Samenvatting Forensische Psychiatrie
Hoorcollege 1: Forensische psychiatrie in vogelvlucht
ontoerekeningsvatbaarheid heeft 2 aspecten:
- cognitieve aspect: niet weten wat je doet
- irresistible impulse: je doet iets wat je niet tegen kunt houden
Zaak Michael P:
- verkrachten en doden van Anne Faber ( en mishandeling personeel PBC)vin 2017 →
28 jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging
- straf + maatregel
- problemen met impulsen, emoties en agressie
- zelfbeeld is negatief en zwakke persoonlijkheidsstructuur
- normale intelligentie
- borderline en antisociale persoonlijkheidsstoornis → verminderd
ontoerekeningsvatbaar (doodslag geworden geen moord)
- geen seksuele stoornis zoals sadisme
- in 2010 in Nijkerk: verkrachting met een (nep)pistool van twee meisjes en vijf
afpersingen
- niet meewerken met PieterBaanCentrum → volledige toerekening
- geweld en seksualiteit komen bij elkaar
Stetic = risicotaxatieinstrument (ook gebruikt in zaak Michael P)
Forensische psychiatrie:
- forum = marktplein
- psychiatrie in het recht
- raakt aan verschillende disciplines
- Zowel straf- als civiel- als bestuursrecht en BOPZ
wat doet forensische psychiatrie:
1. pro justitia rapportage (voorlichten rechtbank)
2. behandeling (tbs, detentie)
3. risicotaxatie en wetenschappelijk onderzoek
Geschiedenis:
- actus reus & mens rea
- actus reus = schuldige daad
- mens rea = schuldige geest (intentie, die is verstoord bij
ontoerekeningsvatbaarheid)
- 1724: rex vs arnold: wild beast criterium (handelt alsof die een wild beest is, is een
tijd als uitgangspunt genomen voor ontoerekeningsvatbaarheid)
- 1800: rex vs hadfield: insanity by delusion (niet alles hoeft meteen
ontoerekeingsvatbaar zijn, maar een stukje)
- 1843: m naghten: right/wrong test (dat iemand onderscheid kan maken tussen wat
goed en fout is)
- morele en juridische
, - 1887: parsons Vs state: irresistible impulse
- 1954: durham rule (product test)
- test alles wat uit de gestoorde geest komt kan ontoerekeningsvatbaar
zijn, te groot begrip
- model penal code (ALI)
art. 39:
Een dader is niet strafbaar wanneer het feit hem wegens de psychische stoornis,
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap niet kan worden toegerekend.
psychische stoornis = stoornis in cognitieve (in je hoofd), affectieve (gevoel) en/of
conatieve (gedrag) functies die gepaard gaat met significante lijdensdruk of beperkingen
in het sociaal functioneren.
- jij moet er last van hebben of anderen moeten er last van hebben
diagnostiek in pro justitia onderzoek:
- strafdossier en evt oude zaken
- observatie
- gesprekken (met iemand, vaak in gevangenis)
- belangrijk om contact met iemand te krijgen en hem zo goed mogelijk zijn
verhaal te laten doen
- (psychologische) testonderzoek
- informatie van referenten → bijv partner, familielid
- behandelinformatie (met toestemming) bijv bij GGZ
art. 37a:
- Tijdens het begaan van het feit een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van
de geestvermogens
- Delict met gevangenisstraf van min. 4 jaar of Aanzetten tot strafbaar feit of geweld
tegen de overheid, bedreiging, belaging, insubordinatie op een schip, roekeloos
rijden met lichamelijk letsel tot gevolg en hennepteelt
- De veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of
goederen is in geding
- Rechter maakt gebruik van pro Justitia rapportages over de persoon van verdachte
toerekeningsvatbaarheid:
- volledig toerekeningsvatbaar, tenzij …
- Verminderd toerekeningsvatbaar: bv. persoonlijkheidsstoornis
- Niet toerekenen: geen keuzevrijheid, bv. psychose die leidt tot het ten laste gelegde
toerekening:
1. Was er ten tijde van het delict een psychische stoornis bij de verdachte?
2. Is een causaal verband tussen stoornis en delict voldoende aannemelijk?
3. Welk oordeel moet – gelet op de eerste twee vragen en alle omstandigheden van het
geval – worden gegeven over de toerekening van het delict?
