Week 1
Deze week gaat over private M&A. Er is sprake van private M&A wanneer het bedrijf dat
verkocht/gefuseerd/overgedragen wordt niet-beursgenoteerd is. Het is hierbij dus niet relevant of de
koper wel een beursgenoteerd bedrijf is.
Er zijn 2 types overnames:
Een-op-een transactie: één partij gaat in onderhandeling met een andere
Gecontroleerde veiling (controlled auction): het bedrijf wordt in de etalage gezet, vaak met
een samenvatting of rapport met wat het bedrijf te bieden heeft
Dan zijn er 4 soorten fusies binnen private M&A. Dit is de gereedschapskist van de jurist:
Aandelenfusie: de aandelen van het bedrijf worden overgedragen (en daarmee dus de macht
over dat bedrijf)
Bedrijfsfusie: de activa en passiva van het bedrijf worden overgedragen, alle rechten en
verplichtingen (niet aandelen)
Contractuele fusie: 2 bedrijven blijven zelfstandig, maar werken op contractuele basis samen
Juridische fusie: de ene rechtspersoon verdwijnt in de andere rechtspersoon. Dit is de enige
soort fusie die in de wet is uitgewerkt, heel strikt en kan alleen met rechtspersonen die ook in
de wet genoemd zijn (dus niet personenvennootschappen)
Een aandelenfusie heeft bepaalde voordelen ten opzichte van een bedrijvenfusie:
Eén leveringshandeling: alle aandelen kunnen in 1x overgedragen worden via een notariële
akte. Bij een bedrijvenfusie moeten alle activa en passiva apart worden overgedragen
afhankelijk van de leveringshandeling die ieder goed wettelijk vereist -> meer werk.
Het gekochte bedrijf is makkelijker op te nemen in een al bestaande bedrijfsstructuur
De bedrijfsvoering kan gewoon door blijven gaan (tijdens en na de overname) (going concern)
Fiscale voordelen: als het bedrijf onderdeel wordt van de fiscale eenheid, hoeft er maar 1x
belasting betaald te worden
Een bedrijfsfusie kan ook een voordeel hebben:
Cherry picking: er kan heel precies gekozen worden welke activa en passiva worden
overgedragen en welke niet
Overgang van onderneming (art. 7:662 e.v. BW): de onderneming kan ook feitelijk ook
meegaan en de werknemers horen bij het bedrijfsonderdeel en dus gaan die automatisch over
in de overname (arbeidsrecht)?
De overname van een personenvennootschap (maatschap, vof of cv) vergt wat extra stappen. Er zijn
geen aandelen (en geen rechtspersoonlijkheid (art. 2:3 BW)), dus een aandelenfusie kan (in principe)
niet. Er zijn dan verschillende opties:
Bedrijvenfusie: alle activa en passiva worden apart overgedragen. Het afgescheiden vermogen
van een personenvennootschap is niet op zichzelf overdraagbaar, dus alle activa en passiva
van dit afgescheiden vermogen moeten alsnog apart worden overgedragen
De koper kan ook toetreden tot de personenvennootschap en de verkopers uittreden.
o Mogelijk problemen met lopende contracten: personenvennootschappen hebben geen
rechtspersoonlijkheid, dus contracten zijn in naam van verkopers. ->
verplaatsingsbeding; contract beding waardoor de positie van de verkoper kan worden
ingewisseld door de koper
Personenvennootschap omzetten naar rechtspersoon: niet geregeld in de wet (art. 2:18 BW
ziet alleen op de omzetting van een rechtspersoon in een andere), na omzetting is
aandelenfusie wel mogelijk. Omzetting gebeurt door nieuwe rechtspersoon op te richten, alle
activa en passiva van de personenvennootschap bij de nieuwe rechtspersoon in te brengen en
de personenvennootschap daarna op te heffen.
, o Om lopende contracten van een personenvennootschap in te brengen bij een
rechtspersoon, breng je enkel de rechten en verplichtingen van het contract in, niet het
contract zelf. Dit laatste kan alleen als je het contract zelf aanpast (contractspartijen).
Bij een aandelenfusie worden de aandelen overgedragen door middel van een share purchase
agreement (SPA). De verkopers zijn daarom altijd de aandeelhouders.
Het doel is vaak om 100% van de aandelen te verkopen. Een trucje hiervoor is een drag along
bepaling in een aandeelhoudersovereenkomst. Deze bepaling heeft als gevolg dat
minderheidsaandeelhouders hun aandelen moet verkopen, wanneer de meerderheidsaandeelhouder
hiertoe besluit.
