Inhoudsopgave
Inkomenszekerheid.............................................................................................................................3
Collectiviteit........................................................................................................................................4
Privatisering........................................................................................................................................4
Sociale partners..................................................................................................................................4
Eigen verantwoordelijkheid................................................................................................................5
(De)centralisatie en handhaving.........................................................................................................5
Driedeling...........................................................................................................................................5
Werknemersverzekering:................................................................................................................6
Volksverzekeringen:........................................................................................................................6
Sociale voorzieningen:....................................................................................................................7
Hoofdstuk 3: Zorg...................................................................................................................................7
De Zorgverzekeringswet.....................................................................................................................7
Premie en opzegging verzekering:..................................................................................................9
Eigen risico....................................................................................................................................10
Zorgtoeslag...................................................................................................................................10
Klachten en toezicht......................................................................................................................11
Wet langdurige zorg..........................................................................................................................11
De uitvoering:...............................................................................................................................11
Recht op zorg:...............................................................................................................................12
Verzekerd pakket...........................................................................................................................12
Indicatiestelling Wlz......................................................................................................................13
Zorg in natura of pgb....................................................................................................................14
Premie en eigen bijdrage..............................................................................................................15
Hoofdstuk 4: Arbeidsongeschiktheid....................................................................................................15
Arbeidsongeschiktheid ex artikel 7:629 BW......................................................................................16
Situatieve arbeidsongeschiktheid.....................................................................................................16
Referteperiode..................................................................................................................................17
Passende arbeid................................................................................................................................18
Verlenging doorbetalingsplicht.........................................................................................................18
Verplichtingen werknemer loon........................................................................................................19
Weigeringsgronden..........................................................................................................................19
Re-integratieverplichtingen werkgever.............................................................................................20
Ziektewet..........................................................................................................................................21
Loon en ziekengeld.......................................................................................................................23
1
, Ziekmelding..................................................................................................................................24
Ziek vanuit de WW........................................................................................................................25
De hoogte en duur van de ZW-uitkering.......................................................................................25
Geen ziekengeld...........................................................................................................................25
Weigering of opschorting loon......................................................................................................25
Terugvordering en boete..............................................................................................................26
Wet WIA...........................................................................................................................................26
Arbeidskundige beoordeling.........................................................................................................27
Verschillende Wet WIA-uitkeringen..............................................................................................27
Aanvraag.......................................................................................................................................28
IVA-uitkering.................................................................................................................................28
WGA-uitkering..............................................................................................................................28
Toeslagenwet....................................................................................................................................30
Werkloosheid.......................................................................................................................................31
IOAW en IOW....................................................................................................................................34
Ouderdom............................................................................................................................................35
Overlijden.............................................................................................................................................36
Hoofdstuk 1: Inleiding in de sociale zekerheid
2
,De sociale zekerheid zorgt ervoor dat de sociale risico’s welke een individu loopt zo veel mogelijk
worden verdeeld over alle werknemers en werkgevers of zelfs alle inwoners van Nederland. Een
belangrijk uitgangspunt van sociale zekerheid is dan ook collectiviteit en solidariteit: het door middel
van wetgeving gezamenlijk dragen van de individuele risico’s.
Het uitgangspunt van de Nederlandse sociale zekerheid is onder meer dat de overheid een
belangrijke rol speelt bij het opvangen van de verschillende sociale risico’s. Dit heet een
verzorgingsstaat. In een verzorgingsstaat heeft de overheid de verplichting om de burger te
beschermen tegen een gebrek aan zorg, inkomen etc.
De eerste sociale verzekering was de Ongevallenwet, dit wat met name bedoeld voor het opvangen
van de gevolgen van bedrijfsongevallen in de industrie. De ontwikkeling van de sociale zekerheid is na
de Tweede Wereldoorlog in een stroomversnelling geraakt. Mede door internationale verdragen zoals
het EVRM en het ESH.1 Door deze opkomst werd het individu zelf verantwoordelijk gehouden voor de
ellendige omstandigheden waarin hij soms verkeerde, maar erkend werd dat de overheid de plicht
had om de bestaanszekerheid van een burger te garanderen.
