Collegeaantekeningen Staatsrecht

Staatsrecht
Hoorcollege 1 – Regering en Staten-Generaal
Staatsrecht
- Functies staatsrecht
o Constitueren (instellen van overheidsambten)  bijv. art. 51 Gw (Eerste en
Tweede Kamer)
o Attribueren (ambten bevoegdheden toekennen)  bijv. art. 81 Gw
(vaststelling van wetten door regering en Staten-Generaal)
o Reguleren (hoe verhouden de ambten zich onderling + hoe verhouden de
ambten zich tot onderdanen)  bijv. art. 42 lid 2 Gw (de Koning is
onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk), art. 11 Gw (burgers hebben
recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam)
- Overheidsambten
o Samenstelling: aantal leden, hoe worden ze gekozen, welke onderdelen 
bijv. art. 42 lid 1 Gw (de regering wordt gevormd door de Koning en de
ministers)
o Verhoudingen: hebben ambten macht over elkaar, controleren ze elkaar, zijn
ze met elkaar verbonden  bijv. art. 68 Gw (ministers zijn verplicht om
informatie te verstrekken aan de kamers)
o Bevoegdheden: welke bevoegdheden heeft het ambt  bijv. art. 81 Gw
(vaststelling van wetten door regering en Staten-Generaal gezamenlijk)
o Verhouding tot burger: grondrechten
- Overheidsambten op rijksniveau
o Samenstelling regering en Staten-Generaal
o Verhouding regering en Staten-Generaal
 Parlementair stelsel
o Bevoegdheden
 Wetgeving
 Verdragen

Basisbegrippen
- Overheidsverband: een structuur waarin overheidsambten
o In een rechtens bepaalde verhouding tot elkaar staan en
 In een (wederkerige) relatie staan tot onderdanen of groepen daarvan
(wederkerig staat tussen haakjes, gebeurt niet vaak dat
overheidsambt en burgers over en weer rechten en plichten hebben,
bijv. als een burger een beschikking aanvraagt is er een plicht tot het
verstrekken van informatie en het ambt heeft een motiveringsplicht bij
het nemen van de beslissing)
o Verzameling overheidsambten, manier waarop ze zich tot elkaar verhouden
en de verhouding tot de onderdanen hangt af van het staatsrecht
o Overheidsverbanden in het land Nederland:
 Hoofdstructuur:
 Centraal overheidsverband: regering, Staten-Generaal,
rechters

,  Decentraal overheidsverband (gemeente): gemeenteraad,
college van B&W en burgemeester
 Decentraal overheidsverband (provincie): provinciale staten,
gedeputeerde staten, commissaris van de Koning
 Hulpstructuren:
 Andere territoriale lichamen (art. 132a Grondwet): Saba, Sint-
Eustatius, Bonaire
 Waterschap (art. 133 Grondwet)
 Openbare lichamen voor beroep (art. 134 Grondwet) (bijv.
Nederlandse orde van advocaten)
 Openbare lichamen op grond van art. 135 Grondwet:
samenwerkingsverbanden tussen openbare lichamen (bijv.
veiligheidsregio’s)
- Overheidsambt: hier bestaan overheidsverbanden uit
o Ambten van het centrale overheidsverband:
 Regering (art. 42 Grondwet) (ministers zelf zijn ook overheidsambten)
 Ministerraad (art. 45 Grondwet)
 Staatssecretaris (art. 46 Grondwet)
 Staten-Generaal (art. 51 Grondwet)
 Raad van State (art. 73 Grondwet)
 Rechterlijke macht (art. 112 Grondwet)
o Ambten van de decentrale overheidsverbanden:
 Gekozen ambt (gemeenteraad, provinciale staten)
 Dagelijks bestuur (college van B&W, gedeputeerde staten)
 Van rijkswege benoemd ambt (burgemeester, commissaris van de
Koning)
 Provincie en gemeente  art. 125 Grondwet
- Staatsvorm: relaties tussen verschillende overheidsverbanden
o Verdeling van bevoegdheden over overheidsverbanden
o Verhoudingen tussen overheidsverbanden
o Rijk, provincie gemeente samen
o Standaard-staatsvormen:
 Gecentraliseerde eenheidsstaat
 Gedecentraliseerde eenheidsstaat
 Federatie (bondsstaat)
o Staatsvorm Nederland: gedecentraliseerde eenheidsstaat
- Regeringsvorm: een overheidsverband
o Verdeling bevoegdheden binnen een overheidsverband
o Verhoudingen tussen de ambten binnen een overheidsverband
o Staatsvorm: meerdere overheidsverbanden, regeringsvorm: een
overheidsverband
o Kijken op rijksniveau, provincieniveau of gemeenteniveau

Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
- Voor welke landen geldt het Statuut?
o 1954-1975: Nederland, Suriname, Nederlandse Antillen (Aruba, Bonaire,
Curaçao, Saba, Sint-Eustatius, Sint-Maarten)