Als je 100% van de aandelen kunt verkopen, is dit een stuk makkelijker dan wanneer dit niet kan.
Anders moet je namelijk alle aandeelhouders (ook de kleine) overtuigen van de verkoop of deze
aandeelhouders blijven achter, wat nadelig kan zijn voor de koper.
Een bedrijvenfusie gaat via een assest purchase agreement (APA). De verkopers zijn altijd het bestuur
van het bedrijf.
Om een overname of fusie goed te regelen, zijn er vaak veel verschillende expertises vereist.
Samenwerking met zowel andere juristen als andere partijen hoort erbij. Hieronder wat voorbeelden:
Samenwerking met juristen:
Financiering: Om geld te krijgen om een overname te kunnen doen, kan er een pandrecht
gevestigd worden op de aandelen die verkregen worden
Arbeidsrecht: werknemers en ondernemingsraad
Intellectueel eigendomsrecht/IT
Vastgoed
Fiscaliteit
Bestuursrecht (o.a. milieurecht en vergunningen)
Insolventie en herstructurering (let ook op aansprakelijkheid)
Samenwerking met andere partijen:
Investeringsbanken/corporate finance adviseurs -> regelen de financiering en leiden soms ook
de overname
Accountants en waarderingsdeskundigen
Escrow agents (bv. bij earn out)
W&I verzekeraars
Fiscalisten
Managementconsultant
Buitenlandse kantoren
Dit is een overzicht van het overnameproces:
1. Verkenning -> geheimhoudingsverklaring (non-disclosure agreement (NDA)) ->
informatiememorandum
2. Intentieverklaring (letter of intent)
3. Boekenonderzoek (due diligence)
4. Onderhandelen over transactiedocumentatie (ook financiering)
5. Ondertekening van de koopovereenkomst (SPA)
6. Meldingen (o.a. ACM en OR) en laatste voorbereidingen
7. Het sluiten van de transactie (closing)
Het volgende is vaak te vinden in een NDA:
Welke informatie wordt gedeeld en hoe
, Geheimhoudingsplicht
Looptijd/termijn
Sancties in geval van schending van de geheimhoudingsplicht
Uitzonderingen op de vertrouwelijkheid
Wie de informatie mag inzien
Rechtskeuze en forumkeuze
Een letter of intent/intentieverklaring is erg vormvrij. Hij kan kort of uitgebreid zijn en de mate van
gebondenheid kan ook per verklaring verschillen. De kern is het maken van procesafspraken:
Object van de transactie
Koopprijs en aannames
Inrichting due diligence proces: documenten worden geüpload in een dataroom
Geheimhouding en exclusiviteit
Regelen gevolgen van afbreken onderhandelingen (geen schadevergoeding of gefixeerd)
Opschortende voorwaarden voor signing en closing
Interim convenant afspraken (goede huisvader gedachte)
Rechts- en forumkeuze
Bij M&A is vooral het contractenrecht van belang, boek 2 BW wat minder.
Een overeenkomst is een overstemming van de wil van twee of meer partijen. Een rechtshandeling
vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard (art. 3:33
BW).
Pre-contractuele aansprakelijkheid kan een rol gaan spelen als de onderhandelingen worden
afgebroken, maar een van de partijen er wel al vanuit mocht gaan dat er een overeenkomst zou komen.
Dit leerstuk wordt ingekleurd door 3 arresten
Uit het arrest Baris/Riezenkamp volgt dat onderhandelingen zorgen voor een rechtsverhouding die
wordt geregeld door redelijkheid en billijkheid. Er moet rekening worden gehouden met de
gerechtvaardigde belangen van de wederpartij.
Hierna werd het arrest Plas/Valburg, met de drie-fasen leer, gewezen. Er zijn 3 fasen in
onderhandelingen:
1. Afbreken staat zonder meer vrij zonder vergoedingsplicht
2. Afbreken mag en vergoedingsplicht gaat hoogstens over de kosten die de wederpartij al
gemaakt heeft bij de onderhandelingen (negatief vergoedingsbelang)
3. Afbreken, vergoedingsplicht omvat schadevergoeding ter waarde van nakoming van het
contract (positief vergoedingsbelang)
Toen werd het arrest CBB/JBO gewezen: in beginsel mogen partijen onderhandelingen afbreken,
tenzij dit op grond van gerechtvaardigd vertrouwen van de wederpartij (totstandkomingsvertrouwen)
of andere omstandigheden onaanvaardbaar is.
