1
Angst en depressie bij Kinderen en Adolescenten
Hoorcollege 1 – Angststoornissen bij kinderen en adolescenten ...............................................2
Hoorcollege 2 – Ontwikkeling, beloop en risicofactoren ..........................................................8
Hoorcollege 3 – Specifieke diagnostiek en de behandeling van angststoornissen ..................19
Hoorcollege 4 – De schrijfopdrachten (niet van toepassing voor deze samenvatting) ............27
Hoorcollege 5 – Verminderen van angst rond vroeggeboorte door NBO-interventie .............27
Hoorcollege 6 – Prenatale angst en stress ................................................................................31
Hoorcollege 7 – Depressieve stoornissen bij kinderen en adolescenten ..................................39
Hoorcollege 8 – Risico op depressie ........................................................................................44
Hoorcollege 9 – Diagnose en behandeling depressie ...............................................................53
Hoorcollege 10 – Cognitieve werkingsmechanismen bij depressie .........................................59
Hoorcollege 11 – Behandeling van angst, dwang en trauma in de praktijk bij Levvel ...........67
Hoorcollege 12 – De (sociale) context en de ontwikkeling van depressie ..............................70
Hoorcollege 13 – Preventieprogramma’s angst en depressie ..................................................75
, 2
Angst & Depressie bij Kinderen en Adolescenten
Hoorcollege 1 – Angststoornissen bij kinderen en adolescenten
Angst en depressie vallen onder de meest voorkomende stoornissen bij kinderen en
adolescenten.
- Gemiddeld 1 kind per klas op een basisschool heeft een angststoornis.
Een klein beetje angst kan nuttig
zijn. Zie de volgende grafiek:
Als het overmatig wordt en niet
meer in verhouding is tot de
dreiging, dan kan het problematisch
worden.
Fear vs. anxiety:
Fear = kortdurende angst die vaak
fight of flight respons opwekt als reactie op een acuut gevaar.
Anxiety = langdurende angst. Een angst voor iets wat nog moet gebeuren.
Cognitieve bias voor angst:
Als we kijken naar volwassenen als jonge kinderen, zien we dat ze al een cognitieve bias
hebben voor het herkennen van mogelijk gevaarlijke stimuli.
- In een taak moesten mensen een bepaald object zoeken tussen andere afleidende
objecten. Dat kon een slang zijn (= gevaar) of een wat neutralere stimulus zoals een
bloem.
- De resultaten lieten zien dat
ze sneller zijn in het
herkennen van de slang dan
het herkennen van de
stimulus waar geen gevaar
herkenning bij zit.
o De witte balk = het
herkennen van een
slang.
o De grijze balk = het
herkennen van de
neutrale stimuli.
o > hoe hoger de balk,
hoe langer ze er over
deden.
Normale angsten in de kindertijd:
- Angst wordt pas problematisch wanneer kinderen niet over angsten heen groeien en ze
te lang in een bepaalde angst blijven hangen.
- De tabel op de volgende pagina is een overzicht van de normale angsten:
, 3
- Bij jonge kinderen
zie je dus meer
angsten voor vrij
concrete dingen,
dus bijvoorbeeld
iets wat ze op dat
moment zien.
- Iets oudere
kinderen hebben
ook al iets
abstractere
angsten, maar ook
nog steeds
concrete dingen.
- De oudste leeftijd
groep zie je
voornamelijk dat
sociale factoren
belangrijker
worden en dat de
angsten worden
steeds abstracter.
Veel angsten voor dingen die kunnen gebeuren waar ze weinig controle over hebben.
Ø Veel van de normatieve angsten zijn terug te voeren op wat belangrijk is voor de
ontwikkelingsfase van het kind.
o Als je bijvoorbeeld kijkt naar hele jonge kinderen; die moeten juist leren dat er
een onderscheid is tussen zichzelf en de opvoeder en dat ze af en toe niet bij
die opvoeder kunnen zijn. Dan zie je vaak dat de scheiding van de opvoeder
iets is waar ze angstig voor zijn.
o En bij bijvoorbeeld de adolescentie waar dingen zoals een sociale omgeving
heel belangrijk worden, zie je ook de meeste angsten op dat gebied.
