,Inhoudsopgave
Deel I – Het brein .................................................................................................................................................... 6
Hoofdstuk 1 – Het brein ontleed.........................................................................................................................6
1.1 Voorkennis activeren: het zenuwstelsel .................................................................................................... 6
1.2 Globale anatomie van de hersenen............................................................................................................7
1.3 Beschermende structuren en weefseltypen................................................................................................8
Hoofdstuk 2 – Het neuron en de organisatie van het brein...............................................................................9
2.1 Structuur en functie van het neuron...........................................................................................................9
2.2 De grove structuur van het brein.............................................................................................................10
Hoofdstuk 3 – Het brein in ontwikkeling .........................................................................................................15
3.1 Nature–nurture en neuroconstructivisme ................................................................................................ 15
3.2 Structurele ontwikkeling ......................................................................................................................... 16
3.3 Functionele ontwikkeling van het brein..................................................................................................17
3.4 Nature en nurture m.b.t. individuele verschillen.....................................................................................18
Kolb B & Wishaw I. – Fundamentals of human neuropsychology.................................................................22
Hoofdstuk 4 – Het brein in beeld......................................................................................................................28
4.1 Representaties: van mentaal naar neuraal................................................................................................28
4.2 The electrophysiological brain................................................................................................................28
4.3 The imaged brain.....................................................................................................................................32
Deel II: Cognitieve functies..................................................................................................................................34
Hoofdstuk 5 – Horen.........................................................................................................................................34
5.1 De herkomst van geluid...........................................................................................................................34
Tabel 1: Geluidskenmerken en hun perceptie...............................................................................................34
5.2 Van oor naar brein...................................................................................................................................35
Tabel 2: Anatomie van het gehoorsysteem ................................................................................................... 35
5.3 Basisverwerking van auditieve informatie..............................................................................................35
Tabel 3: Verwerking van Auditieve Informatie in de Hersenen ................................................................... 36
5.4 Muzikale perceptie .................................................................................................................................. 37
5.5 Stemperceptie..........................................................................................................................................37
5.6 Spraakperceptie ....................................................................................................................................... 38
Hoofdstuk 6 – Aandacht....................................................................................................................................41
6.3 Frontopariëtale netwerken voor aandacht................................................................................................42
6.4 Theorieën van aandacht...........................................................................................................................43
6.5 Neglect: aandacht, perceptie en bewustzijn.............................................................................................44
6.6 De rol van het frontaal-pariëtale netwerk bij aandacht: .......................................................................... 46
Hoofdstuk 7 – Actie...........................................................................................................................................46
7.1 Een algemeen cognitief raamwerk voor beweging en handelen.............................................................47
7.2 De rol van de frontaalkwabben bij beweging en handelen......................................................................48
7.3 Eigenaarschap en bewust handelen.........................................................................................................49
7.4 Handelingsbegrip en imitatie...................................................................................................................49
7.5 Handelen naar objecten ........................................................................................................................... 50
7.6 Fronto-striatale en cerebellaire netwerken .............................................................................................. 51
2
,Hoofdstuk 8 – Geheugen...................................................................................................................................53
8.1 Korte termijn en werkgeheugen .............................................................................................................. 53
8.2 Verschillende soorten lange termijn geheugen........................................................................................54
8.3 Verschillende type geheugenverlies........................................................................................................55
8.4 Functies van de hippocampus en mediale temporaalkwabben bij geheugen..........................................56
