Ondernemingsrecht | HC 1
Introductie
• Wat is een onderneming?
o Verschillende definities op verschillende plaatsen in de wet
▪ Boek 2 BW kent geen definitie, noemt begrip wel (bijv. art. 3:239 lid 5 BW)
▪ Bijv. art. 2 Hrgb 2008: “van een onderneming is sprake indien … met het oogmerk daarmee materieel
voordeel te behalen”
▪ Art. 1 WOR: “waarin krachtens arbeidsovereenkomst of krachtens publiekrechtelijke aanstelling werk wordt
verricht”
▪ Boek: “Ondernemingen zijn op winst, op het behalen van economische voordelen, gericht.”
o Ondernemingen hebben een rechtsvorm; Deze houdt een onderneming in stand
o Geen vermogensrechtelijk begrip (één goed), maar een totaal van activa en passiva. De bv en de nv zijn dit wel.
• Functie van het ondernemingsrecht
o Minister in voortgangsbrief modernisering Ondernemingsrecht dec 2018: “Ondernemers zijn de motor van onze
economie.” “Het ondernemingsrecht vormt de juridische infrastructuur voor Nederlandse ondernemers.”
o Faciliteren ondernemers vs. Beschermen belangen van betrokkenen
o Rechtsvormen met behulp waarvan ondernemingen gedreven worden.
o Regels m.b.t. organisatie en inrichting, vertegenwoordiging en aansprakelijkheid.
• Rechtsvormen
o Standaardcontracten: juridisch omhulsel van een onderneming m.b.t. organisatie en inrichting; vertegenwoordiging;
aansprakelijkheid.
o Nederlandse rechtsvormen
▪ Eenmanszaak
▪ Maatschap (personenvennootschap)
▪ VOF (personenvennootschap)
▪ CV (personenvennootschap)
▪ NV en BV (rechtspersoon)
▪ Vereniging en Stichting (rechtspersoon)
▪ Coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (rechtspersoon)
o Europese rechtsvormen (zijn geen onderdeel van dit vak)
▪ EESV, SE, SCR
• Hoe te onderscheiden?
o Aard van de activiteiten
▪ Profit / Vennootschapstype
• Gericht op maatschappelijk voordeel t.b.v. alle vennoten
• Steunen op inbreng van vennoten
• Zowel kapitaalvennootschappen als personenvennootschappen
o NV/BV
o Maatschap, VOF, CV
▪ Non-profit / Verenigingstype
• Geen winstuitkering aan leden resp. oprichters of personen die van hun organen deel uitmaken
• Steunen vaak op inbreng leden of donaties (stichting kent ledenverbod)
• Stichting en vereniging
o Juridische gestalte
▪ Rechtspersonen
• Creaties van het recht
• Rechtssubject gelijk aan natuurlijk persoon
• Zelf drager van rechten en plichten
• Staat los van eigenaar of bestuurder
• Boek 2 BW
• Statuten van de rechtspersoon
, • nv/bv, Vereniging en stichting, coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij
• In beginsel beperkte aansprakelijkheid
▪ Personenvennootschappen
• Bijzondere overeenkomsten
• Niet in Boek 2 BW, maar 7A BW
• Wetboek van koophandel
• Overeenkomst
• Maatschap, vof, cv
• In beginsel geen beperkte aansprakelijkheid
• Eenmanszaak
o Geen ‘echte’ rechtsvorm
o Geen onderscheid privé en zakelijk
o Eigenaar beslissingsmacht
o Wél administratieplicht, art. 3:15i BW
o Wél inschrijving handelsregister, art. 5 Hrgw 2007 jo. art. 2 Hrgb 2008
• Handelsregister
o Handelsregisterwet (2007) en Handelsregisterbesluit (2008)
▪ Basisregister (eenmalige registratie t.b.v. overheidsinstanties)
▪ Art. 2 Hrgb: Iedere onderneming
▪ Art. 21 en 22 Hrgw: Voor eenieder ter inzage → kamer van koophandel
▪ Biedt informatie over bedrijven
▪ Sancties bij niet inschrijven:
• Economisch delict: boete
• Persoonlijke aansprakelijkheid bestuurders (voor rechtspersonen, bijv. art. 2:180 BW)
▪ Bevorderen van rechtszekerheid in economisch verkeer: derdenwerking (art. 25 Hrgw) → HR Damen/Geho
• Bescherming van onkundige derde
• Bescherming derde die uit hoofde van een ovk een vordering heeft
• HR Damen / Geho
• Stichting (art. 2:285 ev BW)
o Veel gebruikte rechtsvorm (e.g. woningcorporaties, ziekenhuizen, scholen, goede doelen, STAK)
o Eenvoudig op te richten – weinig wettelijke eisen
o Not-for-profit organisatie → Ideële of sociale strekking
▪ Uitkeringsverbod
o Rechtspersooon → algemene regels van Boek 2
o Monistisch: alleen bestuur
▪ Ledenverbod
• Uitkeringsverbod
o Art. 2:285 lid 3 BW
o Stichting mag geen uitkeringen doen aan haar oprichters en degenen die deel uitmaken van haar organen
o Uitkeringen aan anderen slechts als deze een ideële of sociale strekking hebben
, o Bezoldiging bestuurders?
