Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 4
Handelingsgerichte Diagnostiek in Jeugdzorg en de JGGZ ...................................................................4
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2 ................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3 ................................................................................................................................8
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 11
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 13
Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten .......................... 15
Hoofdstuk 1 .............................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................. 17
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 18
Hechten ........................................................................................................................................ 20
p. 10-12 ..................................................................................................................................... 20
Kennisclips .................................................................................................................................... 21
1 intakefase ............................................................................................................................... 21
2 strategiefase ........................................................................................................................... 23
Week 2 ........................................................................................................................................25
Hechten ........................................................................................................................................ 25
p. 125-137 ................................................................................................................................. 25
p. 33-49 .................................................................................................................................... 27
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 28
Hoofdstuk 7 .............................................................................................................................. 28
Artikelen........................................................................................................................................ 32
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2019). Attachment orientations and emotion regulation. Current
opinion in psychology, 25, 6-10. .................................................................................................. 32
Tharner et al. (2024). Meten is weten? Dilemma’s bij het in kaart brengen van gehechtheid in
onderzoek en praktijk. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 63(3), 50-61. .......................................... 34
Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten .......................... 36
§6 aandachtspunten bij het afnemen van tests ............................................................................ 36
§7 observatiepunten bij testafname ............................................................................................ 37
Handelingsgerichte Diagnostiek in de Jeugdzorg en de JGGZ ............................................................. 39
Hoofdstuk 5 .............................................................................................................................. 39
Psychodiagnostiek van nul tot zes jaar ............................................................................................ 41
Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................. 41
Kennisclips .................................................................................................................................... 42
3 onderzoeksfase ...................................................................................................................... 42
Week 3 ........................................................................................................................................44
Cultuur en psychodiagnostiek ........................................................................................................ 44
Hoofdstuk 1 .............................................................................................................................. 44
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 46
Hoofdstuk 5 .............................................................................................................................. 46
Artikelen........................................................................................................................................ 48
1
, Luijk et al. (2020). Slaapproblemen bij jonge kinderen: Een pleidooi voor een breder spectrum aan
interventies. .............................................................................................................................. 48
Mileva-Seitz et al. (2017). Parent-child bed-sharing: The good, the bad, and the burden of evidence.
................................................................................................................................................. 50
Sadeh et al. (2010). Parenting and infant sleep............................................................................. 51
Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten .......................... 52
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 52
Hoofdstuk 7 .............................................................................................................................. 53
Handelingsgerichte diagnostiek in jeugdhulp ................................................................................... 54
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 54
Kennisclips .................................................................................................................................... 56
4 integratie- en aanbevelingsfase en adviesfase........................................................................... 56
Week 4 ........................................................................................................................................60
Cultuur en psychodiagnostiek ........................................................................................................ 60
Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................. 60
Artikelen........................................................................................................................................ 61
Dovey et al. (2008). Food neophobia and ‘picky/fussy’ eating in children: A review ......................... 61
Kamarudin et al. (2023). Interventions for picky eaters among typically developed children – A
scoping review .......................................................................................................................... 63
Mitchell et al. (2013). Parental influences on children’s eating behaviour and characteristics of
successful parent-focussed interventions ................................................................................... 64
Willmott et al. (2024). A scoping review of psychological interventions and outcomes for avoidant
and restrictive food intake disorder (ARFID). ................................................................................ 66
Van Hulst et al. (2025). Commentary: Are we over‐pathologising young people's mental health?