8.5 Theorieën over herinneren, weten en vergeten........................................................................................58
Hoofdstuk 9 – Executieve Functies..................................................................................................................61
9.1 Anatomische en functionele divisies van de prefrontale cortex..............................................................62
9.2 Executieve functies in de praktijk ........................................................................................................... 62
9.3 De organisatie van executieve functies ................................................................................................... 63
9.4 Multiple Demand Network (MDN).........................................................................................................63
9.5 Achter-naar-voor hiërarchie in de prefrontale cortex..............................................................................65
9.6 Verschillen tussen hemisferen.................................................................................................................66
9.7 De rol van de anterior cingulate cortex in executieve functies................................................................66
9.8 Hersengebieden en hun functies..............................................................................................................67
9.9 Tests voor executieve functies.................................................................................................................67
Hoofdstuk 10: Emoties......................................................................................................................................68
10.1 Emotietheorieën.....................................................................................................................................69
10.2 Neuraal mechanisme voor emotieverwerking.......................................................................................70
10.3 Gezichtslezing ....................................................................................................................................... 71
10.4 Andere geesten begrijpen......................................................................................................................72
10.5 Autisme en sociale moeilijkheden.........................................................................................................73
Hoofdstuk 11: Hoe we voorspellen wat andere mensen gaan doen - Frith & Frith ......................................74
11.1 Kennis van andere mensen in een groep ............................................................................................... 74
11.2 Kennis van handelingen, intenties, gevoelens en overtuigingen van anderen.......................................74
11.3 Twee mechanismen van voorspelling ................................................................................................... 75
11.4 Bottom-up en top-down processen van sociale cognitie.......................................................................75
Extra: Van vraag naar antwoord......................................................................................................................76
11.1 Van vraag naar antwoord: Oefententamen 1 & 2..................................................................................78
3
,Deel I – Het brein
Hoofdstuk 1 – Het brein
ontleed
1.1 Voorkennis activeren: het
zenuwstelsel
Het zenuwstelsel is verantwoordelijk
voor informatieverwerking,
coördinatie en regulatie van gedrag en
lichamelijke processen. Het wordt
onderverdeeld in het centrale
zenuwstelsel (CZS) en het perifere
zenuwstelsel (PZS).
Centraal zenuwstelsel
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit:
Hersenen
Ruggenmerg
Het CZS verwerkt informatie en stuurt zowel bewuste als onbewuste processen aan.
Perifeer zenuwstelsel
Het perifere zenuwstelsel verbindt het CZS met de rest van het lichaam en bestaat uit:
Somatisch zenuwstelsel – bewuste controle over skeletspieren en sensorische
informatie uit de buitenwereld.
Autonoom zenuwstelsel – onbewuste regulatie van inwendige organen.
Het autonome zenuwstelsel wordt verder onderverdeeld in:
Sympathisch zenuwstelsel – activeert het lichaam (bijv. verwijden pupillen, verhogen
hartslag en bloeddruk).
Parasympathisch zenuwstelsel – bevordert rust, herstel en energieopslag.
Deze systemen werken complementair en zorgen samen voor homeostase.
4
, 1.2 Globale anatomie van de hersenen
De hersenen kunnen
functioneel en anatomisch
worden verdeeld in drie
hoofdcomponenten:
1.2.1 Grote hersenen
(cerebrum)
De grote hersenen bestaan
uit de cerebrale
cortex (schors)
en subcorticale structuren.
De cerebrale cortex
De cortex is de buitenste laag van de hersenen en bestaat voornamelijk uit grijze stof. Zij is
verdeeld in vier kwabben:
Structuren Functie Betrokken ziekten of aandoeningen
Cerebrale cortex Buitenste laag van de hersenen, Alzheimer, dementie
voornamelijk grijze stof
Frontaalkwab Motoriek, planning, besluitvorming, Frontotemporale dementie, schizofrenie,
inhibitie, sociale cognitie ADHD
Prefrontale Betrokken bij besluitvorming, inhibitie, en Waanbeelden, impulscontrole stoornissen
cortex sociale cognitie
Motorische Aansturing van vrijwillige bewegingen Parkinson, hemiplegie, spasticiteit
cortex
Somasensorische Verantwoordelijk voor sensorische Herseninfarcten, hersentrauma,
cortex zintuigelijke waarnemingen neuropathieën
Pariëtaalkwab Integratie van zintuiglijke informatie, Neglectsyndroom, apraxie, visueel-
ruimtelijke verwerking ruimtelijke stoornissen
Temporaalkwab Auditieve verwerking, Epilepsie, amnesie, afasie
langetermijngeheugen, taalverwerking
Occipitaalkwab Visuele informatieverwerking Visuele agnosie, blindheid, migraine
Subcorticale structuren
Onder de cortex ligt een verzameling grijze-stofkernen:
Structuren Functie Betrokken ziekten of aandoeningen
Thalamus Centraal schakelstation voor sensorische Thalamusberoerte, schizofrenie,
informatie (behalve geur) slaapstoornissen
Basale ganglia Regulatie van beweging, vaardigheden, en Parkinson, Huntington, Tourette
beloningsleren syndroom, OCD
Caudate nucleus, Onderdeel van de basale ganglia, betrokken Parkinson, dystonie, chorea
Putamen, bij motoriek en leren
Globus pallidus
Limbisch Emotie, motivatie, en geheugen Depressie, posttraumatische stressstoornis,
systeem angststoornissen, verslaving
Hippocampus Betrokken bij leren en geheugen Alzheimer, geheugenverlies, depressie
Amygdala Verwerking van emoties, vooral angst Angststoornissen, PTSD, fobieën,
borderline persoonlijkheidsstoornis
5
, 1.2.2 Kleine hersenen (cerebellum)
Het cerebellum is essentieel voor:
Coördinatie en timing van bewegingen
Motorisch leren
Spraak en balans
Schade leidt tot ataxie, coördinatieproblemen en soms spraakstoornissen.
