Bespreekbaar maken van pesten onder
cliënten met LVB
Naam : Susanne van den Born
Klas : DSW2B
Docent : Ilona Verhagen
Cursus : Onderzoekend Vermogen 2
Datum : November 2025
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Beschrijving praktijksituatie
1.1 Aanleiding en context..........................................................................................................3
1.2 Beschrijving vraagstuk.........................................................................................................4-5
1.3 Relevantie............................................................................................................................5-6
1.4 Richting onderzoek..............................................................................................................6
Hoofdstuk 2 Onderzoeksmethode
2.1 Opzet...................................................................................................................................7
2.2 Uitvoering............................................................................................................................7-8
2.3 Data-analyse........................................................................................................................8
2.4 De vragenlijst.......................................................................................................................8
Hoofdstuk 3 Analyseren en concluderen
3.1 Bevindingen.........................................................................................................................9
3.2 Conclusie.............................................................................................................................10
Hoofdstuk 4 Evaluatie
4.1 Evaluatie vragenlijst.............................................................................................................11
4.2 Evaluatie van interviewvaardigheden..................................................................................11-12
Literatuurlijst..............................................................................................................................13
Bijlage 1 Zoekformulier..............................................................................................................14-21
Bijlage 2 De vragenlijst..............................................................................................................22-23
Bijlage 3 Horizontale vergelijking..............................................................................................24-25
Bijlage 4 Gelabeld transcript interview 1..................................................................................26-32
Bijlage 5 Gelabeld transcript interview 2..................................................................................33-41
Hoofdstuk 1: Beschrijving praktijksituatie
2
,1.1 Aanleiding en context
Pesten is sinds jaar en dag een hot item. Het komt voor bij alle groepen mensen; scholieren,
bedrijven, sportclubs enz. Het komt in alle vormen van groepen voor. Op de website van Stop Pesten
Nu (https://www.stoppestennu.nl) vind je hier uitgebreid informatie over.
Ik heb voor dit onderwerp gekozen omdat ik werk met een groep jongvolwassenen met LVB bij de
dagbesteding. De niveaus in functioneren variëren van verbaal heel sterk (snapt het idee van grapjes
en plagerijen) tot alles heel letterlijk nemen en daar niks mee kunnen.
Hoe kan het dat pesten een hot item is vandaag de dag, maar hier weinig aandacht voor is bij
Philadelphia Bodegraven? Dat is de reden dat ik hier graag meer over te weten wil komen. Zowel
wat de literatuur hierover zegt, als hoe de begeleiders hier tegenaan kijken.
Een kerntaak van de sociaal werker is het bevorderen van sociale rechtvaardigheid en inclusie
(Steenmeijer, 2021). Door aandacht te besteden aan dit vraagstuk wordt hieraan bijgedragen.
Kijkend naar de Kennis- en onderzoeksagenda (Le Sage, Stolk, & Degener, 2022) hangt dit samen
met:
- punt 2: bevorderen van inclusie en identiteitsontwikkeling. Je streeft naar een plek waar iedereen
zichzelf kan zijn en elkaar met respect behandelt. Een inclusieve wereld waarin we respectvol
omgaan met anderen, ook als zij anders zijn dan wijzelf.
- punt 4: bijdragen aan een veilige leefomgeving en het voorkomen van geweld.
Als sociaal werker heb je te maken met zowel de pesters (voorkomen van geweld) als met de
slachtoffers (vergroten van de veilige leefomgeving) hiervan.
De organisatie waarbij dit onderzoek wordt gedaan is Stichting Philadelphia Zorg, een
zorgorganisatie met christelijke inslag. Zij hebben verschillende clusters zoals Zorg en Wonen, Jeugd,
Werk&Ontwikkeling, Intensieve Zorg, Ambulante thuishulp en Kind&Jeugd. De doelgroepen waar
Philadelphia mee werkt, zijn dus erg uiteenlopend.
De visie is: Een gewoon leven, een eigen leven. Een belangrijk punt is elkaar gelijkwaardig en met
respect behandelen. Het streven is om het beste uit jezelf en elkaar te halen en om de cliënten
zoveel mogelijk mee te kunnen laten doen in de maatschappij (https://www.philadelphia.nl).
1.2 Beschrijving vraagstuk
3
, Beschrijving volgens de 5xW+H-methode (Van der Donk & Van Lanen, 2019).
Wat is het probleem?
Pesten komt in alle groepen voor. Van Stigt (2014) schrijft dat er nog steeds een hoop
mis(ver)standen rondom pesten en pestgedrag bestaan. Wat nou precies pesten is en waar de grens
tussen plagen en pesten ligt, kan niet zo makkelijk gezegd worden.
De definitie van pesten komt neer op doelbewust en herhaaldelijk schade toebrengen aan een
ander, fysiek, sociaal of psychologisch, waarbij er sprake is van machtsverschil tussen de pester en
het slachtoffer (Stoppestennu, 2025).
