oedeem, hydratatietoestand, koorts (pyelonefritis), slijmvliezen
(mogelijk anemie -> vanwege minder productie van EPO door de nieren)
- Onderzoek orgaansystemen: nieren en urinewegen
o Onderzoek kop: benige structuren palperen, hyperosteotische veranderingen, kaken
gecontroleerd op rubbe rjaw, ulcers in mondholte, tongpuntnecrose, kleur slijmvliezen,
foetor ex ore (ammoniak -> ernstige uremie)
o Abdomen: acites door proteïnurie of ruptuur urinewegen
▪ Nieren bij hond moeilijk te voelen of alleen caudale pool van de linker nier, maar
hier zijn cysten, nieuwvorming of hydrofefrose te voelen
▪ Nieren bij kat beiden te voelen
▪ Vulling van de blaas, pijn, dikte van wand, aanwezigheid van massa’s
o Rectaal onderzoek: urethra veranderingen, bij de reu prostaat
o Penis en preputium: letten op vochtige beharing en roodheid, ook testes voelen
o Vaginaal onderzoek: abnormale uitvloeiing, massa’s en beeld van urethrale opening
- Fundoscopie? Voor hypertensie meting in oog (want bloeddrukmeting kan stress gerelateerd of
echt hypertensie zijn)
3
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Urineonderzoek
- Wijze van verzamelen maakt uit!
o Spontane urine: meer witte bloedcellen en bacteriën
o Cytsocentese is sterieler dan katheterisatie, maar wel grotere kans op ruptuur bij
overvolle blaas
o Manieren: spontane urine, manuele compressie van blaas, katherisatie, cystocentese
- Waarin wordt de urine verzameld
- Bestaat uit:
o Soortelijk gewicht (met refractometer, niet van een strip!!)
▪ Normaalwaarden hond: 1.015-1.045
▪ Normaalwaarden kat: 1.035-1.060
▪ ‘Elke waarde kan normaal zijn’
▪ Hoog soortelijk gewicht: let op stoffen in urine zoals glucose, kan ook worden
gezien bij verminderde nierperfusie door hypovolemie, hemoconentratie of
hartfalen, maar ook gewoon door minder water inname
▪ Laag soortelijk gewicht: bijv. door primaire polydipsie, centrale diabetes
insipidus en aandoeningen die tubulaire ongevoeligheid voor vasopressine
(ADH) veroorzaken zoals; renale diabetes insipidus, pyelonefritis, pyometa,
overmaat glucocorticoïden, hypercalciëmie, hypokaliëmie, hyponatriëmie,
leverfalen en erythrocytose
o Sediment
o Strip
o pH bepaling (aparte test dan van de strip en is erg makkelijk); normaal is 7,4
o (UPC bepaling) ratio urine protein/creatine -> creatinine uitscheiding in urine is constant
= een op een maat voor soortelijk gewicht -> dus eigenlijk deel je het aantal eiwit in de
urine door het soortelijk gewicht -> want daarmee kan je het daadwerkelijke hoeveelheid
eiwit in de urine bepalen
Sedivue
De performance van Sedivue voor het aantonen van bacteriën is niet goed. De specificiteit is minder dan
50%, wat inhoudt dat er heel veel vals-positieven zijn. Je moet het dus altijd met de hand nakijken.
Bloedonderzoek
- Ureum en kreatinine bepaling in bloed
o Het zijn allebei metabole producten van de stikstof afbraak
o Ureum is metaboliet dat ontstaat na het verwerken van eiwit uit het voedsel en de
normale eiwit-turnover van het dier zelf
o Kreatinine is het product van spiermetabolisme (kan dus laag zijn bij dieren met weinig
spieren)
o Zowel ureum als kreatinine zijn kleine moleculen (60-113 Dalton)
o Ze worden dus goed gefilterd, ureum wordt gedeeltelijk terug gefilterd, maar kreatinine
niet
Wanneer de nierfunctie boven een bepaald punt afneemt (50-60%), treedt een stijging van de
creatinineconcentratie in het bloed (hypercreatininemie) op, meestal gepaard gaand met een verhoogde
ureumconcentratie. "Azotemie" verwijst naar een stijging van een of beide. Matige hypercreatininemie ook
verband kan houden met:
- Hoge spierproductie van creatinine, met name bij hondenrassen met een grote spiermassa, zoals
boxers, windhonden, sledehonden, enz.
- Vermindering van het extracellulaire vloeistofvolume: dehydratie kan de creatinineconcentratie
in het bloed verhogen wanneer de dehydratie meer dan 5% bedraagt.