Inkomenszekerheid
Het fundament van de sociale zekerheid is in eerste instantie inkomenszekerheid bij
inkomensderving. Op het moment dat het inkomen van een burger wegvalt, dan zorgen de
Werkloosheidswet (WW), de Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA) en de
Algemene Ouderdomswet (AOW) ervoor dat de uitkeringsgerechtigde kan terugvallen op een
inkomen in de vorm van een periodieke uitkering.
Voor degene die vanaf jongs af aan wegens medische redenen nooit in staat is geweest een inkomen
te verdienen, geldt de Wajong (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten). Voor
iedereen die geen inkomen geeft de Participatiewet een uitkering op bijstandsniveau.
Daarnaast gaat het niet altijd om een vervanging van inkomen maar om een tegemoetkoming in een
bepaalde situatie. Dit kan bijvoorbeeld kinderbijslag zijn.
De inkomenszekerheid is een belangrijke pijler van de sociale zekerheid. Het sociale minimum, de
ondergrens van de sociale zekerheid, is hier een kernbegrip. Het houdt namelijk in dat de sociale
zekerheid een inkomen op minimumniveau garandeert in de situatie dat het inkomen lager is dan het
geldende sociale minimum. De sociale zekerheid waarborgt een soort ‘vangnet’ op
minimuminkomensniveau. Het uitgangspunt is hierbij dat de hoogte van dit sociale minimum
voldoende zou moeten zijn voor een menswaardig bestaan. De netto minimumuitkering is gekoppeld
aan het nettominimumloon. Dit betekent dat op het moment het minimumloon stijgt, dat de
uitkeringen daarmee ook stijgen. Dit heet een koppeling. Deze koppeling is nodig om armoede te
kunnen bestrijden. Het sociale minimum is van het wettelijk minimumloon afgeleid:
Voor gehuwden en samenwonenden die de kosten niet met een ander kunnen delen, 100%
van het wettelijk minimumloon;
Voor een alleenstaande ouder die de kosten niet met een ander kan delen, 70% van het
minimumloon.
1
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en het
Europees Sociaal Handvest.
3
, Collectiviteit
De grondgedachte van sociale zekerheid is collectiviteit en solidariteit. Deze grondgedachte valt en
staat bij de maatschappelijk en politieke bereidheid om gezamenlijk financieel bij te dragen aan
behoud van dit stelsel.
In Nederland willen mensen wel meebetalen aan de sociale zekerheid, maar alleen voor die mensen
die dat echt nodig hebben. Het meebetalen gebeurt op twee manieren. De financiering van de
werknemersverzekeringen en de volksverzekeringen gebeurt door middel van premieheffing.
Privatisering
Onder invloed van de individualisering en de economische recessie van de jaren tachtig, is de
collectiviteit in de sociale zekerheid onder druk komen te staan. Dit heeft tot bezuinigingen geleid.
Naast bezuinigingen op de uitgaven voor sociale zekerheid, trok de overheid zich terug op een aantal
onderdelen. Dit heeft ervoor gezorgd dat er nu meer wordt overgelaten aan private partijen. Een
zieke werknemer wordt vanaf 1996 niet meer vanuit een centrale ziekenkas betaald, maar de
individuele werkgever moet voor een bepaalde periode minimaal 70% van het loon doorbetalen aan
deze zieke werknemer, artikel 7:729 Burgerlijk Wetboek (BW).
Bij de uitvoering van de ZW en de WGA is het sinds enige jaren mogelijk om een ‘eigenrisicodrager’
te zijn. De ERD is dan de (ex-)werkgever en dit betekent dat de zieke of arbeidsongeschikte
werknemer niet alleen met het UWV te maken heeft, maar ook met een private partij. De private
partij is bijvoorbeeld een re-integratiebureau of een arbodienst. Dit betekent dat dit bedrijf dan
namens de werkgever de controle en begeleiding uitvoert, deze taken zijn normaal voor werknemers
bij het UWV. Het UWV beslist hier nog wel over toekenning van de uitkering en betaalt de ZW- of
WGA-uitkering, de werkgever betaald nog wel de rekening hiervoor. De werknemer hoeft dan
meestal geen of minder premie te betalen. Het uitgangspunt hiermee is dat het aantal
arbeidsongeschikten terug worden gedrongen.
Sinds 2006 is de Ziekenfondswet afgeschaft en vervangen door de Zorgverzekeringswet (Zvw). Een
werknemer was voorheen verplicht verzekerd zijn voor het ziekenfonds op het moment dat zij onder
een bepaald inkomen zaten. Verdiende de werknemer meer dan de grens? Dan moest de werknemer
zelf de verzekering betalen. Het gevolg van de Zorgverzekeringswet is dat ziekenfondsen van
voorheen (geen winstoogmerk) nu verzekeringsmaatschappijen zijn geworden (met winstoogmerk).
De privatisering is ook voelbaar bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Daarbij hebben
gemeenten de taak hun burgers te ondersteunen bij het bieden van bevordering binnen
zelfredzaamheid en participatie.
Dit kan bijvoorbeeld huishoudelijke hulp zijn. Deze hulp moet wel worden ingekocht door de
gemeente. Dit zorgt ervoor dat de thuiszorginstellingen met elkaar concurreren.
Sociale partners
De werkgevers- en werknemersorganisaties worden sociale partners genoemd. Dit komt doordat zij
partners zijn in met name de Stichting van de Arbeid (STAR) en de Sociaaleconomische Raad (SER).
Deze organen zijn belangrijke adviesorganen van de overheid; het poldermodel. Dit model brengt
met zich mee dat adviezen van de STAR en SER leidend kunnen zijn voor de inhoud van eventuele
nieuwe wetgeving.
4
Inkomenszekerheid.............................................................................................................................3
Collectiviteit........................................................................................................................................4
Privatisering........................................................................................................................................4
Sociale partners..................................................................................................................................4
Eigen verantwoordelijkheid................................................................................................................5
(De)centralisatie en handhaving.........................................................................................................5
Driedeling...........................................................................................................................................5
Werknemersverzekering:................................................................................................................6
Volksverzekeringen:........................................................................................................................6
Sociale voorzieningen:....................................................................................................................7
Hoofdstuk 3: Zorg...................................................................................................................................7
De Zorgverzekeringswet.....................................................................................................................7
Premie en opzegging verzekering:..................................................................................................9
Eigen risico....................................................................................................................................10
Zorgtoeslag...................................................................................................................................10
Klachten en toezicht......................................................................................................................11
Wet langdurige zorg..........................................................................................................................11
De uitvoering:...............................................................................................................................11
Recht op zorg:...............................................................................................................................12
Verzekerd pakket...........................................................................................................................12
Indicatiestelling Wlz......................................................................................................................13
Zorg in natura of pgb....................................................................................................................14
Premie en eigen bijdrage..............................................................................................................15
Hoofdstuk 4: Arbeidsongeschiktheid....................................................................................................15
Arbeidsongeschiktheid ex artikel 7:629 BW......................................................................................16
Situatieve arbeidsongeschiktheid.....................................................................................................16
Referteperiode..................................................................................................................................17
Passende arbeid................................................................................................................................18
Verlenging doorbetalingsplicht.........................................................................................................18
Verplichtingen werknemer loon........................................................................................................19
Weigeringsgronden..........................................................................................................................19
Re-integratieverplichtingen werkgever.............................................................................................20
Ziektewet..........................................................................................................................................21
Loon en ziekengeld.......................................................................................................................23
1
, Ziekmelding..................................................................................................................................24
Ziek vanuit de WW........................................................................................................................25
De hoogte en duur van de ZW-uitkering.......................................................................................25
Geen ziekengeld...........................................................................................................................25
Weigering of opschorting loon......................................................................................................25
Terugvordering en boete..............................................................................................................26
Wet WIA...........................................................................................................................................26
Arbeidskundige beoordeling.........................................................................................................27
Verschillende Wet WIA-uitkeringen..............................................................................................27
Aanvraag.......................................................................................................................................28
IVA-uitkering.................................................................................................................................28
WGA-uitkering..............................................................................................................................28
Toeslagenwet....................................................................................................................................30
Werkloosheid.......................................................................................................................................31
IOAW en IOW....................................................................................................................................34
Ouderdom............................................................................................................................................35
Overlijden.............................................................................................................................................36
Hoofdstuk 1: Inleiding in de sociale zekerheid
2
,De sociale zekerheid zorgt ervoor dat de sociale risico’s welke een individu loopt zo veel mogelijk
worden verdeeld over alle werknemers en werkgevers of zelfs alle inwoners van Nederland. Een
belangrijk uitgangspunt van sociale zekerheid is dan ook collectiviteit en solidariteit: het door middel
van wetgeving gezamenlijk dragen van de individuele risico’s.
Het uitgangspunt van de Nederlandse sociale zekerheid is onder meer dat de overheid een
belangrijke rol speelt bij het opvangen van de verschillende sociale risico’s. Dit heet een
verzorgingsstaat. In een verzorgingsstaat heeft de overheid de verplichting om de burger te
beschermen tegen een gebrek aan zorg, inkomen etc.
De eerste sociale verzekering was de Ongevallenwet, dit wat met name bedoeld voor het opvangen
van de gevolgen van bedrijfsongevallen in de industrie. De ontwikkeling van de sociale zekerheid is na
de Tweede Wereldoorlog in een stroomversnelling geraakt. Mede door internationale verdragen zoals
het EVRM en het ESH.1 Door deze opkomst werd het individu zelf verantwoordelijk gehouden voor de
ellendige omstandigheden waarin hij soms verkeerde, maar erkend werd dat de overheid de plicht
had om de bestaanszekerheid van een burger te garanderen.
Inkomenszekerheid
Het fundament van de sociale zekerheid is in eerste instantie inkomenszekerheid bij
inkomensderving. Op het moment dat het inkomen van een burger wegvalt, dan zorgen de
Werkloosheidswet (WW), de Wet Werk en inkomen naar arbeidsvermogen (Wet WIA) en de
Algemene Ouderdomswet (AOW) ervoor dat de uitkeringsgerechtigde kan terugvallen op een
inkomen in de vorm van een periodieke uitkering.
Voor degene die vanaf jongs af aan wegens medische redenen nooit in staat is geweest een inkomen
te verdienen, geldt de Wajong (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten). Voor
iedereen die geen inkomen geeft de Participatiewet een uitkering op bijstandsniveau.
Daarnaast gaat het niet altijd om een vervanging van inkomen maar om een tegemoetkoming in een
bepaalde situatie. Dit kan bijvoorbeeld kinderbijslag zijn.
De inkomenszekerheid is een belangrijke pijler van de sociale zekerheid. Het sociale minimum, de
ondergrens van de sociale zekerheid, is hier een kernbegrip. Het houdt namelijk in dat de sociale
zekerheid een inkomen op minimumniveau garandeert in de situatie dat het inkomen lager is dan het
geldende sociale minimum. De sociale zekerheid waarborgt een soort ‘vangnet’ op
minimuminkomensniveau. Het uitgangspunt is hierbij dat de hoogte van dit sociale minimum
voldoende zou moeten zijn voor een menswaardig bestaan. De netto minimumuitkering is gekoppeld
aan het nettominimumloon. Dit betekent dat op het moment het minimumloon stijgt, dat de
uitkeringen daarmee ook stijgen. Dit heet een koppeling. Deze koppeling is nodig om armoede te
kunnen bestrijden. Het sociale minimum is van het wettelijk minimumloon afgeleid:
Voor gehuwden en samenwonenden die de kosten niet met een ander kunnen delen, 100%
van het wettelijk minimumloon;
Voor een alleenstaande ouder die de kosten niet met een ander kan delen, 70% van het
minimumloon.
