Hoofdstuk 4 Zouten
Eigenschappen van zouten
- De aantrekkingskracht tussen positieve en negatieve deeltjes is groot. Deze zogenoemde
ionbinding die de ionen in een zout bij elkaar houdt, is dan ook zo sterk dat alle zouten bij
kamertemperatuur vast zijn. De microstructuur van zouten, het ionrooster, maakt zouten niet
vervormbaar, maar bros. Verstoring van het ionrooster op micro-niveau leidt tot materiaalbreuk
op macroniveau, omdat negatieve ionen en positieve ionen tegenover elkaar komen te zitten en
elkaar afstoten. Zouten vormen sterke, maar niet-vervormbare materialen die alleen elektrische
stroom geleiden in vloeibare of opgeloste toestand.
Enkelvoudige en samengestelde ionen
- Veel ionen bestaan uit slechts één atoom, de zogeheten enkelvoudige ionen. Er bestaan echter
ook atoomgroepen die samen een ion vormen. Die heten samengestelde ionen. De atomen in
een samengesteld ion zijn met atoombindingen aan elkaar verbonden. Voorbeelden van
samengestelde ionen zijn hydroxide (OH-) en fosfaat (PO43-). Bijna alle samengestelde ionen zijn
negatief geladen. Ammoniumzouten zijn dus erg bijzonder. Het zijn zouten die alleen uit niet-
metaalatomen zijn opgebouwd.
Verhoudingsformule
- Aan de formule van een zout kun je zien uit welke deeltjes het bestaat. Omdat een zout niet uit
een soort deeltjes bestaat maar uit twee soorten ionen, gelden voor de formules van zouten
andere regels dan voor molecuulformules. Bij een moleculaire stof vormen alle atomen uit de
molecuulformule samen één neutraal deeltje, dat het kleinste deeltje is dat de eigenschappen
van de stof bepaalt. Bij zouten zijn de kleinste deeltjes die de stof definieren de ionen. Op
microniveau bestaat een zout dus uit geladen deeltjes. Toch is een zout op macro-niveau
neutraal. Dat komt doordat de positieve en negatieve ionen in zo'n verhouding aanwezig zijn, dat
de totale lading neutraal is. Welke verhouding dat is, hangt af van de lading van de ionen. De
formule van een zout noem je daarom een verhoudingsformule. De verhoudingsformule geeft
slechts aan in welke verhouding de ionen in het ionrooster aanwezig zijn.
Stappenplan voor het opstellen van een verhoudingsformule
1. Formules opschrijven -> Schrijf de formules op van de ionen waaruit het zout bestaat,
inclusief hun lading.
2. Kleinste verhouding bepalen -> Bepaal de kleinste verhouding waarin de ionen aanwezig
moeten zijn om een neutraal zout te vormen. Deze verhoudingsgetallen vormen de index in
de formule.
3. Positieve en negatieve ionen opschrijven -> Noteer eerst het positieve ion, zonder lading,
met erachter de index. Noteer dan het negatieve ion, zonder lading, met erachter de index.
Zet samengestelde ionen met een index tussen haakjes, om aan te geven dat de index
terugslaat op de hele atoomgroep.
Naamgeving
- Omdat de verhouding waarin ionen voorkomen wordt bepaald door de lading, en de lading van
ionen vaststaat, worden in de naam van een zout nooit numerieke voorvoegsels gebruikt zoals bij
molecuulformules. Het volstaat om de namen van de ionen in de juiste volgorde achter elkaar te
zetten. Houd er daarbij wel rekening mee dat er van sommige metaalatomen ionen met
verschillende lading bestaan. Om aan te geven welk ion voorkomt, gebruik je Romeinse cijfers.
Eigenschappen van zouten
- De aantrekkingskracht tussen positieve en negatieve deeltjes is groot. Deze zogenoemde
ionbinding die de ionen in een zout bij elkaar houdt, is dan ook zo sterk dat alle zouten bij
kamertemperatuur vast zijn. De microstructuur van zouten, het ionrooster, maakt zouten niet
vervormbaar, maar bros. Verstoring van het ionrooster op micro-niveau leidt tot materiaalbreuk
op macroniveau, omdat negatieve ionen en positieve ionen tegenover elkaar komen te zitten en
elkaar afstoten. Zouten vormen sterke, maar niet-vervormbare materialen die alleen elektrische
stroom geleiden in vloeibare of opgeloste toestand.
Enkelvoudige en samengestelde ionen
- Veel ionen bestaan uit slechts één atoom, de zogeheten enkelvoudige ionen. Er bestaan echter
ook atoomgroepen die samen een ion vormen. Die heten samengestelde ionen. De atomen in
een samengesteld ion zijn met atoombindingen aan elkaar verbonden. Voorbeelden van
samengestelde ionen zijn hydroxide (OH-) en fosfaat (PO43-). Bijna alle samengestelde ionen zijn
negatief geladen. Ammoniumzouten zijn dus erg bijzonder. Het zijn zouten die alleen uit niet-
metaalatomen zijn opgebouwd.
Verhoudingsformule
- Aan de formule van een zout kun je zien uit welke deeltjes het bestaat. Omdat een zout niet uit
een soort deeltjes bestaat maar uit twee soorten ionen, gelden voor de formules van zouten
andere regels dan voor molecuulformules. Bij een moleculaire stof vormen alle atomen uit de
molecuulformule samen één neutraal deeltje, dat het kleinste deeltje is dat de eigenschappen
van de stof bepaalt. Bij zouten zijn de kleinste deeltjes die de stof definieren de ionen. Op
microniveau bestaat een zout dus uit geladen deeltjes. Toch is een zout op macro-niveau
neutraal. Dat komt doordat de positieve en negatieve ionen in zo'n verhouding aanwezig zijn, dat
de totale lading neutraal is. Welke verhouding dat is, hangt af van de lading van de ionen. De
formule van een zout noem je daarom een verhoudingsformule. De verhoudingsformule geeft
slechts aan in welke verhouding de ionen in het ionrooster aanwezig zijn.
Stappenplan voor het opstellen van een verhoudingsformule
1. Formules opschrijven -> Schrijf de formules op van de ionen waaruit het zout bestaat,
inclusief hun lading.
2. Kleinste verhouding bepalen -> Bepaal de kleinste verhouding waarin de ionen aanwezig
moeten zijn om een neutraal zout te vormen. Deze verhoudingsgetallen vormen de index in
de formule.
3. Positieve en negatieve ionen opschrijven -> Noteer eerst het positieve ion, zonder lading,
met erachter de index. Noteer dan het negatieve ion, zonder lading, met erachter de index.
Zet samengestelde ionen met een index tussen haakjes, om aan te geven dat de index
terugslaat op de hele atoomgroep.
Naamgeving
- Omdat de verhouding waarin ionen voorkomen wordt bepaald door de lading, en de lading van
ionen vaststaat, worden in de naam van een zout nooit numerieke voorvoegsels gebruikt zoals bij
molecuulformules. Het volstaat om de namen van de ionen in de juiste volgorde achter elkaar te
zetten. Houd er daarbij wel rekening mee dat er van sommige metaalatomen ionen met
verschillende lading bestaan. Om aan te geven welk ion voorkomt, gebruik je Romeinse cijfers.