- Intestinale absorptie van exogene creatinine (een deel van de creatine in vlees wordt tijdens het
koken omgezet in creatinine).
4
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Waarden creatinine in het bloed met bijbehorende stadia:
- Invloed op plasma Ureum concentratie
o Eiwitgehalte van dieet (maar ook bv maagbloedingen)
o Wel/niet vasten
o Katabole condities
▪ Koorts, cortico’s, tetracyclines, cachexie
o Hoeveelheid resorptie in tubulus (30-50%)
o Intestinale secreties (10-20%)
- Invloed op plasma creatinine concentratie
o Spiermassa
o Ernstige spierafbraak (bv myositis of cushing)
o Eten van gekookt vlees
o Hoeveelheid intestinale excretie (20-30%)
o Tubulaire resorptie is verwaarloosbaar
o Creatinine is dus een betere indicator van GFR dan ureum
o Greyhounds hebben veel meer spieren en dus ook een veel hoger creatinine gehalte
o Hoe groter een dier is hoe meer spieren, hoe meer creatinine wordt vrijgemaakt, hoe
hoger het creatinine is.
Ratio
- Gebruikt bij een verhoogd creatinine
- Externe renale oorzaak: ratio >150
- Renale oorzaak: ratio <100
- Gemixd: ratio 100-150
- Alleen in honden, niet bruikbaar bij katten
- Ureum in mmol/l (=> x 1000); creatinine in umol/L
Renaal probleem: hoge flow in tubuli: veel ureum en veel creatinine gelijk = ratio laag
Extrarenale probleem: lage flow -> veel terug resorptie van ureum: ureum heel hoog creatinine hoog ->
ratio hoog.
Zowel ureum als creatinine gaan pas significant stijgen als de GFR <40-50% is (dus bij 50-60% functie
verlies van nierfunctie). Daarom behoefte voor een gevoeligere methode; SDMA. Is meer sensitief bij
dieren met weinig spieren. Het kan verhoogd zijn bij bijvoorbeeld lymfoom, dus niet 100% betrouwbaar.
Birmaans en Greyhounds hebben een verhoogd SDMA.
Endogene creatine klaring: GFR x [creat] bloed = Uvolume (24 uur) x [creati] urine
Dus natuurlijke creatinine klaring
Exogene creatinine klaring: hierbij wordt creatinine toegevoegd
Plasma klaring van iohexol; wordt alleen door nieren uitgescheiden. Is een wateroplosbaar contrast-
middel wat gebruikt kan worden als marker voor plasma klaring. Iohexol blijft extracellulair en wordt niet
gemetaboliseerd en dus zo uitgescheiden door de nieren.
Renale scintigrafie: radioactieve stof (51Cr-EDTA of thechnesium) -> onderscheid tussen linker en
rechternier.
5
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Naam test Waarvoor ingezet Voordelen Beperkingen
Urine soortelijk Kijken of de nieren kunnen concentreren Geeft een indicatie over de nierfunctie. Snel, Als het soortelijk gewicht laag is betekent dit niet
gewicht goedkoop en makkelijk uit te voeren dat het dier niet kan concentreren.
Een hoog SG sluit CKD niet uit (bij de kat)
Urinestrip Een algemeen beeld krijgen van de urine, of er Goedkope test om een richting te soortelijk gewicht en pH zijn niet betrouwbaar
eiwitten in zitten, bloed of glucose krijgen waarin gezocht kan worden. Een van de Leukocyten niet betrouwbaar bij de
makkelijkste manieren om glucose aan te tonen kat. lage specificiteit (vals positieven) voor eiwit
(vooral kat)
Urine pH Kijken of er veranderingen zijn die ervoor zorgen dat Goedkoop, makkelijk uit te voeren. Veranderingen kunnen ook komen door voeding,
de urine basischer (ontsteking urease- supplementen, metabole acidose/alkalose,
producere nde bacteriën bv) of zuurder is (meestal respiratoire acidose en katabole eiwitstadia. Ook
door dieet) en je weet dan wat de gevolgen ervan afhankelijk van wanneer je meet (na maaltijd
kunnen zijn (kristalvorming, etc.) basischer)
Urinesediment Onderzoeken van kristallen en cellen in de urine. Als er kristallen in de urine zitten, kan je de nodige Als dit in de praktijk wordt gedaan is dit afhankelijk
Mogelijk ook hyaliene casts te zien bij renale interventie toepassen en ontstekingscellen zitten van hoe goed de onderzoeker is in het herkennen
proteïnurie/ontsteking/toxines. hier ook in. van de soorten.
