Leerdoelen periode 2.1 staatsrecht
Week 1:
Je kunt uitleggen wat in het Nederlands staatsrecht wordt bedoeld met de term Staten-
Generaal (parlement) en wat de samenstelling, taken en bevoegdheden van het
Nederlandse parlement zijn;
Het parlement van Nederland heet officieel de Staten-Generaal en bestaat uit twee Kamers:
Tweede Kamer en Eerste Kamer (Grondwet art. 50).
Tweede Kamer: 150 leden, rechtstreeks gekozen door de Nederlandse bevolking (Grondwet
art. 51).
Eerste Kamer: 75 leden, indirect gekozen door de leden van de Provinciale Staten
(Grondwet art. 60).
Taken Tweede Kamer: wetsvoorstellen beoordelen, controleren van de regering,
goedkeuren van begroting (Grondwet art. 54–56).
Taken Eerste Kamer: wetsvoorstellen goed- of afkeuren, geen recht van amendement of
initiatief (Grondwet art. 63).
Je kunt uitleggen wat wordt bedoeld met de termen representatieve
(vertegenwoordigende) democratie en actief en passief kiesrecht;
In een representatieve democratie kiezen burgers vertegenwoordigers die namens hen
wetten maken en beleid controleren (Grondwet art. 50, 51).
Actief kiesrecht: recht om te stemmen bij verkiezingen (Grondwet art. 51).
Passief kiesrecht: recht om gekozen te worden (Grondwet art. 55).
Wie is kiesgerechtigd: Nederlands staatsburger, 18 jaar of ouder, ingeschreven in de
gemeente (Grondwet art. 51).
Passief kiesrecht: Nederlandse staatsburger, 18 jaar of ouder, niet uitgesloten door
rechterlijke uitspraak (Grondwet art. 55).
,Je kunt aangeven wie in Nederland (actief en passief) kiesgerechtigd zijn voor de Staten-
Generaal;
Actief kiesgerechtigd: Nederlandse staatsburgers, 18 jaar of ouder, ingeschreven in
gemeente (Grondwet art. 51).
Passief kiesgerechtigd: Nederlandse staatsburgers, 18 jaar of ouder, niet uitgesloten door
rechterlijke uitspraak (Grondwet art. 55).
Je kunt aangeven hoe de leden van de Tweede en de Eerste Kamer worden gekozen en
daarbij uitleggen wat met de termen ‘evenredige vertegenwoordiging’, ‘kiesdrempel’,
‘kiesdeler’ en ‘voorkeursstem’ wordt bedoeld;
Tweede Kamer: leden direct gekozen via evenredige vertegenwoordiging (Grondwet art.
54).
Kiesdeler: aantal stemmen dat nodig is voor één zetel (Grondwet art. 54).
Voorkeursstem: stem op specifieke kandidaat; kan kandidaat helpen gekozen te worden
(Grondwet art. 55).
Eerste Kamer: leden indirect gekozen door leden Provinciale Staten (Grondwet art. 60–61).
Kiesdrempel: in Nederland formeel niet van toepassing, kiesdeler bepaalt zetelverdeling
(Grondwet art. 54).
Je kunt uitleggen wat wordt bedoeld met de termen ‘regering’; ‘kabinet’ en ‘ministerraad’;
Regering: Koning + ministers (Grondwet art. 42).
Kabinet: ministers en staatssecretarissen die gezamenlijk beleid uitvoeren (Grondwet art.
45).
Ministerraad: beraadslaging van ministers, bepaalt beleid en coördineert uitvoering
(Grondwet art. 45).
,Je kunt uitleggen wat in het Nederlandse staatsrecht de samenstelling, taken en
bevoegdheden van de regering zijn;
Ministers: verantwoordelijk voor eigen ministerie en beleid (Grondwet art. 42, 45).
Ministerraad: coördineert beleid, legt voorstellen voor aan parlement (Grondwet art. 45).
Koninklijk Huis: formeel deel van de regering, onschendbaar (Grondwet art. 42, 47).