1.2.3 Hersenstam Functie Betrokken ziekten of aandoeningen
Structuren
Middenhersenen Betrokken bij visuele en auditieve reacties, Parkinson, dopaminegebrek,
(colliculi, regulatie van motorische functies slaapstoornissen
substantia nigra)
Pons Reguleert ademhaling, slaap en zintuiglijke Centrale slaapapneu, hersenstamberoerte
functies
Medulla oblongata Reguleert vitale functies zoals ademhaling, Beroertes, verlamming,
hartslag en slikken ademhalingsstoornissen
1.3 Beschermende structuren en weefseltypen
Hersenvliezen
De hersenen worden beschermd door drie vliezen:
1. Dura mater
2. Arachnoidea
3. Pia mater
Grijze en witte stof
Grijze stof: cellichamen van neuronen
Witte stof: axonen en gliacellen, vaak gemyeliniseerd
Myeline verhoogt de snelheid van signaalgeleiding; aantasting ervan (zoals bij MS) leidt tot
neurologische klachten.
Anatomische termen
Gyrus: hersenplooi
Sulcus: groef tussen
plooien
Fissuur: diepe groef
(bijv. longitudinale
fissuur)
Corpus callosum:
commissuur die beide
hemisferen verbindt
6
, Hoofdstuk 2 – Het neuron en
de organisatie van het brein
2.1 Structuur en functie van het neuron
Iedere cel heeft meerdere dendrieten, maar slechts
één axon.
86 miljard neuronen in menselijk brein
Dagelijks verliezen we 85.000 neuronen,
10% tussen 20-90 jaar.
Mensen met alzheimer vroeg in het leven een groter brein
Mannen hebben groter brein, vrouwen meer vouwen
Een neuron bestaat uit:
Dendrieten – ontvangen informatie
Cellichaam (soma) – integratie van
signalen
Axon – verzendt informatie
Neuronen communiceren via synapsen met
behulp van neurotransmitters. Na opname
neurotransmitters via dendrieten → synaptisch
potentieel = passief (zonder veroorzaken van
actiepotentiaal) → basis van EEG.
Actiepotentiaal
Fase Beschrijving Ionbeweging Membraanpotentiaal
Rustpotentiaal De neuron heeft een rustpotentiaal van Na+ naar buiten, -70 mV (rust)
“Baseline” vóór ongeveer -70 mV, met de binnenkant negatief K+ naar binnen
stimulus ten opzichte van de buitenkant.
Depolarisatie Een sterke prikkel opent de Na+ kanalen, Na+ naar binnen Van -70 mV naar 0 mV
Stijgende lijn waardoor Na+ de cel binnenstroomt en de en verder (positief)
richting 0 negatieve lading vermindert.
Actiepotentiaal De Na+ kanalen worden volledig geopend en Na+ naar binnen, Positief aan de
Top van de curve de lading binnen de cel omkeert tijdelijk K+ naar buiten binnenkant (rond 30
(> 0 mV) (positief). mV)
Repolarisatie Na de depolarisatie sluiten de Na+ kanalen en K+ naar buiten -70 mV herstelt zich
Dalende lijn na openen de K+ kanalen, waardoor K+ de cel
piek verlaat en de negatieve lading herstelt.
Hyperpolarisatie Er is een korte periode waarin de cel te K+ naar buiten, Negatiever dan de
Dip onder −70 negatief wordt, waardoor het moeilijker wordt herstel van rustpotentiaal (-80 mV)
Onderdeel Functie Tentamenhint
mV voor de cel om opnieuw te depolariseren. rustpotentiaal
Dendrieten Ontvangen EPSP / IPSP
input
7