Daarnaast kan je rode bloedcellen, witte Kan met een sedivue gedaan worden voor gemak.
bloedcellen, epitheelcellen, bacteriën, De sedivue kan verkeerde uitslagen geven, daarom
gisten/schimmels en andere organismen zien. Ook altijd zelf nog controleren
tumorcellen. Moet het liefst < 1 uur na urine afname uitgevoerd
worden. Hoe langer je wacht, hoe meer kristallen
gevormd kunnen worden.
Het liefst in de koelkast bewaren.
Urinekweek Kijken of er sprake is van bacteriële infectie Bacteriën zijn aan te tonen en te gebruiken voor Duurt een dag/paar dagen Contaminatie is
ABG daarna mogelijk, het liefst steriele urine gebruiken
UPC Zegt iets over het eiwitverlies via de urine Hier is alleen urine voor nodig en is redelijk De betrouwbaarheid is afhankelijk van je creat. Dit
Normaal: <0,2 goedkoop. Je kan hiermee bepalen of het eiwit kan dus veranderen op basis van spiermassa en de
Borderline proteïnurie: 0,2-0,5 (hond) en 0,2-0,4 significant is of niet. uitslag moet dus gerelateerd worden aan de
(kat) patiënt.
Aanhoudend: >0,4 (kat) en > 0,5 (hond ->
glomerulaire of tubulo-interstitiële CKD
B-RAF mutatie Diagnose van overgangsepitheel tumor bij honden 85% van honden met TCC heeft deze mutatie en is Niet beschikbaar voor katten. Sensitiviteit 85% >
al te meten voordat er macroscopisch tumorgroei 15% dieren vals negatief
zichtbaar is. mutatie is specifiek voor TCC. Wordt Het is vrij duur (ong. 100 euro)
getest op urine
6
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
U-OSM bepaling Meet de osmolariteit van de urine, een goede maat Meer betrouwbaar voor de concentratie van urine Weinig klinieken hebben osmometers, dit moet je
voor de concentratie van de urine dan soortelijk gewicht altijd opsturen
Bloedoz: Kreatinine Diagnosticeren en monitoren voor GFR trend (AKI Redelijk goede indicatie voor de nierfunctie (GFR) Creatinine is ras- en gewichtsafhankelijk. Ook
en CKD) In meeste praktijken beschikbaar en redelijk stijgt creat pas bij aanzienlijke daling van
betrouwbaar te meten de GFR (GFR <40-50%).
Geen lineair verband tussen GFR en sCr. Kan ook
verhoogd zijn door spierafbraak en bij rassen met
veel spiermassa. Eten van gekookt vlees heeft ook
invloed op de concentratie. Intestinale uitscheiding
is 20-30%
Bloedoz: Ureum Bij nierfalen, In meeste praktijken beschikbaar Ook verhoogd bij eiwitrijkvoer, gevast/niet gevast,
i.c.m. kreatinine voor bepalen oorzaak azotemie I.c.m. kreatinine: iets zeggen over renaal of extra- katabole condities (zoals koorts, corticosteroïden,
renaal tetracycline en cachexie), wordt in de tubulus ook
nog geresorbeerd (30-50%) en intestinaal
uitgescheiden (10-20%)
Bloedoz: SDMA Vroege indicator van GFR-daling Niet beïnvloed door de spiermassa. Bij hoog Precieze sensitiviteit en specificiteit nog niet
creatinine mogelijk onderscheid tussen bekend en kan beïnvloed worden door andere
nierprobleem of niet. problemen zoals tumoren. Duurder dan
creatinine (3x zo duur)
Bloedoz: Kalium Hyperkalemie kan voorkomen Bij meeste praktijken beschikbaar en kan een Kan ook door Addison,
bij urinewegobstructie en ruptuur. Kalium wordt ruptuur of obstructie van de urinewegen aantonen fysiologisch, transcellulaire shift, lysis cellen en
normaal gesproken door de nieren uitgescheiden. afnameproblemen.