, o 1975-1986: Nederland, Nederlandse Antillen
o 1986-2010: Nederland, Nederlandse Antillen, Aruba
o Vanaf 2010: Nederland, Aruba, Curaçao, Sint-Maarten
 Bonaire, Saba, Sint-Eustatius: art. 132a Grondwet (Caribische deel van
Nederland)
- Welke staatsvorm creëert het Statuut?
o Artikel 1: Koninkrijk der Nederlanden  Nederland, Aruba, Curaçao, Sint-
Maarten
o Eigensoortige federale staat
 Deelstaten (4 landen)
 Overkoepelend federaal overheidsverband (Koninkrijk der
Nederlanden)
 Statuut als federale grondwet  opsomming van federale
bevoegdheden: art. 3 Statuut (aangelegenheden van het Koninkrijk)
 Eigensoortige: geen losstaande federale ambten, ambten van
Nederland maken deel uit van het federale overheidsverband
- Wat is de verhouding van het Statuut en de Grondwet?
o Statuut is een hogere regeling dan de Grondwet
o Art. 5 lid 2 Statuut: de Grondwet neemt de bepalingen van het Statuut in acht
(in acht nemen  Grondwet mag niet afwijken van Statuut, Statuut is dus
een hogere regeling)
- Hoe wordt het Statuut gewijzigd?
o Artikel 55 Statuut: via Rijkswet
 Regelt aangelegenheden van het Koninkrijk, bij de totstandkoming van
de Rijkswet zijn de volksvertegenwoordigingen van alle 4 de landen
betrokken
 Het voorstel moet eerst aangenomen worden door de Staten-
Generaal, daarna door de volksvertegenwoordigingen van de andere
deelstaten
 Aanvaarding gebeurt in 2 lezingen
 Als een voorstel tot wijziging ook afwijkt van de Grondwet, moet de
wijziging ook in 2 lezingen worden aangenomen door de Staten-
Generaal (in beide lezingen is een gewone meerderheid genoeg)

Staatsrechtelijke ambten van het Statuut
- Welke staatsrechtelijke ambten worden in het Statuut geconstitueerd?
o Ambten van het Koninkrijk der Nederlanden
o Koning  art. 2 lid 1 Statuut
o Regering van het Koninkrijk  art. 2 lid 1 Statuut
o Gouverneur  artikel 2 lid 2 Statuut
o Wetgever van het Koninkrijk  art. 4 lid 2 Statuut
o Raad van ministers van het Koninkrijk  art. 7 Statuut
o Raad van State van het Koninkrijk  art. 13 lid 1 Statuut
- Hoe zijn de ambten samengesteld?
o Ambten van het Koninkrijk staan niet los van de ambten van de deelstaten
 Overlap geheel of gedeeltelijk met Nederlandse ambten, met
uitzondering van het ambt gouverneur

, o Koning Koninkrijk (art. 1a Statuut)  Koning Nederland
o Regering van het Koninkrijk (art. 2 lid 1 Statuut)  Nederlandse Koning +
Nederlandse ministers
o Gouverneur (art. 2 lid 2 Statuut)  drie gouverneurs (Aruba, Curaçao, Sint-
Maarten), vertegenwoordigen de Koning en de regering van het Koninkrijk
o Wetgever  regering van het Koninkrijk + Staten-Generaal
o Raad van ministers van het Koninkrijk (art. 7 Statuut)  Nederlandse
ministers, drie gevolmachtigde ministers (Aruba, Curaçao, Sint-Maarten)
o Raad van State van het Koninkrijk (art. 13 lid 2 Statuut)  Nederlandse Raad
van State, eventueel Caribische leden als zij dat willen (maximaal 3)
- Welke bevoegdheden hebben de ambten van het Koninkrijk?
o Koning (art. 2 lid 1 Statuut)
 Onschendbaar, ministers zijn verantwoordelijk
 Beperkte rol
o Regering (art. 4 lid 1 Statuut)
 Aangelegenheden van het Koninkrijk
 Regelgevende en bestuurlijke bevoegdheid
 Vaststellen van algemene maatregelen van rijksbestuur (bijv. art. 2 lid 2
Statuut)
o Gouverneur (art. 2 lid 2 Statuut)
 Vertegenwoordigen regering Koninkrijk
 Bevoegdheid bij rijkswet
 Bevoegdheid om rijkswetten en algemene maatregelen van
rijksbestuur af te kondigen
o Wetgever van het Koninkrijk (art. 4 lid 2 Statuut)
 Vaststellen rijkswetten
 Regelen aangelegenheden van het Koninkrijk
 Artikelen 15-21 Statuut
 Lijkt op Nederlandse wetgevingsprocedure
 Aruba, Curaçao en Sint-Maarten kunnen hun oordeel geven
over ontwerpen van rijkswetten, maar aan dat oordeel zijn de
Nederlandse ambten niet gebonden (alleen als rijkswet het
Statuut wijzigt)
o Raad van ministers van het Koninkrijk
 Besluitvorming regering van het Koninkrijk
 Reglement van orde voor de ministerraad
 Artikelen 10 en 12 Statuut: bij de besluitvorming zijn de
gevolmachtigde ministers van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten
betrokken
o Raad van State van het Koninkrijk (art. 13 lid 3 Statuut)
 Horen over ontwerpen van rijkswetten en algemene maatregelen van
rijksbestuur