Van normaal naar afwijkend:
Hoe kan je het onderscheid maken tussen normale en problematische angst?
Dan kijken we naar een aantal dingen:
- Intensiteit:
o Is de intensiteit van de angst in verhouding tot de daadwerkelijke dreiging?
o Is een kind eigenlijk te angstig voor een situatie?
- Onaangepastheid:
o Past de angst bij de ontwikkelingsfase?
o Zouden ze er al overheen gegroeid moeten zijn?
- Volhardendheid:
o Blijft de angst zich voor doen over meerdere situaties en ook over een langere
tijd?
- Controleverlies:
o Heeft het kind controle over de angst?
o Neemt de angst af als ze uitleg krijgen over de situatie?
, 4
Vragen die relevant zijn voor
zowel ouders, docenten als
zorgverleners zijn: ààà
Kinderen hebben soms het
inzicht niet dat de angst
overmatig is.
Symptomen van angst:
Als we kijken naar hoe angst zich
uit dan zorgen verschillende
situaties ook voor verschillende
symptomen.
- Die symptomen kunnen we indelen in de volgende categorieën:
- Vermijding zien we eigenlijk op alle leeftijden en is een van de grootste
instandhouders van angst.
o Het zorgt voor een continue bekrachtiging van de angst en kan ervoor zorgen
dat de angst alleen nog maar groter wordt.
Specifieke angststoornissen in de DSM-5:
- Gegeneraliseerde angststoornis (GAD).
- Specifieke fobieën (SF).
- Sociale angststoornis (SP).
- Separatie-angststoornis (SAD): <18 jaar.
- Agorafobie.
- Paniekstoornis (PD).
- Selectief mutisme.
Ø De bovenste vier zijn de vier meest voorkomende en om die reden gaan we hier verder
op in.
De stoornissen op chronologische volgorde:
Angst en depressie bij Kinderen en Adolescenten
Hoorcollege 1 – Angststoornissen bij kinderen en adolescenten ...............................................2
Hoorcollege 2 – Ontwikkeling, beloop en risicofactoren ..........................................................8
Hoorcollege 3 – Specifieke diagnostiek en de behandeling van angststoornissen ..................19
Hoorcollege 4 – De schrijfopdrachten (niet van toepassing voor deze samenvatting) ............27
Hoorcollege 5 – Verminderen van angst rond vroeggeboorte door NBO-interventie .............27
Hoorcollege 6 – Prenatale angst en stress ................................................................................31
Hoorcollege 7 – Depressieve stoornissen bij kinderen en adolescenten ..................................39
Hoorcollege 8 – Risico op depressie ........................................................................................44
Hoorcollege 9 – Diagnose en behandeling depressie ...............................................................53
Hoorcollege 10 – Cognitieve werkingsmechanismen bij depressie .........................................59
Hoorcollege 11 – Behandeling van angst, dwang en trauma in de praktijk bij Levvel ...........67
Hoorcollege 12 – De (sociale) context en de ontwikkeling van depressie ..............................70
Hoorcollege 13 – Preventieprogramma’s angst en depressie ..................................................75
, 2
Angst & Depressie bij Kinderen en Adolescenten
Hoorcollege 1 – Angststoornissen bij kinderen en adolescenten
Angst en depressie vallen onder de meest voorkomende stoornissen bij kinderen en
adolescenten.
- Gemiddeld 1 kind per klas op een basisschool heeft een angststoornis.
Een klein beetje angst kan nuttig
zijn. Zie de volgende grafiek:
Als het overmatig wordt en niet
meer in verhouding is tot de
dreiging, dan kan het problematisch
worden.
Fear vs. anxiety:
Fear = kortdurende angst die vaak
fight of flight respons opwekt als reactie op een acuut gevaar.
Anxiety = langdurende angst. Een angst voor iets wat nog moet gebeuren.