1
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, en het
Europees Sociaal Handvest.
3
, Collectiviteit
De grondgedachte van sociale zekerheid is collectiviteit en solidariteit. Deze grondgedachte valt en
staat bij de maatschappelijk en politieke bereidheid om gezamenlijk financieel bij te dragen aan
behoud van dit stelsel.
In Nederland willen mensen wel meebetalen aan de sociale zekerheid, maar alleen voor die mensen
die dat echt nodig hebben. Het meebetalen gebeurt op twee manieren. De financiering van de
werknemersverzekeringen en de volksverzekeringen gebeurt door middel van premieheffing.
Privatisering
Onder invloed van de individualisering en de economische recessie van de jaren tachtig, is de
collectiviteit in de sociale zekerheid onder druk komen te staan. Dit heeft tot bezuinigingen geleid.
Naast bezuinigingen op de uitgaven voor sociale zekerheid, trok de overheid zich terug op een aantal
onderdelen. Dit heeft ervoor gezorgd dat er nu meer wordt overgelaten aan private partijen. Een
zieke werknemer wordt vanaf 1996 niet meer vanuit een centrale ziekenkas betaald, maar de
individuele werkgever moet voor een bepaalde periode minimaal 70% van het loon doorbetalen aan
deze zieke werknemer, artikel 7:729 Burgerlijk Wetboek (BW).
Bij de uitvoering van de ZW en de WGA is het sinds enige jaren mogelijk om een ‘eigenrisicodrager’
te zijn. De ERD is dan de (ex-)werkgever en dit betekent dat de zieke of arbeidsongeschikte
werknemer niet alleen met het UWV te maken heeft, maar ook met een private partij. De private
partij is bijvoorbeeld een re-integratiebureau of een arbodienst. Dit betekent dat dit bedrijf dan
namens de werkgever de controle en begeleiding uitvoert, deze taken zijn normaal voor werknemers
bij het UWV. Het UWV beslist hier nog wel over toekenning van de uitkering en betaalt de ZW- of
WGA-uitkering, de werkgever betaald nog wel de rekening hiervoor. De werknemer hoeft dan
meestal geen of minder premie te betalen. Het uitgangspunt hiermee is dat het aantal
arbeidsongeschikten terug worden gedrongen.
Sinds 2006 is de Ziekenfondswet afgeschaft en vervangen door de Zorgverzekeringswet (Zvw). Een
werknemer was voorheen verplicht verzekerd zijn voor het ziekenfonds op het moment dat zij onder
een bepaald inkomen zaten. Verdiende de werknemer meer dan de grens? Dan moest de werknemer
zelf de verzekering betalen. Het gevolg van de Zorgverzekeringswet is dat ziekenfondsen van
voorheen (geen winstoogmerk) nu verzekeringsmaatschappijen zijn geworden (met winstoogmerk).
De privatisering is ook voelbaar bij de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Daarbij hebben
gemeenten de taak hun burgers te ondersteunen bij het bieden van bevordering binnen
zelfredzaamheid en participatie.
Dit kan bijvoorbeeld huishoudelijke hulp zijn. Deze hulp moet wel worden ingekocht door de
gemeente. Dit zorgt ervoor dat de thuiszorginstellingen met elkaar concurreren.
Sociale partners
De werkgevers- en werknemersorganisaties worden sociale partners genoemd. Dit komt doordat zij
partners zijn in met name de Stichting van de Arbeid (STAR) en de Sociaaleconomische Raad (SER).
Deze organen zijn belangrijke adviesorganen van de overheid; het poldermodel. Dit model brengt
met zich mee dat adviezen van de STAR en SER leidend kunnen zijn voor de inhoud van eventuele
nieuwe wetgeving.
4