o Vergoeding onkosten?
o Uitkering = betaling waar geen of ongelijkwaardige prestatie tegenover staat
• Ledenverbod
o Leden hebben bepaalde bevoegdheden
▪ Benomen en ontslaan bestuurders
▪ Nemen van besluiten
▪ Ontbinden rechtspersonen
o Functioneren als orgaan naast het bestuur
o Mag niet bij stichting! → wel toezicht op bestuur?
o Overtreding ledenverbod bij overwegende zeggenschap over structuur, inrichting en samenstelling van de
stichtingsorganen.
• STAK (Stichting Administratiekantoor Unilever)
, Ondernemingsrecht | HC 2
Kapitaalvennootschappen: Oprichting en Omzetting
• Vandaag
o Kapitaalvennootschappen?: BV en NV
▪ Rechtspersoonlijkheid
▪ Beperkte aansprakelijkheid
▪ Oprichting van een BV
▪ Verschijningsvormen
o Omzetting
▪ Opdracht 3
o BV i.o.
▪ Opdracht 4
• Kapitaalvennootschappen
o Naamloze vennootschap (nv) en besloten vennootschap (bv0
o Rechtspersonen → boek 2 BW
o Kapitaal verdeeld in aandelen → AvA
o Vertegenwoordiging door het bestuur
o Veel dwingend recht (art. 2:25 BW) → waarborgfunctie
o Statuten → Organisatieregels van de rechtspersoon
• Vijf kenmerken kapitaalvennootschap
o Afgescheiden vermogen
o Beperkte aansprakelijkheid van de kapitaalverschaffers (en bestuurders)
o Overdraagbaarheid van aandelen
o Scheiding kapitaal en lening
o Winst voor aandeelhouders
• Verschillen NV en BV: Flex-BV
o Invoering BV in 1971 als ‘pseudo’-NV
o Nadelen t.o.v. buitenlandse rechtsvormen → niet goed voor vestigingsklimaat → Flex-BV sinds 2012
o Doel: aanpassing aan praktijkbehoefte en internationale competitie
o Geen nieuwe rechtsvorm, maar aanpassing huidige regels t.a.v.:
▪ Eenvoudiger op te richten
▪ Minder kosten (bijv. afschaffing minimumkapitaal)
▪ Meer inrichtingsvrijheid (bijv. geen verplichte blokkeringsregeling en mogelijkheid stemrechtloze
of winstrechtloze aandelen uit te geven)
• Belangrijke verschillen NV en BV
o Besloten Vennootschap
▪ Aandeelhouders bekend
▪ Aandelen in beginsel beperkt overdraagbaar (art. 2:195 BW)
▪ Geen minimumkapitaal
▪ Geen mogelijkheid tot beursnotering
o Naamloos vennootschap
▪ Aandeelhouders onbekend
▪ Aandelen vrij overdraagbaar
▪ Minimumkapitaal €45.000,-
▪ Mogelijkheid van beursnotering.
