HOORCOLLEGE 1: INTRODUCTIE VAK,
PSYCHISCHE STOORNISSEN, DIAGNOSTIEK EN
BEHANDELING
Relevantie
- Waarom hebben we het over psychiatrie bij criminologie?
o Van alle delinquenten heeft 60% een psychische stoornis, 60%
een verslaving (middelen), 80% een uitkering/geen werk, 57%
schulden en 35% een lichtverstandelijke beperking
o Bij verslaving word je niet als ontoerekeningsvatbaar
bestempeld
- Hoe verder in de strafrechtsketen, hoe meer mensen met een
stoornis percentueel
- Verband tussen stoornis en delict gedrag/gevaar?
- Percentage psychische stoornis in de gevangenis nog hoger dan bij
verdachten voor strafbare feiten
o Taakstraf kan niet als je geen adres hebt
Daardoor wijk je bij minder ernstige feiten alsnog uit
naar een gevangenisstraf
Voorbeeld Thijs H.
- Een van de meest belangrijke zaken in de psychiatrie hoe we
omgaan met een stoornis in strafzaken, hoe we kijken naar
ontoerekeningsvatbaarheid
- Leed aan psychische stoornis psychose
o Dacht dat de wereld werd gedomineerd door psychopaten
o Moest om zichzelf en zijn familie te redden twee mensen
achter elkaar vermoorden
Nadat hij de eerste had vermoord, durfde hij even niet
meer, dus daarna alsnog 2 achter elkaar vermoord
Verband tussen psychische stoornis en geweldsdelict?
- Ja, op individueel niveau wel voorbeeld Thijs H.
- Maar, ook in het algemeen? nieuwartikel “Aantal incidenten met
verwarde mensen blijft stijgen”
- Sinds 2011 cijfers over aantal “verwarde personen”
o WANT 2010: Damschreeuwer een van de eerste keren in de
titel van het bericht het woord ‘verward’ (Damschreeuwer
vond zichzelf niet verward)
o VANAF 2011: politie heeft code ingevoerd voor registraties
van verwarde personen
Sindsdien bij te houden hoeveel belletjes de politie krijgt
vanwege verwarde personen
o Elk jaar stijging van aantal meldingen over verwarde personen
mogelijke verklaringen:
1. Zijn er steeds meer mensen met een psychische
stoornis?
, Aantal mensen met psychische stoornis blijft vrij
stabiel (relatief), maar door bevolkingsgroei ook
meer mensen met psychische stoornis (absoluut)
2. Sinds Coronacrisis grotere stijging in mensen met
psychische stoornis vanwege beperkte sociale contacten
(vooral onder jongeren)
3. Misschien neemt het aantal psychische stoornissen
niet toe, maar wel hoeveel ze op straat zijn
Falen van de geestelijke gezondheidszorg
Ambulantisering (in de samenleving helpen) en
bedden afbouwen in GGZ
Blijkt niet heel relevant
LET OP er wordt niet geregistreerd hoeveel verwarde
personen, maar hoeveel belletjes er over verwarde
personen zijn
We lezen meer berichten over verwarde criminelen
sneller bellen
Terminologie van ‘verwarde personen’ naar ‘personen
met verward gedrag’ naar ‘personen met onbegrepen
gedrag’
VB ‘Damschreeuwer’ dader identificeren met
daad
Verwarring zegt iets over het gedrag van die
persoon, onbegrepen gedrag gaat over de burgers
die een melding maken
Relevantie
- En het strafrecht gaat anders om met personen met een psychische
stoornis
- Als verdachte kwetsbaar en als dader minder verantwoordelijk –
gedragskundigen helpen daarbij
- En er zijn speciale sancties, zoals de tbs
o Daarvoor is naast een psychische stoornis een ernstig delict en
gevaar voor herhaling vereist (vanwege deze stoornis)
o Ook een gedragskundig advies (ook voor jeugd)
PEI (plaatsing en inrichting) maatregel jeugd tbs
Kan worden omgezet in volwassen tbs
Begripsbepaling
- Psychiatrie – neurologie (neurosciences)
o Neuroloog kijkt naar zenuwstelsel en hersenen
- Psychiatrie – psychologie
o Psychiater kijkt meer naar ‘programma’s’ (hardware)
o Psychologie: verschil tussen geneeskundige discipline en
sociaal wetenschappelijke discipline
- Forensische psychiatrie
o Forensisch = in dienst van het recht
- (Psycho)pathologie
o = leer van de ziekte van de geest
, - (Psycho)diagnostiek
o = wat is er aan de hand in psychopathologische zin
- Nosologie
o = leer die zich bezig houdt met naamgeving van ziekten
(classificaties)
- Ziekte, stoornis, afwijking
- Denken (cognitief), voelen (affectief), willen (vomitief), handelen,
eigenschappen
- Symptoom (= stoornis in psychische functies), syndroom
(=symptomen die samen voorkomen)
o VB koorts is symptoom, syndroom is griep
Functiestoornissen/symptomen
- Cognitieve functies
o Bewustzijn
o Intellectuele vermogens
o Oordeelsvermogen
o Waarneming
o Denken
- Affectieve functies
o Stemming
o Affect (emotie)
- Conatieve/voluntatieve functies
o Executieve functies
o Psychomotoriek
Verschil psychiatrische en psychologische diagnostiek
- Psycholoog denkt meer in normaalverdeling
- Persoonlijkheidsstoornis? Psychopathie?