Locked inside our own building–on disorderism and the need to deflate our language.................... 67
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 68
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 68
Hoofdstuk 15............................................................................................................................. 70
Handelingsgerichte diagnostiek in Jeugdhulp ................................................................................... 73
Hoofdstuk 7 .............................................................................................................................. 73
Hoofdstuk 10............................................................................................................................. 76
Week 5 ........................................................................................................................................79
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 79
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 79
Opvoeden en opgroeien ................................................................................................................. 81
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 81
Inleiding tot de gedragstherapie ...................................................................................................... 83
Hoofdstuk 3 .............................................................................................................................. 83
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 85
Artikelen........................................................................................................................................ 89
Van Aggelpoel et al. (2024). Parents’ views on toilet training: A cross-sectional study in Flanders. ... 89
Vermandel et al. (2008). How to toilet train healthy children? A review of the literature. .................. 90
Wyndaele et al. (2020). Development Signs in Healthy Toddlers in Different Stages of Toilet Training:
Can They Help Define Readiness and Probability of Success? ...................................................... 92
Kennisclips .................................................................................................................................... 93
Klassieke en operante conditionering.......................................................................................... 93
Week 6 ........................................................................................................................................96
Artikelen........................................................................................................................................ 96
2
, Bülow et al. (2022). Universal ingredients to parenting teens: Parental warmth and autonomy
support promote adolescent well-being in most families.............................................................. 96
Infograhic - Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreventie - Trimbos-instituut
................................................................................................................................................. 98
Position paper - Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreventie - Trimbos-
instituut .................................................................................................................................. 100
Kuntsche, S., & Kuntsche, E. (2016). Parent-based interventions for preventing or reducing
adolescent substance use—A systematic literature review. ........................................................ 102
Van der Pol et al. (2017). Research Review: The effectiveness of multidimensional family therapy in
treating adolescents with multiple behavior problems–a meta‐analysis. ..................................... 103
Verstappen, M. & Pels, T. (2023) "Intersectionaliteit in de praktijk van pedagogische professionals en
instituties." .............................................................................................................................. 104
Psychologie van de adolescentie .................................................................................................. 105
Inleiding: p. 15-31 .................................................................................................................... 105
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen .............................................. 107
Hoofdstuk 16........................................................................................................................... 107
Methoden en technieken van gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen ......................................... 111
Hoofdstuk 2 ............................................................................................................................ 111
Denk goed, voel je goed................................................................................................................ 113
Hoofdstuk 1 ............................................................................................................................ 113
Hoofdstuk 6 ............................................................................................................................ 115
Kennisclips .................................................................................................................................. 117
Cognitieve gedragstherapie: functieanalyse, betekenisanalyse en G-schema’s ........................... 117
Week 7 ...................................................................................................................................... 121
Artikelen...................................................................................................................................... 121
Cense et al. (2025). Ouders en seksuele opvoeding: van ongemak naar vanzelfsprekendheid. ...... 121
Richtlijnen jeugdhulp en Jeugdbescherming (2020). Richtlijn seksuele ontwikkeling. Hoofdstuk 1 t/m
5 ............................................................................................................................................. 122
Van de Bongardt et al. (2014). Parents as moderators of longitudinal associations between sexual
peer norms and Dutch adolescents' sexual initiation and intention. ............................................ 126
Opvoeden en opgroeien ............................................................................................................... 127
Hoofdstuk 12........................................................................................................................... 127
Handboek voor integratieve psychotherapie .................................................................................. 129
De tweestoelendialoog voor innerlijk conflict ............................................................................ 129
Handboek kinder- en jeugdpsychiatrie .......................................................................................... 131
Hoofdstuk 29........................................................................................................................... 131
Hechten ...................................................................................................................................... 132
p. 111-123 ............................................................................................................................... 132
Week 8 ...................................................................................................................................... 133
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen .............................................. 133
Hoofdstuk 18........................................................................................................................... 133
Artikelen...................................................................................................................................... 136
Cha et al. (2018). Annual Research Review: Suicide among youth–epidemiology, (potential) etiology,
and treatment. ........................................................................................................................ 136
McGorry et al. (2024). The Lancet Psychiatry Commission on youth mental health. ..................... 138
Mérelle et al. (2021). Suïcides onder adolescenten in Nederland: Een levensfase vol uitdagingen. 139
3
, Week 1
Handelingsgerichte Diagnostiek in Jeugdzorg en de JGGZ
Hoofdstuk 1
Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) gaat over de vraag ‘wat heeft dit kind, met deze
ouders, op deze school, met deze leraren in deze context nodig om de gewenste situatie
te bereiken?’. Het doel van HGD is dat de diagnostiek pas ‘goed’ is als het concreet helpt
bij het handelen (interventies/aanpak) en de situatie voor het kind verbetert. HGD wordt
gebruikt als je een problematische situatie rond een kind wilt begrijpen én verbeteren in
het belang van het kind.
De HGD-professional kijkt niet alleen naar wat er mis is met het kind/ouders/school,
maar ook wat hij/zij anders kan doen in zijn/har aanpak/communicatie, zodat het kind
beter tot zijn recht komt. De professional is dus onderdeel van het proces en is geen
neutrale ‘beoordelaar’ die alleen conclusies trekt. Daarnaast is het belangrijk dat de
professional voortdurend feedback vraagt aan de cliënten als ‘begrijpen jullie wat ik
bedoel?’, ‘herkennen jullie dit?’ en ‘klopt dit voor jullie?’