• Motieven voor oprichting
o Beperkte aansprakelijkheid
Introductie
• Wat is een onderneming?
o Verschillende definities op verschillende plaatsen in de wet
▪ Boek 2 BW kent geen definitie, noemt begrip wel (bijv. art. 3:239 lid 5 BW)
▪ Bijv. art. 2 Hrgb 2008: “van een onderneming is sprake indien … met het oogmerk daarmee materieel
voordeel te behalen”
▪ Art. 1 WOR: “waarin krachtens arbeidsovereenkomst of krachtens publiekrechtelijke aanstelling werk wordt
verricht”
▪ Boek: “Ondernemingen zijn op winst, op het behalen van economische voordelen, gericht.”
o Ondernemingen hebben een rechtsvorm; Deze houdt een onderneming in stand
o Geen vermogensrechtelijk begrip (één goed), maar een totaal van activa en passiva. De bv en de nv zijn dit wel.
• Functie van het ondernemingsrecht
o Minister in voortgangsbrief modernisering Ondernemingsrecht dec 2018: “Ondernemers zijn de motor van onze
economie.” “Het ondernemingsrecht vormt de juridische infrastructuur voor Nederlandse ondernemers.”
o Faciliteren ondernemers vs. Beschermen belangen van betrokkenen
o Rechtsvormen met behulp waarvan ondernemingen gedreven worden.
o Regels m.b.t. organisatie en inrichting, vertegenwoordiging en aansprakelijkheid.
• Rechtsvormen
o Standaardcontracten: juridisch omhulsel van een onderneming m.b.t. organisatie en inrichting; vertegenwoordiging;
aansprakelijkheid.
o Nederlandse rechtsvormen
▪ Eenmanszaak
▪ Maatschap (personenvennootschap)
▪ VOF (personenvennootschap)
▪ CV (personenvennootschap)
▪ NV en BV (rechtspersoon)
▪ Vereniging en Stichting (rechtspersoon)
▪ Coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij (rechtspersoon)
o Europese rechtsvormen (zijn geen onderdeel van dit vak)
▪ EESV, SE, SCR
• Hoe te onderscheiden?
o Aard van de activiteiten
▪ Profit / Vennootschapstype
• Gericht op maatschappelijk voordeel t.b.v. alle vennoten
• Steunen op inbreng van vennoten
• Zowel kapitaalvennootschappen als personenvennootschappen
o NV/BV
o Maatschap, VOF, CV
▪ Non-profit / Verenigingstype
• Geen winstuitkering aan leden resp. oprichters of personen die van hun organen deel uitmaken
• Steunen vaak op inbreng leden of donaties (stichting kent ledenverbod)
• Stichting en vereniging
o Juridische gestalte
▪ Rechtspersonen
• Creaties van het recht
• Rechtssubject gelijk aan natuurlijk persoon
• Zelf drager van rechten en plichten
• Staat los van eigenaar of bestuurder
• Boek 2 BW
• Statuten van de rechtspersoon
, • nv/bv, Vereniging en stichting, coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij
• In beginsel beperkte aansprakelijkheid
▪ Personenvennootschappen
• Bijzondere overeenkomsten
• Niet in Boek 2 BW, maar 7A BW
• Wetboek van koophandel
• Overeenkomst
• Maatschap, vof, cv
• In beginsel geen beperkte aansprakelijkheid
• Eenmanszaak
o Geen ‘echte’ rechtsvorm
o Geen onderscheid privé en zakelijk
o Eigenaar beslissingsmacht
o Wél administratieplicht, art. 3:15i BW
o Wél inschrijving handelsregister, art. 5 Hrgw 2007 jo. art. 2 Hrgb 2008
• Handelsregister
o Handelsregisterwet (2007) en Handelsregisterbesluit (2008)
▪ Basisregister (eenmalige registratie t.b.v. overheidsinstanties)
▪ Art. 2 Hrgb: Iedere onderneming
▪ Art. 21 en 22 Hrgw: Voor eenieder ter inzage → kamer van koophandel
▪ Biedt informatie over bedrijven
▪ Sancties bij niet inschrijven:
• Economisch delict: boete
• Persoonlijke aansprakelijkheid bestuurders (voor rechtspersonen, bijv. art. 2:180 BW)
▪ Bevorderen van rechtszekerheid in economisch verkeer: derdenwerking (art. 25 Hrgw) → HR Damen/Geho
• Bescherming van onkundige derde
• Bescherming derde die uit hoofde van een ovk een vordering heeft
• HR Damen / Geho
• Stichting (art. 2:285 ev BW)
o Veel gebruikte rechtsvorm (e.g. woningcorporaties, ziekenhuizen, scholen, goede doelen, STAK)
o Eenvoudig op te richten – weinig wettelijke eisen
o Not-for-profit organisatie → Ideële of sociale strekking
▪ Uitkeringsverbod
o Rechtspersooon → algemene regels van Boek 2
o Monistisch: alleen bestuur
▪ Ledenverbod
• Uitkeringsverbod
o Art. 2:285 lid 3 BW
o Stichting mag geen uitkeringen doen aan haar oprichters en degenen die deel uitmaken van haar organen
o Uitkeringen aan anderen slechts als deze een ideële of sociale strekking hebben
, o Bezoldiging bestuurders?