Zeven visies op psychiatrische stoornis:
- Pathofysiologische afwijking
o Mis in fysiologie (hardware, zoals brein)
- Verlies van betekenis
- Schadelijke disfunctie
o Stoornissen in psychische functies die schadelijk zijn bijv.
lijdensdruk (jijzelf of je omgeving) en beperkt het je in het
functioneren
- Sociaal construct
o Geen psychische stoornis, maar geconstrueerd in sociale
omgang
o Antipsychiatrie stroming die psychiatrie manier vond om
mensen te diskwalificeren (uitsluiten) uit de samenleving
- Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden
- Leed
- Beperkingen waar mensen zelf niet mee kunnen omgaan
Kortom: afspraken
- Kritisch blijven dat psychiatrie niet misbruikt wordt
, o Gebeurt soms in autoritaire regimes VB afwijkende politieke
opvatting wordt gezien als psychische stoornis
Geschiedenis van de classificatie
- Emil Kraepelin (1856-1926)
o Als iedereen zijn eigen taal gebruikt om te beschrijven wat je
ziet, wordt het heel lastig om te beschrijven hoe vaak iets
voorkomt en hoe je iets moet behandelen
o Daarom termen gebruiken waar we het met elkaar over eens
zijn
o Schizofrenie als een van de eerste begrippen
- DSM-5
o Dominant in hoe we kijken naar psychische stoornissen (vooral
westerse wereld)
o Snel achter elkaar nieuwe druk veranderingen in psychische
stoornissen
Afwijkingen van de normaal veranderen mee met de
cultuur
VB homofilie eerst afwijkend gedrag, nu niet meer
VB ADHD eerst niet in de DSM, nu wel
VB games en smartphones
Psychische stoornis volgens DSM-5
- Klinische significante symptomen in psychische functies
o In denken, voelen, willen
- Disfunctie in psychologie (software), biologie (hardware),
ontwikkeling (opgroeien/scheefgroeien)
- Significante lijdensdruk, beperkingen in functioneren op sociaal of
beroepsmatig gebied
o HET criterium voor een psychische stoornis
- Onderscheiden van reactie op stressor of verlies, passend binnen
cultuur
o VB rouw symptomen van depressie, maar zitten eisen aan
(bijvoorbeeld duur) verschilt per cultuur
- Niet sociaal deviant gedrag (politiek, religieus, seksueel), conflict
individu met maatschappij ook niet, tenzij gevolg van individueel
disfunctioneren
o VB conflict tussen individu en staat, kan aan individu of aan de
staat liggen
- Tenminste zoveel van deze symptomen
o Bij genoeg symptomen mag je de ‘naam’ krijgen
o MAAR iemand kan de ene helft symptomen hebben, iemand
anders de andere helft, maar krijgen allebei dezelfde stoornis
toegekend terwijl ze dus compleet verschillend gedrag
vertonen
Context kleurt hoe een bepaalde stoornis zich profileert
- Disclaimer voor juridisch gebruik
o Als je een stoornis hebt volgens de DSM, heb je niet meteen
een stoornis volgens de wet
PSYCHISCHE STOORNISSEN, DIAGNOSTIEK EN
BEHANDELING
Relevantie
- Waarom hebben we het over psychiatrie bij criminologie?
o Van alle delinquenten heeft 60% een psychische stoornis, 60%
een verslaving (middelen), 80% een uitkering/geen werk, 57%
schulden en 35% een lichtverstandelijke beperking
o Bij verslaving word je niet als ontoerekeningsvatbaar
bestempeld
- Hoe verder in de strafrechtsketen, hoe meer mensen met een
stoornis percentueel
- Verband tussen stoornis en delict gedrag/gevaar?