Het toets moment is het moment dat de onderhandelingen verbroken worden.
Gerechtvaardigd totstandkomingsvertrouwen wordt nauwelijks toegewezen, omdat je dan al zo dicht
bij een overeenkomst zit, dat er eigenlijk al een overeenkomst is, dan kom je gewoon in het
contractenrecht.
"Ook als het afbreken van onderhandelingen niet naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid
onaanvaardbaar is, kunnen zich omstandigheden voordoen op grond waarvan de partij die
onderhandelingen afbreekt, verplicht is (een deel van) de kosten die de wederpartij heeft gemaakt te
vergoeden. Dat kan het geval zijn als de partij die de onderhandelingen afbreekt ongerechtvaardigd is
verrijkt door werkzaamheden die de wederpartij heeft verricht (art. 6:212 BW)"
HR 14 juni 2024
, Er is discussie of dit recente arrest tegen de bovenstaande leer ingaat. De werkgroep-docent denkt van
niet. Ook het geoorloofd afbreken van onderhandelingen kan leiden tot schadeplichtigheid.
Ongerechtvaardigde verrijking kan hierbij ook een grond zijn voor de schadeplichtigheid.
Een letter of intent kan een invloed hebben op de vraag of er sprake is van
totstandkomingsvertrouwen. Wat er in de letter of intent staat kan eveneens invloed hebben.
Er moet rekening gehouden worden met de mate waarin en de wijze waarop de partij die de
onderhandelingen afbreekt tot het ontstaan van dat vertrouwen heeft bijgedragen, en de
gerechtvaardigde belangen van deze partij.
Verder is het van belang of er zich in de loop van de onderhandelingen onvoorziene omstandigheden
hebben voorgedaan.
In het geval onderhandelingen ondanks gewijzigde omstandigheden over een lange tijd worden
voortgezet, is voor het gerechtvaardigd vertrouwen doorslaggevend hoe daarover op het moment van
afbreken van de onderhandelingen moet worden geoordeeld tegen de achtergrond van het gehele
verloop van de onderhandelingen.
De verkoper kan ook een mededelingsplicht hebben.
Uit een arrest uit 2016 (zie par. 7.2. boek) volgt dat de mededelingsplicht in het algemeen prevaleert
boven de onderzoeksplicht (in de sfeer dwaling en non-conformiteit). In deze sfeer is het niet relevant
of ook de onderzoeksplicht is geschonden.
Buiten de sfeer van dwaling en non-conformiteit kan een schending van de onderzoeksplicht (naast de
schendig van de mededelingsplicht) wel een rol spelen in de hoogte van de schadevergoeding.
Aangezien dwaling vernietiging tot rechtsgevolg heeft, is het voor een verkoper altijd aan te raden om
te voldoen aan de mededelingsplicht. Al is het maar om gedoe te voorkomen.
In een SPA staat vaak het volgende:
Het belang van definities
Koop en verkoop/economische datum
Opschortende en ontbindende voorwaarden: let op de billijkheidscorrectie (art. 6:23 BW)
o Mededingingsrechtelijke goedkeuring
o Change of control waiver door belangrijke contractspartij(en): als een van de
onderhandelende partijen plots andere aandeelhouders krijgt, dat de onderhandelingen
dan eigenlijk opnieuw moet beginnen
o Material Adverse Clause (MAC): grote onverwachte verandering in de
omstandigheden die de koop anders maakt -> koop alsnog ontbinden
Een MAC-clause is een soort vangnet, omdat het geen afbreuk doet aan de
mogelijkheid tot een beroep op onvoorzienbare omstandigheden (boek 6
BW), maar de omstandigheden uit die MAC zouden wel enigszins een beroep
op onvoorzienbare omstandigheden inkleuren.
Beoogde effectieve datum en formaliteiten rond levering (long step date)
Koopprijs: locked box vs completion accounts
Garanties (warranties) en inbreuk op garanties
Vrijwaringen (indemnities) - impact op garanties
Aansprakelijkheid, claims en schade
Boilerplate: algemene (standaard) bepalingen
Non-concurrentiebeding (restrictieve covenants)
Je kunt alles garanderen in garanties, van handelingen tot eigenschappen van producten en nalaten.
Hoe de garantie is opgeschreven, bepaalt of het een garantie is.
Er zijn 2 soorten garanties:
Juridische garanties (fundamental warranties)
Non-fundamental warranties of business warranties -> bv. omzet, personeel, ect.