Volgens Kennisplein Gehandicaptensector (2025) is het een onderbelicht probleem en weten
begeleiders hier niet altijd goed mee om te gaan. Daarom hebben zij een handige vragenlijst
opgesteld die begeleiders kunnen gebruiken om pesten bespreekbaar te maken onder cliënten met
LVB.
Mensen met een licht verstandelijke beperking, ook wel LVB, herkennen niet altijd hun eigen
emoties, of kunnen dit niet goed onder woorden brengen. Daarom is het niet altijd helder waarom
ze bepaald gedrag vertonen (Werkman & van Rest, 2024).
Luitjes & De Laat (2021) geeft aan dat het soms nodig is om je gesprekstechniek aan te passen, om
zo achter de behoefte achter het gedrag te komen.
Wie heeft met het probleem te kampen?
Kennisplein Gehandicaptensector (2025) stelt dat het pesten onder mensen met LVB 5 keer meer
voorkomt dan onder mensen zonder LVB.
Mensen met een LVB hebben een achterstand in de sociaal-emotionele ontwikkeling en vertonen
daardoor, sneller dan mensen zonder LVB, onbewust, pestgedrag (Specialistenpool, 2015). De
betrokkenen zijn mensen met LVB en begeleiders.
Wanneer treedt het probleem op?
Het probleem doet zich voor in alle vormen van groepsverband (Van den Burg, 2025). Van Stigt
(2014) zegt dat pesten een leiderschapsprobleem is. Als we van haar uitgaan, treedt het op als de
begeleider niet voldoende zorgt voor ruimte, respect en verbondenheid.
Waarom is het een probleem?
In de missie/visie van Stichting Philadelphia Zorg staat dat zij staan voor het beste uit jezelf en
elkaar. Op de website van Philadelphia (https://philanet.nl/service-organisatie/missie-visie-
strategie/visie) vind je de uitgebreide informatie over de missie/visie. Ze stellen de methode
'Leerbaar & Weerbaar' beschikbaar voor begeleiders en cliënten, om ervoor te zorgen dat cliënten
sociaal bewuster en vaardiger worden en emotioneel sterker (Philadelphia CAT trainers, 2023).
Zoals Van Stigt (2014) schrijft, is pesten structureel en leidt dit op langere termijn tot kans op
gezondheidsproblemen, depressie, eenzaamheid en een laag zelfbeeld.
4
cliënten met LVB
Naam : Susanne van den Born
Klas : DSW2B
Docent : Ilona Verhagen
Cursus : Onderzoekend Vermogen 2
Datum : November 2025
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 Beschrijving praktijksituatie
1.1 Aanleiding en context..........................................................................................................3
1.2 Beschrijving vraagstuk.........................................................................................................4-5
1.3 Relevantie............................................................................................................................5-6
1.4 Richting onderzoek..............................................................................................................6
Hoofdstuk 2 Onderzoeksmethode
2.1 Opzet...................................................................................................................................7
2.2 Uitvoering............................................................................................................................7-8
2.3 Data-analyse........................................................................................................................8
2.4 De vragenlijst.......................................................................................................................8
Hoofdstuk 3 Analyseren en concluderen
3.1 Bevindingen.........................................................................................................................9
3.2 Conclusie.............................................................................................................................10
Hoofdstuk 4 Evaluatie
4.1 Evaluatie vragenlijst.............................................................................................................11
4.2 Evaluatie van interviewvaardigheden..................................................................................11-12
Literatuurlijst..............................................................................................................................13
Bijlage 1 Zoekformulier..............................................................................................................14-21
Bijlage 2 De vragenlijst..............................................................................................................22-23
Bijlage 3 Horizontale vergelijking..............................................................................................24-25
Bijlage 4 Gelabeld transcript interview 1..................................................................................26-32
Bijlage 5 Gelabeld transcript interview 2..................................................................................33-41
Hoofdstuk 1: Beschrijving praktijksituatie
2
,1.1 Aanleiding en context
Pesten is sinds jaar en dag een hot item. Het komt voor bij alle groepen mensen; scholieren,
bedrijven, sportclubs enz. Het komt in alle vormen van groepen voor. Op de website van Stop Pesten
Nu (https://www.stoppestennu.nl) vind je hier uitgebreid informatie over.
Ik heb voor dit onderwerp gekozen omdat ik werk met een groep jongvolwassenen met LVB bij de
dagbesteding. De niveaus in functioneren variëren van verbaal heel sterk (snapt het idee van grapjes
en plagerijen) tot alles heel letterlijk nemen en daar niks mee kunnen.
Hoe kan het dat pesten een hot item is vandaag de dag, maar hier weinig aandacht voor is bij
Philadelphia Bodegraven? Dat is de reden dat ik hier graag meer over te weten wil komen. Zowel
wat de literatuur hierover zegt, als hoe de begeleiders hier tegenaan kijken.