Je kunt aangeven hoe in het huidige Nederlands staatsrecht de relatie tussen Staten-
Generaal (vooral TK) en regering is geregeld, in dat kader uitleggen wat wordt bedoeld
met de begrippen ‘kabinetsformatie’ en ‘ministeriële verantwoordelijkheid’ en duiden
hoe deze zaken in de huidige praktijk functioneren.
Ministeriële verantwoordelijkheid: ministers politiek verantwoordelijk voor hun daden
(Grondwet art. 42, 47).
Kabinetsformatie: proces na verkiezingen om kabinet samen te stellen; Tweede Kamer heeft
grote invloed (Grondwet art. 46).
Controlefunctie Tweede Kamer: goedkeuren wetten, vragen stellen, moties en debat
(Grondwet art. 68–69).
Week 2:
Je kunt aangeven wat de kenmerken zijn van een democratische rechtsstaat.
In een democratische rechtsstaat wordt het overheidsgezag beperkt door het recht
(Grondwet art. 1, 4).
De overheid is gebonden aan de grondrechten en moet besluiten nemen in
overeenstemming met de wet (Grondwet art. 4, 7).
Er geldt een scheiding der machten, zodat wetgevende, uitvoerende en rechterlijke
macht elkaar controleren (Grondwet art. 42, 45, 117).
Je kunt in hoofdlijnen aangeven hoe in Nederland de Trias Politica eruitziet.
De wetgevende macht wordt gevormd door de Staten-Generaal en de regering
(Grondwet art. 81–82, 87–88).
De uitvoerende macht wordt gevormd door de regering en het openbaar bestuur
(Grondwet art. 42, 45).
De rechterlijke macht wordt gevormd door onafhankelijke rechters (Grondwet art.
117, 120)
, Je kunt aangeven wie in Nederland de formele wetgever is en hoe een wet in formele zin
tot stand komt.
De formele wetgever bestaat uit de Staten-Generaal en de regering samen
(Grondwet art. 81).
Een wet in formele zin komt tot stand door:
1. Initiatief van regering of Tweede Kamer (Grondwet art. 82, 87).
2. Goedkeuring door de Tweede Kamer (Grondwet art. 84–85).
3. Goedkeuring door de Eerste Kamer (Grondwet art. 87).
4. Bekendmaking in het Staatsblad (Grondwet art. 96).
Je kunt aangeven wat onder de begrippen ‘wet in formele zin’ en ‘wet in materiële zin’
wordt verstaan en hoe deze begrippen zich ten opzichte van elkaar verhouden.
Wet in formele zin: vastgesteld door de formele wetgever en gepubliceerd in het
Staatsblad (Grondwet art. 81, 96).
Wet in materiële zin: algemeen verbindend voorschrift, ook vastgesteld door
bestuursorganen, zoals een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) (Grondwet art.
89).
Verhouding: elke wet in formele zin is ook een wet in materiële zin, maar niet elke
wet in materiële zin is een wet in formele zin (Grondwet art. 89).
Je kunt aangeven wat de hoofdlijnen zijn van de bestuurlijke organisatie in Nederland.
Nederland kent gedecentraliseerd bestuur: rijk, provincies, gemeenten en
waterschappen (Grondwet art. 123–130).
Rijksoverheid: ministers en kabinet (Grondwet art. 42, 45).
Provincies: Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten (Grondwet art. 135–136).
Gemeenten: gemeenteraad en college van B&W (Grondwet art. 125–128).
Je kunt aangeven wat de belangrijkste handelingen van het bestuur (m.n. soorten
besluiten) zijn.
Algemene maatregelen van bestuur (AMvB): algemeen bindende besluiten,
uitgevoerd door regering of minister (Grondwet art. 89).
Individuele besluiten: gericht aan een specifiek persoon of organisatie, bijvoorbeeld
vergunningen (Algemene wet bestuursrecht art. 1:3–1:4).
Legaliteitsbeginsel: het bestuur mag alleen handelen op basis van de wet (Grondwet
art. 89, 113).