wie kan een pro justitia rapportage aanvragen:
1. OvJ
, 2. rechter
3. verdachte of advocaat
soorten strafrechtelijke pro Justitia rapportages
- monodisciplinair → of alleen de psycholoog of alleen psychiater
- multidisciplinair → psycholoog en psychiater
- pieter baan centrum → is sws een multidisciplinair onderzoek
- tbs verlenging
wanneer PieterBaanCentrum:
- ernst van het ten laste gelegde feit
- aard van het ten laste gelegde feit
- persoon van de verdachte(n) → of iemand al eerder is veroordeeld
- intensiteit van het diagnostisch proces
- als mensen weigeren om ambulant te worden onderzoek, in PBC worden ze sws
geobserveerd, dus automatisch
Zaak Julien C/ Hoogerheid:
- Moord op 6 jarig jongetje in 2006 door 8-jarig halfbroertje
- Zaak moest opnieuw gedaan worden omdat in hoger beroep procedurefouten zijn
gemaakt, gerechtshof had hem niet gewezen op risico’s van het niet hebben van een
advocaat
- er is bovendien niet onderzocht waarom Julien C geen advocaat wilde
- Weigerde om onderzocht te worden, wel eerder onderzocht in 2004: kwamen
antisociale en narcistische persoonlijkheidstrekken uit
= Zaak hoogerheide:
- hoe om te gaan met weigerende verdachten?
- dialoog tussen juristen en psychiaters
- duaal sanctiestelsel: of levenslang (moord) of tbs (doodslag)
Forensische zorg:
- 50.000 gedetineerden (18-25 jaar: 10.000, 25-45 jaar: 30.000)
- PMO: psychomedisch overleg
- EZV: extra zorg voorziening
- 20.000 mensen per jaar forensische zorg
- ca 1600 en ca. 1600 PIJ-ers
- Ook ISD (Inrichting Stelselmatige Daders), ca. 350 per jaar
- 700 gedetineerden in P.P.C. (Penitentiaire Psychiatrische Centra)
TBS:
- bij gevaar (veiligheid anderen of algemene veiligheid van personen en/of goederen in
gevaar)
- een psychiatrische diagnose is niet nodig: gelijktijdigheidsverband
- tbs is speciale preventie: want gericht op individu
- zowel verpleging als beveiliging
- tbs met dwangverpleging, gemaximeerde tbs en tbs met voorwaarden
- Gelijktijdigheidsverband, geen causaal verband tussen stoornis en delict
- Wel een causaal verband tussen stoornis en gevaarlijkheid (beveiligingsmaatregel)
, Vier niveaus van beveiliging:
- 4: FPC (tbs-kliniek): zeer geringe bewegingsvrijheid en dubbele ring
- 3: PVK en FPK: meer bewegingsvrijheid, beveiligde ring
- 2: FPA en SGLVG: behandeling buiten de instelling
- 1: reguliere afdeling of resocialisatieafdeling, besloten setting, vrije beweging
risicotaxatie instrumenten:
- bepalen van gevaar: dus ook het risico op recidive
- verplicht bij verlof van tbs gestelden en bij overplaatsing naar een forensische kliniek
- bijv HKT-30 (historisch, klinisch en toekomst) en HCR-20 V3
- historisch: bijv slechte jeugd, kun je niks aan veranderen
- klinisch en toekomst kun je wel iets aan veranderen dus dynamische
factoren, kun je behandeling op los laten
- SJP: gestructureerd professioneel oordeel
- actuarieel (heeft te maken met wat al is geweest): bijv Static-99 (seksuele delicten)
- klinisch: focus van behandeling (dynamische factoren)
Risk Need Responsivity Model:
- RISK: risico bepaalt intensiteit van de behandeling
- NEED: behandeling gericht op de (dynamische) risicofactoren
- RESPONSIVITY: aansluiten bij de betrokkene
Wetenschappelijk onderzoek:
- forensische psychiatrie: objectief en subjectief
- deterministisch (staat al vast) en hermeneutisch (dingen uitleggen): heel breed!
- neurorecht onderzoek de relevantie van neurowetenschappen in het (straf)recht
- drie domeinen van neurorecht:
1. herziening (vrije wil, adolescentenstrafrecht)
2. beoordeling (risicotaxatie, toerekening, leugendetectie)
3. interventie (behandeling)
PBC = verplicht als het je wordt opgelegd, maar je kunt wel bepalen in welke mate je wilt
meewerken
TBS = boek met open einde, daarom willen mensen vaken niet meewerken
Hoorcollege 2: Pro Justitia rapportage
Hoofdstuk 18: het gedragsdeskundige onderzoek pro justitia
- Klassieke (Code Penal) vs. Moderne richting
- Papendrechtse strafzaak → ruzie tussen hangjongeren, raam ingegooid bij
gemeentehuis, verdachte (onschuldig) in elkaar geslagen
- In 1907: raam gemeentehuis ingegooid
- 33 getuigen tegen de veldwachters werden door drie prominente psychiaters gek
verklaard
- De aanklager verscheurde hun rapporten en kreeg gelijk.
