College aantekeningen Forensische Accountancy

HOORCOLLEGE 1: ALGEMENE ACHTERGROND
FORENSISCHE ACCOUNTANCY
Belangrijke leerlijnen
- Risicotaxatie = kennis en vaardigheden ontwikkelen inzake risico’s
op financieel-economische criminaliteit (preventief gericht,
casuïstiek, daderkenmerken, fraudedriehoek)
o Risicoanalyse: waar liggen de frauderisico’s? 
geldweglekken, overboeken naar een bankrekening, wie kan
met wie samenwerken en hoe
o Preventief  als je als organisatie weet waar je risico’s liggen,
kan je daarop inspelen door controlemaatregelen te nemen
 VB kassa tellen door iemand anders dan de caissière (of
onder toezicht)  functiescheidingen tussen het
ontvangen van het geld, registreren van het geld en
tellen van het geld
- Bewijswaardering = kennis en vaardigheden ontwikkelen inzake
bijdrage forensische accountancy aan bewijsvoering (repressief
gericht, herkennen en bewijzen fraude- en witwasconstructies,
vergaren kennis delictsomschrijvingen, do & don’ts inzake
bewijsvoering)
o Waarheidsvinding: welke feiten of omstandigheden hebben
zich voorgedaan?  fraude, witwassen, kartels, etc.
o Repressief  als er geld weg is / goederen gestolen, etc. 
hoe heeft dat kunnen gebeuren en wie heeft dit gedaan?
o Goed weten als onderzoeker wat je wel en niet mag 
spelregels waar rekening mee moet worden gehouden
 LET OP als je je hier niet aan houdt, kan de rechter het
bewijs ongeldig verklaren
- Arbeidsmarktoriëntatie = wat je met kennis over het vakgebied
forensische accountancy kan doen (werkgebieden, werkgevers)

Hoorcollege 1
1. Introductie thematiek colleges aan de hand van diverse
praktijkvoorbeelden
o Zie artikel ‘The cruelest lies are often told in silence’
2. Korte schets vakgebied accountancy
o Zie artikel ‘De accountant: van ‘dominee tot koopman’ en
weer terug’
3. Korte schets vakgebied forensische accountancy
o Zie artikel ‘Forensische accountancy’

HOORCOLLEGE 1.1: INTRODUCTIE THEMATIEK
COLLEGES
 Enkele praktijkvoorbeelden en persoonlijke ervaringen

Mijn kennismaking met fraude, corruptie en witwassen
- Fiscale aangifte  rekenen is best lastig

, - WIR-premies  de datum is allesbepalend
- De jarige fietsenhandelaar
- Drugshandel of een gokkende uitkeringsfraudeur?
- CoPa-onderzoek  corruptie, ondergronds bankieren en witwassen
- De veroordeelde Belastingadviseur  boontje komt om zijn loontje

Onderzoeken – onderwerpen
- Fiscale fraude
- Drugsnetwerken en witwassen (georganiseerde criminaliteit)
- Beursfraude (organisatiecriminaliteit)
- Bouwfraude (kartelvorming en corruptie)
- Faillissementen
- Integriteitsonderzoeken Openbaar Bestuur

Grote en geruchtmakende onderzoeken
- Surinaamse legerleider Bouterse (drugshandel, witwassen, corruptie)
- Hollandse drugsnetwerken (drugshandel, witwassen)
- Holleeder/Endstra/Paarlberg (drugshandel, witwassen, afpersing)
- Vestia (fraude, corruptie, rol accountant)
- DSB (faillissement, rol accountant)
- Madoff (fraude, pyramidespel, rol accountant)
- Imtech (faillissement, fraude, rol accountant)

Recentere voorbeelden fraude en witwassen
- COVID-gerelateerd: mondkapjes Siewert van der Lienden en fraude
met NOW-subsidies
- Wirecard
- Sjoemelnotaris Pels Rijcken
- Steinhoff
- Examenfraude accountants
- Jumbo-topman Frits van E. (sportsponsoring, fiscaal, witwassen)
- Vitesse
- Niet melden ongebruikelijke transacties (witwassen): ING, ABN-Amro,
Rabobank, Bunq
- Crypto’s (FTX & Sam Bankman-Fried)
- Greenwashing

 Artikel: ‘The cruelest lies are often told in silence’
Kennen en begrijpen
- Betekenis van de titel van het artikel
o Werkgebied van de accountant (controle van jaarrekening)
 Jaarrekening = balans met bezittingen en schulden
(bezittingen – schulden = eigen vermogen)
 Bedrijf wil in jaarrekening hoog eigen vermogen
laten zien (veel winst en veel waarde in je
onderneming)
 Sommige waarden staan vast/kan je controleren,
anderen zijn subjectief (bijv. waarde van een
gebouw of je voorraad)