Een kerntaak van de sociaal werker is het bevorderen van sociale rechtvaardigheid en inclusie
(Steenmeijer, 2021). Door aandacht te besteden aan dit vraagstuk wordt hieraan bijgedragen.
Kijkend naar de Kennis- en onderzoeksagenda (Le Sage, Stolk, & Degener, 2022) hangt dit samen
met:
- punt 2: bevorderen van inclusie en identiteitsontwikkeling. Je streeft naar een plek waar iedereen
zichzelf kan zijn en elkaar met respect behandelt. Een inclusieve wereld waarin we respectvol
omgaan met anderen, ook als zij anders zijn dan wijzelf.
- punt 4: bijdragen aan een veilige leefomgeving en het voorkomen van geweld.
Als sociaal werker heb je te maken met zowel de pesters (voorkomen van geweld) als met de
slachtoffers (vergroten van de veilige leefomgeving) hiervan.
De organisatie waarbij dit onderzoek wordt gedaan is Stichting Philadelphia Zorg, een
zorgorganisatie met christelijke inslag. Zij hebben verschillende clusters zoals Zorg en Wonen, Jeugd,
Werk&Ontwikkeling, Intensieve Zorg, Ambulante thuishulp en Kind&Jeugd. De doelgroepen waar
Philadelphia mee werkt, zijn dus erg uiteenlopend.
De visie is: Een gewoon leven, een eigen leven. Een belangrijk punt is elkaar gelijkwaardig en met
respect behandelen. Het streven is om het beste uit jezelf en elkaar te halen en om de cliënten
zoveel mogelijk mee te kunnen laten doen in de maatschappij (https://www.philadelphia.nl).
1.2 Beschrijving vraagstuk
3
, Beschrijving volgens de 5xW+H-methode (Van der Donk & Van Lanen, 2019).
Wat is het probleem?
Pesten komt in alle groepen voor. Van Stigt (2014) schrijft dat er nog steeds een hoop
mis(ver)standen rondom pesten en pestgedrag bestaan. Wat nou precies pesten is en waar de grens
tussen plagen en pesten ligt, kan niet zo makkelijk gezegd worden.
De definitie van pesten komt neer op doelbewust en herhaaldelijk schade toebrengen aan een
ander, fysiek, sociaal of psychologisch, waarbij er sprake is van machtsverschil tussen de pester en
het slachtoffer (Stoppestennu, 2025).
Volgens Kennisplein Gehandicaptensector (2025) is het een onderbelicht probleem en weten
begeleiders hier niet altijd goed mee om te gaan. Daarom hebben zij een handige vragenlijst
opgesteld die begeleiders kunnen gebruiken om pesten bespreekbaar te maken onder cliënten met
LVB.
Mensen met een licht verstandelijke beperking, ook wel LVB, herkennen niet altijd hun eigen
emoties, of kunnen dit niet goed onder woorden brengen. Daarom is het niet altijd helder waarom
ze bepaald gedrag vertonen (Werkman & van Rest, 2024).
Luitjes & De Laat (2021) geeft aan dat het soms nodig is om je gesprekstechniek aan te passen, om
zo achter de behoefte achter het gedrag te komen.
Wie heeft met het probleem te kampen?
Kennisplein Gehandicaptensector (2025) stelt dat het pesten onder mensen met LVB 5 keer meer
voorkomt dan onder mensen zonder LVB.
Mensen met een LVB hebben een achterstand in de sociaal-emotionele ontwikkeling en vertonen
daardoor, sneller dan mensen zonder LVB, onbewust, pestgedrag (Specialistenpool, 2015). De
betrokkenen zijn mensen met LVB en begeleiders.
Wanneer treedt het probleem op?
Het probleem doet zich voor in alle vormen van groepsverband (Van den Burg, 2025). Van Stigt
(2014) zegt dat pesten een leiderschapsprobleem is. Als we van haar uitgaan, treedt het op als de
begeleider niet voldoende zorgt voor ruimte, respect en verbondenheid.
Waarom is het een probleem?
In de missie/visie van Stichting Philadelphia Zorg staat dat zij staan voor het beste uit jezelf en
elkaar. Op de website van Philadelphia (https://philanet.nl/service-organisatie/missie-visie-
strategie/visie) vind je de uitgebreide informatie over de missie/visie. Ze stellen de methode
'Leerbaar & Weerbaar' beschikbaar voor begeleiders en cliënten, om ervoor te zorgen dat cliënten
sociaal bewuster en vaardiger worden en emotioneel sterker (Philadelphia CAT trainers, 2023).
Zoals Van Stigt (2014) schrijft, is pesten structureel en leidt dit op langere termijn tot kans op
gezondheidsproblemen, depressie, eenzaamheid en een laag zelfbeeld.
4