Week 1:
Je kunt uitleggen wat in het Nederlands staatsrecht wordt bedoeld met de term Staten-
Generaal (parlement) en wat de samenstelling, taken en bevoegdheden van het
Nederlandse parlement zijn;
Het parlement van Nederland heet officieel de Staten-Generaal en bestaat uit twee Kamers:
Tweede Kamer en Eerste Kamer (Grondwet art. 50).
Tweede Kamer: 150 leden, rechtstreeks gekozen door de Nederlandse bevolking (Grondwet
art. 51).
Eerste Kamer: 75 leden, indirect gekozen door de leden van de Provinciale Staten
(Grondwet art. 60).
Taken Tweede Kamer: wetsvoorstellen beoordelen, controleren van de regering,
goedkeuren van begroting (Grondwet art. 54–56).
Taken Eerste Kamer: wetsvoorstellen goed- of afkeuren, geen recht van amendement of
initiatief (Grondwet art. 63).
Je kunt uitleggen wat wordt bedoeld met de termen representatieve
(vertegenwoordigende) democratie en actief en passief kiesrecht;
In een representatieve democratie kiezen burgers vertegenwoordigers die namens hen
wetten maken en beleid controleren (Grondwet art. 50, 51).
Actief kiesrecht: recht om te stemmen bij verkiezingen (Grondwet art. 51).
Passief kiesrecht: recht om gekozen te worden (Grondwet art. 55).
Wie is kiesgerechtigd: Nederlands staatsburger, 18 jaar of ouder, ingeschreven in de
gemeente (Grondwet art. 51).
Passief kiesrecht: Nederlandse staatsburger, 18 jaar of ouder, niet uitgesloten door
rechterlijke uitspraak (Grondwet art. 55).
,Je kunt aangeven wie in Nederland (actief en passief) kiesgerechtigd zijn voor de Staten-
Generaal;
Actief kiesgerechtigd: Nederlandse staatsburgers, 18 jaar of ouder, ingeschreven in
gemeente (Grondwet art. 51).
Passief kiesgerechtigd: Nederlandse staatsburgers, 18 jaar of ouder, niet uitgesloten door
rechterlijke uitspraak (Grondwet art. 55).
Je kunt aangeven hoe de leden van de Tweede en de Eerste Kamer worden gekozen en
daarbij uitleggen wat met de termen ‘evenredige vertegenwoordiging’, ‘kiesdrempel’,
‘kiesdeler’ en ‘voorkeursstem’ wordt bedoeld;
Tweede Kamer: leden direct gekozen via evenredige vertegenwoordiging (Grondwet art.
54).
Kiesdeler: aantal stemmen dat nodig is voor één zetel (Grondwet art. 54).
Voorkeursstem: stem op specifieke kandidaat; kan kandidaat helpen gekozen te worden
(Grondwet art. 55).
Eerste Kamer: leden indirect gekozen door leden Provinciale Staten (Grondwet art. 60–61).
Kiesdrempel: in Nederland formeel niet van toepassing, kiesdeler bepaalt zetelverdeling
(Grondwet art. 54).
Je kunt uitleggen wat wordt bedoeld met de termen ‘regering’; ‘kabinet’ en ‘ministerraad’;
Regering: Koning + ministers (Grondwet art. 42).
Kabinet: ministers en staatssecretarissen die gezamenlijk beleid uitvoeren (Grondwet art.
45).
Ministerraad: beraadslaging van ministers, bepaalt beleid en coördineert uitvoering
(Grondwet art. 45).
,Je kunt uitleggen wat in het Nederlandse staatsrecht de samenstelling, taken en
bevoegdheden van de regering zijn;
Ministers: verantwoordelijk voor eigen ministerie en beleid (Grondwet art. 42, 45).
Ministerraad: coördineert beleid, legt voorstellen voor aan parlement (Grondwet art. 45).
Koninklijk Huis: formeel deel van de regering, onschendbaar (Grondwet art. 42, 47).