, o Wat wordt er verborgen of verhuld?
(subjectieve bedragen zijn te manipuleren)
- Idem ‘Cash is a fact, profit an opinion’
o = als je iets verkoopt aan iemand, is contant geld tastbaar
(vaste waarde)
 MAAR de winst of eigen vermogen van een
onderneming is manipuleerbaar door schattingsposten
o VB kledingwinkel  wat dit jaar in de mode is, is volgend jaar
niet meer
 Als je nog oude voorraad hebt, weet je niet wat de
waarde daarvan is  schatten hoeveel je daarvoor nog
krijgt
 Positief of negatief schatten
- Term ‘creative accounting’, voorbeelden verschijningsvormen en
redenen
o Creative accounting = gebruik makend van de grenzen van de
regelgeving
 Je blijft nét binnen de wettelijke bepalingen (maximaal),
je rekt de grenzen op
 GEVOLG eigen vermogen / winstpositie zo hoog
mogelijk maken
o VB verschijningsvorm: big bath accounting = cijfers in de
balans opportunistisch weergeven om je bonus te
maximaliseren
 Nieuwe directeur doet eerst een afwaardering (bijv.
waarde van gebouw lager schatten), om vervolgens een
opwaardering te doen om zijn bonus te realiseren
 DUS big bath accounting = als nieuwe directeur zoveel
mogelijk ellende naar beneden halen, om het eigen
vermogen te verlagen, om daarna in de opeenvolgende
jaren de resultaten weer op te laten lopen
 GEVOLG bonus van nieuwe directeur wordt
gemaximaliseerd
- Termen ‘creative compliance’ en ‘materialiteit’
o Creative compliance = creativiteit zit in spelen met de regels.
Je handelt wel naar de letter van de wet, maar niet naar de
geest (bedoeling) ervan
 DUS door de manier waarop het in de wet is
opgeschreven, lijken jouw acties nog net te
rechtvaardigen
- Waarom gebruikers van het jaarverslag kritische vragen moeten
stellen
o VB hebben jullie de cijfers opportunistisch of conservatief
weergegeven?
o VB zoek je de grenzen van de wet op, of juist niet?

HOORCOLLEGE 1.2: KORTE SCHETS VAKGEBIED
ACCOUNTANCY

, Accountancy
- Wat is een accountant?
- Wat doet een accountant?
- Waar komen we accountants tegen?
- Wat verwacht men (‘het maatschappelijk verkeer’) van een
accountant op het gebied van fraude?

Ontwikkeling Accountancy
- Pincoffs-affaire (1879): fraude als ontstaansreden beroep
o Pincoffs was directeur van Afrikaanse handelsvereniging
(specerijen), man van aanzien, in allerlei besturen en
gemeenteraad van Rotterdam, deed veel goeds voor de
maatschappij
 MAAR een aantal van zijn schepen vergingen, ladingen
met specerijen gingen verloren
 Pincoffs liet in jaarverslag niet zien dat de
voorraad waardeloos was geworden  eigen
vermogen veel hoger weergegeven dan het
daadwerkelijk is (fraude)
o Vluchtte, bedrijf ging failliet, beroep van
accountant ontstond
- Limperg (1926-1933): accountant als vertrouwensman van het
maatschappelijk verkeer
o Limperg is hoogleraar accountancy  schreef wat een
accountant allemaal doet
o = accountant is iemand van buiten die binnen de onderneming
kijkt en doet dit ten behoeve van alle belanghebbenden
(maatschappelijk verkeer)  banken, medewerkers,
leveranciers, etc.
 Accountant verstrekt zekerheid bij jaarrekening
- 80’er jaren: internationalisering, schaalvergroting,
multidisciplinariteit
o Accountancy werd steeds groter  kantoren gingen fuseren
 Ontstaan van de big 4: Deloitte, Ernst & Young (EY),
KPMG, PricewaterhouseCoopers (PwC)
 Zagen behoeften binnen bedrijven voor hulp
betreffende bijvoorbeeld ICT, controles, etc.
o DUS accountancykantoren gingen meer
mensen aannemen die die services konden
bieden  internationalisering,
schaalvergroting, multidisciplinariteit
 Meer geld verdienen
 Controle van jaarrekening werd verplichting 
daar wilden ondernemingen dus niet zoveel voor
betalen
 MAAR adviseurs om te helpen bij de
bedrijfsvoering  eigen keuze, daar wil je veel
meer voor betalen