Acuut nierfalen: hyper (aritmieën); chronisch Is minder betrouwbaar op niet ge-ijkte apparaten.
nierfalen: hypo (spierzwakte) (m.n. katten met
CKD)
Bloedoz: Fosfaat Hyperfosfatemie is bij CKD een negatieve Beschikbaar in meeste praktijken Niet heel specifiek, ook hoog bij dieren in de groei,
prognostische factor moet altijd samen met calcium worden gemeten
Bloedoz: Verlaagd eiwit door verlies via de nieren aantonen Onderscheid tussen acuut en chronisch (alfa en Niet specifiek voor nieren
Eiwitspectrum of verhoogd door ontsteking gamma eiwitten)
Bloedoz: Cystatine Endogene marker van GFR Wordt bij katten niet beïnvloed door leeftijd, ras, Wordt bij honden wel beïnvloed door leeftijd en
C geslacht en of er gevast is of niet. lichaamsgewicht, en het moet in gevaste toestand
gemeten worden. Is niet in alle studies een goede
marker van GFR en wordt over het algemeen
beschouwd als klinisch onbruikbaar.
In de praktijk niet makkelijk te meten.
7
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Bloedoz: FGF-23 Beoordeling of hyperfosfatemie klinisch relevant is Kan in beginstadium van CKD als de Niet beschikbaar op veel plekken.
of niet. plasmafosfaatgehalten nog niet gestegen zijn een
indicator geven of een dier dit gaat ontwikkelen en
dus behoefte heeft aan fosfaatvrij voer.
Kreatinine klaring GFR Geeft een duidelijk beeld van de GFR Arbeidsintensief (meerdere meetmomenten of alle
urine in 24u verzamelen) en daardoor duur en niet
veel gebruikt in diergeneeskunde
Iohexol klaring Schatten GFR Niet toxisch, blijft in extracellulaire ruimte, wordt Er moet een groot volume geïnjecteerd worden,
niet gemetaboliseerd en wordt voor bijna 100% monsters moeten opgestuurd worden, dieren
binnen 24 uur uitgescheiden. Er hoeven maar moeten een halve dag opgenomen worden.
weinig bloedmonsters genomen te worden, er hoeft Angst voor nierfalen zoals humaan bekend
geen urine opgevangen te worden.
Daarnaast is het erg stabiel in plasma en kan het
dus opgestuurd worden, het is niet radioactief,
gemakkelijk te meten en gemakkelijk aan te
komen.
Water deprivatie Bepaling tubulaire functie, geïndiceerd voor dieren Onderscheid primaire polydipsie en DI kan hiermee Zielig. Niet doen bij dieren met dehydratie i.c.m.
test met PU/PD door onbekende oorzaak (na overduidelijk gemaakt worden. slecht geconcentreerde urine, azotemie en ernstige
diagnostiek) met een laag SG. Hieruit is Relatief makkelijk uit te voeren als je niet alles wil polyurie. Redelijk invasief, aan begin moet blaas
onderscheid DI en primaire PD te maken. meten tussendoor. geleegd worden en dier moet elk uur gemonitord
worden.
Onderscheid binnen DI blijft onduidelijk totdat je
ADH toedient.
Röntgenfoto Bepaling grootte nieren, na toediening Basisröntgenfoto is in elke praktijk uit te voeren, Contrastvloeistof is niet in elke praktijk
contrastvloeistof ook voor evaluatie niet-invasief, bepaling grootte nier is veel beschikbaar, kan niet uitgevoerd worden in
abnormaliteiten in niergrootte/vorm/locatie, betrouwbaarder dan manuele palpatie gedehydreerde dieren of in overgevoelige dieren,
defecten in nierbekken of ureters, bepaalde enkele dagen erna nog vermindering GFR en in
congenitale defecten (bijv. zeldzame gevallen ontwikkeling AKI in honden
unilaterale agenese), renomegalie, acute
pyelonefritis en ruptuur bovenste urinewegen
Urolithiasis Blaasruptuur
Echo Bepaling lengte en volume nieren, differentiatie Niet-invasief, is onafhankelijk van nierfunctie, heeft Sommige laesies zien er normaal uit op de echo en
vaste vs. met geen negatieve effecten op patiënt, je kan goed worden dus niet opgemerkt
vloeistof-gevulde laesies in nier, mogelijkheid onderscheid maken tussen kapsel, cortex,
voor DNAB’s, medulla, nierbekken en renale sinus
8
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
intrarenale weerstand van bloedflow is
te bepalen d.m.v. een Doppler
Urodynamische Bij dieren met incontinentie van urine, m.n. dieren UPP en CMG: Kan in elke hond en meeste katten UPP: Eerst moeten infecties van de urineweg
testen die niet verbeteren bij standaard therapie. gedaan worden (wel aparte katheter voor katers uitgesloten en/of behandeld worden. Elke vorm van
Urethrale pressure profiel (UPP): evaluatie druk nodig). sedatie/anesthesie vermindert de urethrale
langs lengte urethra, voor honden met refractoire Diagnostiek dyssinergie bij de reu sluitingsdruk, maar dit kan vaak niet zonder sedatie
urethrale sfinctermechanisme incompetentie uitgevoerd worden.