Je kunt aangeven hoe in het huidige Nederlands staatsrecht de relatie tussen Staten-
Generaal (vooral TK) en regering is geregeld, in dat kader uitleggen wat wordt bedoeld
met de begrippen ‘kabinetsformatie’ en ‘ministeriële verantwoordelijkheid’ en duiden
hoe deze zaken in de huidige praktijk functioneren.
Ministeriële verantwoordelijkheid: ministers politiek verantwoordelijk voor hun daden
(Grondwet art. 42, 47).
Kabinetsformatie: proces na verkiezingen om kabinet samen te stellen; Tweede Kamer heeft
grote invloed (Grondwet art. 46).
Controlefunctie Tweede Kamer: goedkeuren wetten, vragen stellen, moties en debat
(Grondwet art. 68–69).
Week 2:
Je kunt aangeven wat de kenmerken zijn van een democratische rechtsstaat.
In een democratische rechtsstaat wordt het overheidsgezag beperkt door het recht
(Grondwet art. 1, 4).
De overheid is gebonden aan de grondrechten en moet besluiten nemen in
overeenstemming met de wet (Grondwet art. 4, 7).
Er geldt een scheiding der machten, zodat wetgevende, uitvoerende en rechterlijke
macht elkaar controleren (Grondwet art. 42, 45, 117).
Je kunt in hoofdlijnen aangeven hoe in Nederland de Trias Politica eruitziet.
De wetgevende macht wordt gevormd door de Staten-Generaal en de regering
(Grondwet art. 81–82, 87–88).
De uitvoerende macht wordt gevormd door de regering en het openbaar bestuur
(Grondwet art. 42, 45).
De rechterlijke macht wordt gevormd door onafhankelijke rechters (Grondwet art.
117, 120)
, Je kunt aangeven wie in Nederland de formele wetgever is en hoe een wet in formele zin
tot stand komt.
De formele wetgever bestaat uit de Staten-Generaal en de regering samen
(Grondwet art. 81).
Een wet in formele zin komt tot stand door:
1. Initiatief van regering of Tweede Kamer (Grondwet art. 82, 87).
2. Goedkeuring door de Tweede Kamer (Grondwet art. 84–85).
3. Goedkeuring door de Eerste Kamer (Grondwet art. 87).
4. Bekendmaking in het Staatsblad (Grondwet art. 96).
Je kunt aangeven wat onder de begrippen ‘wet in formele zin’ en ‘wet in materiële zin’
wordt verstaan en hoe deze begrippen zich ten opzichte van elkaar verhouden.
Wet in formele zin: vastgesteld door de formele wetgever en gepubliceerd in het
Staatsblad (Grondwet art. 81, 96).
Wet in materiële zin: algemeen verbindend voorschrift, ook vastgesteld door
bestuursorganen, zoals een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) (Grondwet art.
89).
Verhouding: elke wet in formele zin is ook een wet in materiële zin, maar niet elke
wet in materiële zin is een wet in formele zin (Grondwet art. 89).
Je kunt aangeven wat de hoofdlijnen zijn van de bestuurlijke organisatie in Nederland.
Nederland kent gedecentraliseerd bestuur: rijk, provincies, gemeenten en
waterschappen (Grondwet art. 123–130).
Rijksoverheid: ministers en kabinet (Grondwet art. 42, 45).
Provincies: Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten (Grondwet art. 135–136).
Gemeenten: gemeenteraad en college van B&W (Grondwet art. 125–128).
Je kunt aangeven wat de belangrijkste handelingen van het bestuur (m.n. soorten
besluiten) zijn.
Algemene maatregelen van bestuur (AMvB): algemeen bindende besluiten,
uitgevoerd door regering of minister (Grondwet art. 89).
Individuele besluiten: gericht aan een specifiek persoon of organisatie, bijvoorbeeld
vergunningen (Algemene wet bestuursrecht art. 1:3–1:4).
Legaliteitsbeginsel: het bestuur mag alleen handelen op basis van de wet (Grondwet
art. 89, 113).