Hoorcollege 1: Forensische psychiatrie in vogelvlucht
ontoerekeningsvatbaarheid heeft 2 aspecten:
- cognitieve aspect: niet weten wat je doet
- irresistible impulse: je doet iets wat je niet tegen kunt houden
Zaak Michael P:
- verkrachten en doden van Anne Faber ( en mishandeling personeel PBC)vin 2017 →
28 jaar gevangenisstraf en tbs met dwangverpleging
- straf + maatregel
- problemen met impulsen, emoties en agressie
- zelfbeeld is negatief en zwakke persoonlijkheidsstructuur
- normale intelligentie
- borderline en antisociale persoonlijkheidsstoornis → verminderd
ontoerekeningsvatbaar (doodslag geworden geen moord)
- geen seksuele stoornis zoals sadisme
- in 2010 in Nijkerk: verkrachting met een (nep)pistool van twee meisjes en vijf
afpersingen
- niet meewerken met PieterBaanCentrum → volledige toerekening
- geweld en seksualiteit komen bij elkaar
Stetic = risicotaxatieinstrument (ook gebruikt in zaak Michael P)
Forensische psychiatrie:
- forum = marktplein
- psychiatrie in het recht
- raakt aan verschillende disciplines
- Zowel straf- als civiel- als bestuursrecht en BOPZ
wat doet forensische psychiatrie:
1. pro justitia rapportage (voorlichten rechtbank)
2. behandeling (tbs, detentie)
3. risicotaxatie en wetenschappelijk onderzoek
Geschiedenis:
- actus reus & mens rea
- actus reus = schuldige daad
- mens rea = schuldige geest (intentie, die is verstoord bij
ontoerekeningsvatbaarheid)
- 1724: rex vs arnold: wild beast criterium (handelt alsof die een wild beest is, is een
tijd als uitgangspunt genomen voor ontoerekeningsvatbaarheid)
- 1800: rex vs hadfield: insanity by delusion (niet alles hoeft meteen
ontoerekeingsvatbaar zijn, maar een stukje)
- 1843: m naghten: right/wrong test (dat iemand onderscheid kan maken tussen wat
goed en fout is)
- morele en juridische
, - 1887: parsons Vs state: irresistible impulse
- 1954: durham rule (product test)
- test alles wat uit de gestoorde geest komt kan ontoerekeningsvatbaar
zijn, te groot begrip
- model penal code (ALI)
art. 39:
Een dader is niet strafbaar wanneer het feit hem wegens de psychische stoornis,
psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap niet kan worden toegerekend.
psychische stoornis = stoornis in cognitieve (in je hoofd), affectieve (gevoel) en/of
conatieve (gedrag) functies die gepaard gaat met significante lijdensdruk of beperkingen
in het sociaal functioneren.
- jij moet er last van hebben of anderen moeten er last van hebben
diagnostiek in pro justitia onderzoek:
- strafdossier en evt oude zaken
- observatie
- gesprekken (met iemand, vaak in gevangenis)
- belangrijk om contact met iemand te krijgen en hem zo goed mogelijk zijn
verhaal te laten doen
- (psychologische) testonderzoek
- informatie van referenten → bijv partner, familielid
- behandelinformatie (met toestemming) bijv bij GGZ
art. 37a:
- Tijdens het begaan van het feit een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van
de geestvermogens
- Delict met gevangenisstraf van min. 4 jaar of Aanzetten tot strafbaar feit of geweld
tegen de overheid, bedreiging, belaging, insubordinatie op een schip, roekeloos
rijden met lichamelijk letsel tot gevolg en hennepteelt
- De veiligheid van anderen, dan wel de algemene veiligheid van personen of
goederen is in geding
- Rechter maakt gebruik van pro Justitia rapportages over de persoon van verdachte
toerekeningsvatbaarheid:
- volledig toerekeningsvatbaar, tenzij …
- Verminderd toerekeningsvatbaar: bv. persoonlijkheidsstoornis
- Niet toerekenen: geen keuzevrijheid, bv. psychose die leidt tot het ten laste gelegde
toerekening:
1. Was er ten tijde van het delict een psychische stoornis bij de verdachte?
2. Is een causaal verband tussen stoornis en delict voldoende aannemelijk?
3. Welk oordeel moet – gelet op de eerste twee vragen en alle omstandigheden van het
geval – worden gegeven over de toerekening van het delict?