- Percentage psychische stoornis in de gevangenis nog hoger dan bij
verdachten voor strafbare feiten
o Taakstraf kan niet als je geen adres hebt
Daardoor wijk je bij minder ernstige feiten alsnog uit
naar een gevangenisstraf
Voorbeeld Thijs H.
- Een van de meest belangrijke zaken in de psychiatrie hoe we
omgaan met een stoornis in strafzaken, hoe we kijken naar
ontoerekeningsvatbaarheid
- Leed aan psychische stoornis psychose
o Dacht dat de wereld werd gedomineerd door psychopaten
o Moest om zichzelf en zijn familie te redden twee mensen
achter elkaar vermoorden
Nadat hij de eerste had vermoord, durfde hij even niet
meer, dus daarna alsnog 2 achter elkaar vermoord
Verband tussen psychische stoornis en geweldsdelict?
- Ja, op individueel niveau wel voorbeeld Thijs H.
- Maar, ook in het algemeen? nieuwartikel “Aantal incidenten met
verwarde mensen blijft stijgen”
- Sinds 2011 cijfers over aantal “verwarde personen”
o WANT 2010: Damschreeuwer een van de eerste keren in de
titel van het bericht het woord ‘verward’ (Damschreeuwer
vond zichzelf niet verward)
o VANAF 2011: politie heeft code ingevoerd voor registraties
van verwarde personen
Sindsdien bij te houden hoeveel belletjes de politie krijgt
vanwege verwarde personen
o Elk jaar stijging van aantal meldingen over verwarde personen
mogelijke verklaringen:
1. Zijn er steeds meer mensen met een psychische
stoornis?
, Aantal mensen met psychische stoornis blijft vrij
stabiel (relatief), maar door bevolkingsgroei ook
meer mensen met psychische stoornis (absoluut)
2. Sinds Coronacrisis grotere stijging in mensen met
psychische stoornis vanwege beperkte sociale contacten
(vooral onder jongeren)
3. Misschien neemt het aantal psychische stoornissen
niet toe, maar wel hoeveel ze op straat zijn
Falen van de geestelijke gezondheidszorg
Ambulantisering (in de samenleving helpen) en
bedden afbouwen in GGZ
Blijkt niet heel relevant
LET OP er wordt niet geregistreerd hoeveel verwarde
personen, maar hoeveel belletjes er over verwarde
personen zijn
We lezen meer berichten over verwarde criminelen
sneller bellen
Terminologie van ‘verwarde personen’ naar ‘personen
met verward gedrag’ naar ‘personen met onbegrepen
gedrag’
VB ‘Damschreeuwer’ dader identificeren met
daad
Verwarring zegt iets over het gedrag van die
persoon, onbegrepen gedrag gaat over de burgers
die een melding maken
Relevantie
- En het strafrecht gaat anders om met personen met een psychische
stoornis
- Als verdachte kwetsbaar en als dader minder verantwoordelijk –
gedragskundigen helpen daarbij
- En er zijn speciale sancties, zoals de tbs
o Daarvoor is naast een psychische stoornis een ernstig delict en
gevaar voor herhaling vereist (vanwege deze stoornis)
o Ook een gedragskundig advies (ook voor jeugd)
PEI (plaatsing en inrichting) maatregel jeugd tbs
Kan worden omgezet in volwassen tbs
Begripsbepaling
- Psychiatrie – neurologie (neurosciences)
o Neuroloog kijkt naar zenuwstelsel en hersenen
- Psychiatrie – psychologie
o Psychiater kijkt meer naar ‘programma’s’ (hardware)
o Psychologie: verschil tussen geneeskundige discipline en
sociaal wetenschappelijke discipline
- Forensische psychiatrie
o Forensisch = in dienst van het recht
- (Psycho)pathologie
o = leer van de ziekte van de geest
, - (Psycho)diagnostiek
o = wat is er aan de hand in psychopathologische zin
- Nosologie
o = leer die zich bezig houdt met naamgeving van ziekten
(classificaties)
- Ziekte, stoornis, afwijking
- Denken (cognitief), voelen (affectief), willen (vomitief), handelen,
eigenschappen
- Symptoom (= stoornis in psychische functies), syndroom
(=symptomen die samen voorkomen)
o VB koorts is symptoom, syndroom is griep
Functiestoornissen/symptomen
- Cognitieve functies
o Bewustzijn
o Intellectuele vermogens
o Oordeelsvermogen
o Waarneming
o Denken
- Affectieve functies
o Stemming
o Affect (emotie)
- Conatieve/voluntatieve functies
o Executieve functies
o Psychomotoriek
Verschil psychiatrische en psychologische diagnostiek
- Psycholoog denkt meer in normaalverdeling
- Persoonlijkheidsstoornis? Psychopathie?