o Vergoeding onkosten?
o Uitkering = betaling waar geen of ongelijkwaardige prestatie tegenover staat
• Ledenverbod
o Leden hebben bepaalde bevoegdheden
▪ Benomen en ontslaan bestuurders
▪ Nemen van besluiten
▪ Ontbinden rechtspersonen
o Functioneren als orgaan naast het bestuur
o Mag niet bij stichting! → wel toezicht op bestuur?
o Overtreding ledenverbod bij overwegende zeggenschap over structuur, inrichting en samenstelling van de
stichtingsorganen.
• STAK (Stichting Administratiekantoor Unilever)
, Ondernemingsrecht | HC 2
Kapitaalvennootschappen: Oprichting en Omzetting
• Vandaag
o Kapitaalvennootschappen?: BV en NV
▪ Rechtspersoonlijkheid
▪ Beperkte aansprakelijkheid
▪ Oprichting van een BV
▪ Verschijningsvormen
o Omzetting
▪ Opdracht 3
o BV i.o.
▪ Opdracht 4
• Kapitaalvennootschappen
o Naamloze vennootschap (nv) en besloten vennootschap (bv0
o Rechtspersonen → boek 2 BW
o Kapitaal verdeeld in aandelen → AvA
o Vertegenwoordiging door het bestuur
o Veel dwingend recht (art. 2:25 BW) → waarborgfunctie
o Statuten → Organisatieregels van de rechtspersoon
• Vijf kenmerken kapitaalvennootschap
o Afgescheiden vermogen
o Beperkte aansprakelijkheid van de kapitaalverschaffers (en bestuurders)
o Overdraagbaarheid van aandelen
o Scheiding kapitaal en lening
o Winst voor aandeelhouders
• Verschillen NV en BV: Flex-BV
o Invoering BV in 1971 als ‘pseudo’-NV
o Nadelen t.o.v. buitenlandse rechtsvormen → niet goed voor vestigingsklimaat → Flex-BV sinds 2012
o Doel: aanpassing aan praktijkbehoefte en internationale competitie
o Geen nieuwe rechtsvorm, maar aanpassing huidige regels t.a.v.:
▪ Eenvoudiger op te richten
▪ Minder kosten (bijv. afschaffing minimumkapitaal)
▪ Meer inrichtingsvrijheid (bijv. geen verplichte blokkeringsregeling en mogelijkheid stemrechtloze
of winstrechtloze aandelen uit te geven)
• Belangrijke verschillen NV en BV
o Besloten Vennootschap
▪ Aandeelhouders bekend
▪ Aandelen in beginsel beperkt overdraagbaar (art. 2:195 BW)
▪ Geen minimumkapitaal
▪ Geen mogelijkheid tot beursnotering
o Naamloos vennootschap
▪ Aandeelhouders onbekend
▪ Aandelen vrij overdraagbaar
▪ Minimumkapitaal €45.000,-
▪ Mogelijkheid van beursnotering.
• Motieven voor oprichting
o Beperkte aansprakelijkheid