wie kan een pro justitia rapportage aanvragen:
1. OvJ
, 2. rechter
3. verdachte of advocaat
soorten strafrechtelijke pro Justitia rapportages
- monodisciplinair → of alleen de psycholoog of alleen psychiater
- multidisciplinair → psycholoog en psychiater
- pieter baan centrum → is sws een multidisciplinair onderzoek
- tbs verlenging
wanneer PieterBaanCentrum:
- ernst van het ten laste gelegde feit
- aard van het ten laste gelegde feit
- persoon van de verdachte(n) → of iemand al eerder is veroordeeld
- intensiteit van het diagnostisch proces
- als mensen weigeren om ambulant te worden onderzoek, in PBC worden ze sws
geobserveerd, dus automatisch
Zaak Julien C/ Hoogerheid:
- Moord op 6 jarig jongetje in 2006 door 8-jarig halfbroertje
- Zaak moest opnieuw gedaan worden omdat in hoger beroep procedurefouten zijn
gemaakt, gerechtshof had hem niet gewezen op risico’s van het niet hebben van een
advocaat
- er is bovendien niet onderzocht waarom Julien C geen advocaat wilde
- Weigerde om onderzocht te worden, wel eerder onderzocht in 2004: kwamen
antisociale en narcistische persoonlijkheidstrekken uit
= Zaak hoogerheide:
- hoe om te gaan met weigerende verdachten?
- dialoog tussen juristen en psychiaters
- duaal sanctiestelsel: of levenslang (moord) of tbs (doodslag)
Forensische zorg:
- 50.000 gedetineerden (18-25 jaar: 10.000, 25-45 jaar: 30.000)
- PMO: psychomedisch overleg
- EZV: extra zorg voorziening
- 20.000 mensen per jaar forensische zorg
- ca 1600 en ca. 1600 PIJ-ers
- Ook ISD (Inrichting Stelselmatige Daders), ca. 350 per jaar
- 700 gedetineerden in P.P.C. (Penitentiaire Psychiatrische Centra)
TBS:
- bij gevaar (veiligheid anderen of algemene veiligheid van personen en/of goederen in
gevaar)
- een psychiatrische diagnose is niet nodig: gelijktijdigheidsverband
- tbs is speciale preventie: want gericht op individu
- zowel verpleging als beveiliging
- tbs met dwangverpleging, gemaximeerde tbs en tbs met voorwaarden
- Gelijktijdigheidsverband, geen causaal verband tussen stoornis en delict
- Wel een causaal verband tussen stoornis en gevaarlijkheid (beveiligingsmaatregel)
, Vier niveaus van beveiliging:
- 4: FPC (tbs-kliniek): zeer geringe bewegingsvrijheid en dubbele ring
- 3: PVK en FPK: meer bewegingsvrijheid, beveiligde ring
- 2: FPA en SGLVG: behandeling buiten de instelling
- 1: reguliere afdeling of resocialisatieafdeling, besloten setting, vrije beweging
risicotaxatie instrumenten:
- bepalen van gevaar: dus ook het risico op recidive
- verplicht bij verlof van tbs gestelden en bij overplaatsing naar een forensische kliniek
- bijv HKT-30 (historisch, klinisch en toekomst) en HCR-20 V3
- historisch: bijv slechte jeugd, kun je niks aan veranderen
- klinisch en toekomst kun je wel iets aan veranderen dus dynamische
factoren, kun je behandeling op los laten
- SJP: gestructureerd professioneel oordeel
- actuarieel (heeft te maken met wat al is geweest): bijv Static-99 (seksuele delicten)
- klinisch: focus van behandeling (dynamische factoren)
Risk Need Responsivity Model:
- RISK: risico bepaalt intensiteit van de behandeling
- NEED: behandeling gericht op de (dynamische) risicofactoren
- RESPONSIVITY: aansluiten bij de betrokkene
Wetenschappelijk onderzoek:
- forensische psychiatrie: objectief en subjectief
- deterministisch (staat al vast) en hermeneutisch (dingen uitleggen): heel breed!
- neurorecht onderzoek de relevantie van neurowetenschappen in het (straf)recht
- drie domeinen van neurorecht:
1. herziening (vrije wil, adolescentenstrafrecht)
2. beoordeling (risicotaxatie, toerekening, leugendetectie)
3. interventie (behandeling)
PBC = verplicht als het je wordt opgelegd, maar je kunt wel bepalen in welke mate je wilt
meewerken
TBS = boek met open einde, daarom willen mensen vaken niet meewerken
Hoorcollege 2: Pro Justitia rapportage
Hoofdstuk 18: het gedragsdeskundige onderzoek pro justitia
- Klassieke (Code Penal) vs. Moderne richting
- Papendrechtse strafzaak → ruzie tussen hangjongeren, raam ingegooid bij
gemeentehuis, verdachte (onschuldig) in elkaar geslagen
- In 1907: raam gemeentehuis ingegooid
- 33 getuigen tegen de veldwachters werden door drie prominente psychiaters gek
verklaard
- De aanklager verscheurde hun rapporten en kreeg gelijk.