Zeven visies op psychiatrische stoornis:
- Pathofysiologische afwijking
o Mis in fysiologie (hardware, zoals brein)
- Verlies van betekenis
- Schadelijke disfunctie
o Stoornissen in psychische functies die schadelijk zijn bijv.
lijdensdruk (jijzelf of je omgeving) en beperkt het je in het
functioneren
- Sociaal construct
o Geen psychische stoornis, maar geconstrueerd in sociale
omgang
o Antipsychiatrie stroming die psychiatrie manier vond om
mensen te diskwalificeren (uitsluiten) uit de samenleving
- Onvermogen om het ‘goede leven’ te leiden
- Leed
- Beperkingen waar mensen zelf niet mee kunnen omgaan
Kortom: afspraken
- Kritisch blijven dat psychiatrie niet misbruikt wordt
, o Gebeurt soms in autoritaire regimes VB afwijkende politieke
opvatting wordt gezien als psychische stoornis
Geschiedenis van de classificatie
- Emil Kraepelin (1856-1926)
o Als iedereen zijn eigen taal gebruikt om te beschrijven wat je
ziet, wordt het heel lastig om te beschrijven hoe vaak iets
voorkomt en hoe je iets moet behandelen
o Daarom termen gebruiken waar we het met elkaar over eens
zijn
o Schizofrenie als een van de eerste begrippen
- DSM-5
o Dominant in hoe we kijken naar psychische stoornissen (vooral
westerse wereld)
o Snel achter elkaar nieuwe druk veranderingen in psychische
stoornissen
Afwijkingen van de normaal veranderen mee met de
cultuur
VB homofilie eerst afwijkend gedrag, nu niet meer
VB ADHD eerst niet in de DSM, nu wel
VB games en smartphones
Psychische stoornis volgens DSM-5
- Klinische significante symptomen in psychische functies
o In denken, voelen, willen
- Disfunctie in psychologie (software), biologie (hardware),
ontwikkeling (opgroeien/scheefgroeien)
- Significante lijdensdruk, beperkingen in functioneren op sociaal of
beroepsmatig gebied
o HET criterium voor een psychische stoornis
- Onderscheiden van reactie op stressor of verlies, passend binnen
cultuur
o VB rouw symptomen van depressie, maar zitten eisen aan
(bijvoorbeeld duur) verschilt per cultuur
- Niet sociaal deviant gedrag (politiek, religieus, seksueel), conflict
individu met maatschappij ook niet, tenzij gevolg van individueel
disfunctioneren
o VB conflict tussen individu en staat, kan aan individu of aan de
staat liggen
- Tenminste zoveel van deze symptomen
o Bij genoeg symptomen mag je de ‘naam’ krijgen
o MAAR iemand kan de ene helft symptomen hebben, iemand
anders de andere helft, maar krijgen allebei dezelfde stoornis
toegekend terwijl ze dus compleet verschillend gedrag
vertonen
Context kleurt hoe een bepaalde stoornis zich profileert
- Disclaimer voor juridisch gebruik
o Als je een stoornis hebt volgens de DSM, heb je niet meteen
een stoornis volgens de wet