Cognitieve bias voor angst:
Als we kijken naar volwassenen als jonge kinderen, zien we dat ze al een cognitieve bias
hebben voor het herkennen van mogelijk gevaarlijke stimuli.
- In een taak moesten mensen een bepaald object zoeken tussen andere afleidende
objecten. Dat kon een slang zijn (= gevaar) of een wat neutralere stimulus zoals een
bloem.
- De resultaten lieten zien dat
ze sneller zijn in het
herkennen van de slang dan
het herkennen van de
stimulus waar geen gevaar
herkenning bij zit.
o De witte balk = het
herkennen van een
slang.
o De grijze balk = het
herkennen van de
neutrale stimuli.
o > hoe hoger de balk,
hoe langer ze er over
deden.
Normale angsten in de kindertijd:
- Angst wordt pas problematisch wanneer kinderen niet over angsten heen groeien en ze
te lang in een bepaalde angst blijven hangen.
- De tabel op de volgende pagina is een overzicht van de normale angsten:
, 3
- Bij jonge kinderen
zie je dus meer
angsten voor vrij
concrete dingen,
dus bijvoorbeeld
iets wat ze op dat
moment zien.
- Iets oudere
kinderen hebben
ook al iets
abstractere
angsten, maar ook
nog steeds
concrete dingen.
- De oudste leeftijd
groep zie je
voornamelijk dat
sociale factoren
belangrijker
worden en dat de
angsten worden
steeds abstracter.
Veel angsten voor dingen die kunnen gebeuren waar ze weinig controle over hebben.
Ø Veel van de normatieve angsten zijn terug te voeren op wat belangrijk is voor de
ontwikkelingsfase van het kind.
o Als je bijvoorbeeld kijkt naar hele jonge kinderen; die moeten juist leren dat er
een onderscheid is tussen zichzelf en de opvoeder en dat ze af en toe niet bij
die opvoeder kunnen zijn. Dan zie je vaak dat de scheiding van de opvoeder
iets is waar ze angstig voor zijn.
o En bij bijvoorbeeld de adolescentie waar dingen zoals een sociale omgeving
heel belangrijk worden, zie je ook de meeste angsten op dat gebied.
Van normaal naar afwijkend:
Hoe kan je het onderscheid maken tussen normale en problematische angst?
Dan kijken we naar een aantal dingen:
- Intensiteit:
o Is de intensiteit van de angst in verhouding tot de daadwerkelijke dreiging?
o Is een kind eigenlijk te angstig voor een situatie?
- Onaangepastheid:
o Past de angst bij de ontwikkelingsfase?
o Zouden ze er al overheen gegroeid moeten zijn?
- Volhardendheid:
o Blijft de angst zich voor doen over meerdere situaties en ook over een langere
tijd?
- Controleverlies:
o Heeft het kind controle over de angst?
o Neemt de angst af als ze uitleg krijgen over de situatie?
, 4
Vragen die relevant zijn voor
zowel ouders, docenten als
zorgverleners zijn: ààà
Kinderen hebben soms het
inzicht niet dat de angst
overmatig is.
Symptomen van angst:
Als we kijken naar hoe angst zich
uit dan zorgen verschillende
situaties ook voor verschillende
symptomen.
- Die symptomen kunnen we indelen in de volgende categorieën:
- Vermijding zien we eigenlijk op alle leeftijden en is een van de grootste
instandhouders van angst.
o Het zorgt voor een continue bekrachtiging van de angst en kan ervoor zorgen
dat de angst alleen nog maar groter wordt.
Specifieke angststoornissen in de DSM-5:
- Gegeneraliseerde angststoornis (GAD).
- Specifieke fobieën (SF).
- Sociale angststoornis (SP).
- Separatie-angststoornis (SAD): <18 jaar.
- Agorafobie.
- Paniekstoornis (PD).
- Selectief mutisme.
Ø De bovenste vier zijn de vier meest voorkomende en om die reden gaan we hier verder
op in.
De stoornissen op chronologische volgorde:
