Aantekeningen colleges Taalverwerving
College 1 – 1/2/21
Taalverwerving
Het taalsysteem (‘Place of language in the facts of speech’ – De Saussure)
- Taal is een cognitief systeem, bedoeld voor communicatie
- Klanken worden gelinkt aan woorden en geven daar betekenis aan
Ons taalvermogen zit in ons brein, maar taal zit niet alleen in ons brein
- We kunnen taal uiten
- Chomsky: I-Language vs. E-Language
o I: het interne system van een taalgebruiker, de taalkennis in de mind van een
individu
o E: de externe weerspiegeling van taal, een verzameling taalvormen
Taal als cognitief systeem
- Onderzoek naar taal en symboolgebruik in dieren
- Sue Savage-Rumbaugh en bonobo Kanzi bezig met ‘keyboard’ met lexigrammen
Taal is….
- Symbolisch: het staat ergens anders voor
o Niet alleen verwijzing naar concrete specifieke objecten in het hier en nu
o Maar ook naar verleden, toekomst, wat mogelijk zou kunnen gebeuren, wat
onmogelijk is
o Verzinnen: (Alice in Wonderland) pratend wit konijn met overjas en horloge
- Combinatorisch en daardoor oneindig generatief
o Door een eindig aantal symbolen te combineren, ontstaat een oneindig aantal
mogelijke vormen
o Van klanken (u) tot woorden: bus, kus, lus, dus, mus…
o Van woorden tot zinnen: Jan kust Marie, Marie kust Jan, kust Jan Marie?
o Aantal mogelijke vormen = m^n, waarbij m = aantal verschillende symbolen,
n = lengte van reeks
- Discreet: van elkaar te onderscheiden (categorieën)
o Taal plaatst waarnemingen in discrete (van elkaar te onderscheiden)
categorieën:
Van vormen: een klank is een b of een p, maar niet iets ertussenin
- Hiërarchisch gestructureerd
o Eenheden zijn gegroepeerd binnen eenheden
[De grommende hond [met scherpe tanden]] achtervolgde de kat.
- Recursief: regels kunnen zich herhalen
o Recursie: toepassing van een regel op zijn eigen uitkomst
De grote, rode, glimmende… brandweerauto
, Mickey denkt dat Katrien zegt dat Donald naar de bakker gaat
- Begrensd
o Niet alle denkbare combinaties van klanken en woorden zijn grammaticaal
o Onmogelijke woorden in het Nederlands (ptak, mlga, rtut)
o Onmogelijke zinnen in het Nederlands (Rode geranium de met luide stem
sprak)
- Formeel systeem
o Taal is systeem met specifieke formele eigenschappen
o Constituenten kunnen worden verplaatst
Ik heb hem niet gezien. Hem heb ik niet gezien.
o Constituenten kunnen worden weggelaten (ellipsis) of gereduceerd (anafora)
Jan kocht en boek en Marie / een tijdschrift.
Ik heb drie auto’s Ik heb er drie.
- Medium voor communicatie en denken
o Taal legt relatie tussen vormen en betekenissen
o Betekenis wordt deels bepaald door de syntaxis, maar voor een ander deel
door context en pragmatiek
The human language faculty (‘Basic design of the human Language Faculty’)
- Grammatica: in onze hersenen
- Auditieve raakvlak: je hoort signalen en die zetten alles om in linguïstische eenheden
- Conceptuele inventaris: onafhankelijk van taal kunnen we een idee krijgen van
concepten (een woord wordt gelinkt aan een concept in je hoofd)
- Pragmatiek: link met de wereld, hangt af van de context
Eenheden in taal (‘Units at each basic level of representation in language knowledge)
- Fonologie: omzetten van klanken in lettergrepen en woorden
- Syntaxis: morfologie, zinnen
- Semantiek: betekenissen van concepten
Waarom onderzoeken we taalverwerving?
College 2 – 8/2/21
Nature-nurture debat
Empiricisme (taal is aangeleerd)
- Gebaseerd op input -> tabula rasa
- Inductief leren, van specifiek naar algemeen (usage-based)
Rationalisme (taal is aangeboren)
- Aangeboren kennis -> nativistisch
- Deductief leren, van algemeen (regel) naar specifiek (taaluiting)
, Het projectieprobleem: Hoe kan het eindig aantal specifieke ervaringen met taal
geprojecteerd worden naar volwassen kennis van de taal?
- Taalaanbod -> ? -> taalproductie
Rationalisme: Chomsky
- Theorie van Universele Grammatica (UG) – aangeboren taalprogramma
- Universele principes
o O.a. structuurafhankelijkheid: taal is hiërarchisch, niet lineair
- Parameters (dimensies van taalvariatie) – ‘lichtknopje’
o O.a. Pro-drop parameter: subject mag wel (Italiaans) of niet (Nederlands)
worden weggelaten
- Triggers
o Zinnen die bepaalde parametersetting onthullen
Pro-drop
- Pro-drop taal Italiaans: *ciò piove / piove
- Niet pro-drop taal Nederlands: het regent / *regent
Epiricisme: benaderingen
- Competition Model (Bates & MacWhinney)
- Language Making Capacity (Slobin)
- Connectionisme (Rumelhart & McClelland)
- Neuroconstructivisme (Elman)
- Usage-based account (Tomasello)
Niet allemaal puur empiricistisch, veronderstellen vaak wel aangeboren algemeen-
cognitieve vaardigheden
Verwerving verledentijdsvormen
- U-vormig patroon van verwerving:
o 1-2 jaar: enkele specifieke werkwoorden: liep, klom
o 2-5 jaar: overgeneralisaties: loopte, klimde
o Vanaf 5 jaar: correcte vormen: liep, klom
College 1 – 1/2/21
Taalverwerving
Het taalsysteem (‘Place of language in the facts of speech’ – De Saussure)
- Taal is een cognitief systeem, bedoeld voor communicatie
- Klanken worden gelinkt aan woorden en geven daar betekenis aan
Ons taalvermogen zit in ons brein, maar taal zit niet alleen in ons brein
- We kunnen taal uiten
- Chomsky: I-Language vs. E-Language
o I: het interne system van een taalgebruiker, de taalkennis in de mind van een
individu
o E: de externe weerspiegeling van taal, een verzameling taalvormen
Taal als cognitief systeem
- Onderzoek naar taal en symboolgebruik in dieren
- Sue Savage-Rumbaugh en bonobo Kanzi bezig met ‘keyboard’ met lexigrammen
Taal is….
- Symbolisch: het staat ergens anders voor
o Niet alleen verwijzing naar concrete specifieke objecten in het hier en nu
o Maar ook naar verleden, toekomst, wat mogelijk zou kunnen gebeuren, wat
onmogelijk is
o Verzinnen: (Alice in Wonderland) pratend wit konijn met overjas en horloge
- Combinatorisch en daardoor oneindig generatief
o Door een eindig aantal symbolen te combineren, ontstaat een oneindig aantal
mogelijke vormen
o Van klanken (u) tot woorden: bus, kus, lus, dus, mus…
o Van woorden tot zinnen: Jan kust Marie, Marie kust Jan, kust Jan Marie?
o Aantal mogelijke vormen = m^n, waarbij m = aantal verschillende symbolen,
n = lengte van reeks
- Discreet: van elkaar te onderscheiden (categorieën)
o Taal plaatst waarnemingen in discrete (van elkaar te onderscheiden)
categorieën:
Van vormen: een klank is een b of een p, maar niet iets ertussenin
- Hiërarchisch gestructureerd
o Eenheden zijn gegroepeerd binnen eenheden
[De grommende hond [met scherpe tanden]] achtervolgde de kat.
- Recursief: regels kunnen zich herhalen
o Recursie: toepassing van een regel op zijn eigen uitkomst
De grote, rode, glimmende… brandweerauto
, Mickey denkt dat Katrien zegt dat Donald naar de bakker gaat
- Begrensd
o Niet alle denkbare combinaties van klanken en woorden zijn grammaticaal
o Onmogelijke woorden in het Nederlands (ptak, mlga, rtut)
o Onmogelijke zinnen in het Nederlands (Rode geranium de met luide stem
sprak)
- Formeel systeem
o Taal is systeem met specifieke formele eigenschappen
o Constituenten kunnen worden verplaatst
Ik heb hem niet gezien. Hem heb ik niet gezien.
o Constituenten kunnen worden weggelaten (ellipsis) of gereduceerd (anafora)
Jan kocht en boek en Marie / een tijdschrift.
Ik heb drie auto’s Ik heb er drie.
- Medium voor communicatie en denken
o Taal legt relatie tussen vormen en betekenissen
o Betekenis wordt deels bepaald door de syntaxis, maar voor een ander deel
door context en pragmatiek
The human language faculty (‘Basic design of the human Language Faculty’)
- Grammatica: in onze hersenen
- Auditieve raakvlak: je hoort signalen en die zetten alles om in linguïstische eenheden
- Conceptuele inventaris: onafhankelijk van taal kunnen we een idee krijgen van
concepten (een woord wordt gelinkt aan een concept in je hoofd)
- Pragmatiek: link met de wereld, hangt af van de context
Eenheden in taal (‘Units at each basic level of representation in language knowledge)
- Fonologie: omzetten van klanken in lettergrepen en woorden
- Syntaxis: morfologie, zinnen
- Semantiek: betekenissen van concepten
Waarom onderzoeken we taalverwerving?
College 2 – 8/2/21
Nature-nurture debat
Empiricisme (taal is aangeleerd)
- Gebaseerd op input -> tabula rasa
- Inductief leren, van specifiek naar algemeen (usage-based)
Rationalisme (taal is aangeboren)
- Aangeboren kennis -> nativistisch
- Deductief leren, van algemeen (regel) naar specifiek (taaluiting)
, Het projectieprobleem: Hoe kan het eindig aantal specifieke ervaringen met taal
geprojecteerd worden naar volwassen kennis van de taal?
- Taalaanbod -> ? -> taalproductie
Rationalisme: Chomsky
- Theorie van Universele Grammatica (UG) – aangeboren taalprogramma
- Universele principes
o O.a. structuurafhankelijkheid: taal is hiërarchisch, niet lineair
- Parameters (dimensies van taalvariatie) – ‘lichtknopje’
o O.a. Pro-drop parameter: subject mag wel (Italiaans) of niet (Nederlands)
worden weggelaten
- Triggers
o Zinnen die bepaalde parametersetting onthullen
Pro-drop
- Pro-drop taal Italiaans: *ciò piove / piove
- Niet pro-drop taal Nederlands: het regent / *regent
Epiricisme: benaderingen
- Competition Model (Bates & MacWhinney)
- Language Making Capacity (Slobin)
- Connectionisme (Rumelhart & McClelland)
- Neuroconstructivisme (Elman)
- Usage-based account (Tomasello)
Niet allemaal puur empiricistisch, veronderstellen vaak wel aangeboren algemeen-
cognitieve vaardigheden
Verwerving verledentijdsvormen
- U-vormig patroon van verwerving:
o 1-2 jaar: enkele specifieke werkwoorden: liep, klom
o 2-5 jaar: overgeneralisaties: loopte, klimde
o Vanaf 5 jaar: correcte vormen: liep, klom