(USMI) of honden die niet op medicatie kunnen. Standaardrisico’s inbrengen katheter.
Ook bij dieren met vermoedelijke functionele Speciale apparaatuur/programma’s voor nodig.
urethrale outflow tract obstruction. CMG: anesthesierisico, standaardrisico’s
Cystometrografie (CMG): evaluatie inbrengen katheter, sedatie heeft invloed op
functie detrusor, volume en compliantie blaas bij detrusorreflex. Speciale apparatuur/programma’s
dieren met refractoire USMI, persistente voor nodig.
pollakisurie of detrusor-atonie.
ook gebruikt voor dissynergie bij reuen
Urethrocystoscopie Visuele inspectie mucosa vestibula, vagina, Gouden standaard voor diagnose ectopische Kan alleen in vrouwelijke dieren (kan ook bij
urethra, uretrale orifices en blaas. Voor ureteren in honden. Is minimaal mannelijke dieren nu) > 3 kg, meewerkend dier
diagnostisering aandoeningen lagere urinewegen. invasief. voor verwijdering kleine cysten of nodig
voor lithotripsie.
Makkelijk voor het nemen van monsters
Nierbiopten Differentiatie protein-losing glomerulaire Histologische diagnose mogelijk Zeer invasief en risicovol vanwege grote bloedvaten
aandoeningen, differentiatie AKI en CKD, bepaling in de buurt (aorta, a. renalis), je hebt iemand nodig
status tubulaire basement membranes bij AKI, die
proteïnurie, vaststellen hierin gespecialiseerd is. Altijd sedatie/anesthesie
respons op therapie of progressie nierziekte nodig, eerst
moeten stollingstesten uitgevoerd
worden, na biopt moeten
hematocriet en plasma-eiwitten
bepaald worden i.v.m. kans op
bloeding. Daarnaast moet het eerst
opgestuurd worden. Meerdere
kleuringen nodig. Dure test.
9
, Samenvatting Endocrinologie, Nefrologie, Urologie en Voortplanting | Jonker G.G. (Gemma
Beeldvorming
- Renale scintrgrafie
- Echo
- Cel/weefselonderzoek
o Cytologie:
▪ Dunne naald biopten van nier-cortex
▪ Van urinesediment (voor blaastumoren)
▪ Van zuigbiopt (prostaat, blaastumor, urethra tumor) met urinekatheter
o Weefselonderzoek
▪ Van echogeleide tru-cut biopten van nier cortex
▪ Van chirurgische biopten van niercortex/blaaswand/prostaat/tumoren/
lymfeknopen
Fysiologie van de nier
De nieren filteren het bloed; ze zorgen dat oa
water, glucose, elektrolyten en laagmoleculaire
eiwitten terug worden gehaald en scheiden
metabolische afvalstoffen uit. De nieren
produceren hormonen die de systemische
bloeddruk en de productie van rode bloedcellen
reguleren. Het nefron, functionele eenheid van de
nier, bestaat uit de glomerulus, waar het bloed
wordt gefilterd, en de bijbehorende
niertubulisegementen, waar gefilterde stoffen
worden gereabsorbeerd in het bloed en
plasmacomponenten worden afgescheiden in de
tubulivloeistof. In de niercortex komen de
nefronen samen in het verzamelbuissyteem dat
door de nier loopt en uitmondt in het nierbekken.
De glomerulus is een compact netwerk van
haarvaten dat cellulaire componenten en eiwitten
met een gemiddeld tot hoog molecuulgewicht in
de bloedvaten vasthoudt en tegelijkertijd een
vloeistof afscheidt die qua elektrolyt- en
watersamenstelling vrijwel identiek is aan plasma;
glomerulaire filtraat. De glomerulaire
filtratiesnelheid (GFR) is een klinisch bruikbare
maatstaf voor de nierfunctie, ml/min/kg. De GFR
wordt bepaald door de gemiddelde netto
filtratiedruk, de permeabiliteit van de
filtratiebarrière en het beschikbare oppervlak voor
filtratie. De hydrostatische druk van het bloed in het capillaire ultrafiltraat zorgt voor bevordering van de
filtratie. De plasma-oncotische druk in het glomerulaire capillair en de hydrostatische druk in de ruimte
van Bowman verminderen de filtratie.
10