HGD kent 5 typen vraagstellingen:
1. Onderkennend: wat is er aan de hand met het kind?
2. Verklarend: waarom is het problematisch? Welke factoren hangen samen?
3. Veranderingsgericht: wat is het effect van een klein experiment?
4. Adviesgericht: welke doelen en wat is nodig om die te halen?
5. Evaluerend: heeft de interventie gewerkt? Doelen behaald?
HGD bevat 5 fasen:
1. Intakefase (overzicht krijgen)
- Aanmeldreden: wat gaat al goed en wat kan/moet nog beter? (Probleem +
positieve aspecten)
- Wat maakt dat het probleem ontstaat en (nog) niet weggaat (volgens het
cliëntsysteem)?
- Wat helpt al/wat zou kunnen helpen (volgens het cliëntsysteem)?
- Veranderwens en (on)gewenste oplossingen volgens het cliëntsysteem
2. Strategiefase (plan maken)
- Van klacht → probleemanalyse: normale variatie of (normaal) problematisch
ontwikkeling?
- Wat weten we al, wat nog niet?
- Welke risicofactoren zijn mogelijk van invloed?
- Welke beschermende factoren zijn mogelijk van invloed?
- Keuze: door naar fase 3 en/of fase 4 (is onderzoek nodig?) + wat kan al mee
naar fase 4?
3. Onderzoeksfase (gericht onderzoeken)
- Onderkennende onderzoeksvraag: is er sprake van X?
- Verklarende onderzoeksvraag: hangt X samen met factor Y?
- Veranderingsgerichte onderzoeksvraag: verandert X/Y door
aanpak/experiment Z?
4
Week 1 ......................................................................................................................................... 4
Handelingsgerichte Diagnostiek in Jeugdzorg en de JGGZ ...................................................................4
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2 ................................................................................................................................5
Hoofdstuk 3 ................................................................................................................................8
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 11
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 13
Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten .......................... 15
Hoofdstuk 1 .............................................................................................................................. 15
Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................. 17
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 18
Hechten ........................................................................................................................................ 20
p. 10-12 ..................................................................................................................................... 20
Kennisclips .................................................................................................................................... 21
1 intakefase ............................................................................................................................... 21
2 strategiefase ........................................................................................................................... 23
Week 2 ........................................................................................................................................25
Hechten ........................................................................................................................................ 25
p. 125-137 ................................................................................................................................. 25
p. 33-49 .................................................................................................................................... 27
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 28
Hoofdstuk 7 .............................................................................................................................. 28
Artikelen........................................................................................................................................ 32
Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2019). Attachment orientations and emotion regulation. Current
opinion in psychology, 25, 6-10. .................................................................................................. 32
Tharner et al. (2024). Meten is weten? Dilemma’s bij het in kaart brengen van gehechtheid in
onderzoek en praktijk. Tijdschrift voor Orthopedagogiek, 63(3), 50-61. .......................................... 34
Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten .......................... 36
§6 aandachtspunten bij het afnemen van tests ............................................................................ 36
§7 observatiepunten bij testafname ............................................................................................ 37
Handelingsgerichte Diagnostiek in de Jeugdzorg en de JGGZ ............................................................. 39
Hoofdstuk 5 .............................................................................................................................. 39
Psychodiagnostiek van nul tot zes jaar ............................................................................................ 41
Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................. 41
Kennisclips .................................................................................................................................... 42
3 onderzoeksfase ...................................................................................................................... 42
Week 3 ........................................................................................................................................44
Cultuur en psychodiagnostiek ........................................................................................................ 44
Hoofdstuk 1 .............................................................................................................................. 44
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 46
Hoofdstuk 5 .............................................................................................................................. 46
Artikelen........................................................................................................................................ 48
1
, Luijk et al. (2020). Slaapproblemen bij jonge kinderen: Een pleidooi voor een breder spectrum aan
interventies. .............................................................................................................................. 48
Mileva-Seitz et al. (2017). Parent-child bed-sharing: The good, the bad, and the burden of evidence.
................................................................................................................................................. 50
Sadeh et al. (2010). Parenting and infant sleep............................................................................. 51
Handboek psychodiagnostiek voor de hulpverlening aan kinderen en adolescenten .......................... 52
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 52
Hoofdstuk 7 .............................................................................................................................. 53
Handelingsgerichte diagnostiek in jeugdhulp ................................................................................... 54
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 54
Kennisclips .................................................................................................................................... 56
4 integratie- en aanbevelingsfase en adviesfase........................................................................... 56
Week 4 ........................................................................................................................................60
Cultuur en psychodiagnostiek ........................................................................................................ 60
Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................. 60
Artikelen........................................................................................................................................ 61
Dovey et al. (2008). Food neophobia and ‘picky/fussy’ eating in children: A review ......................... 61
Kamarudin et al. (2023). Interventions for picky eaters among typically developed children – A
scoping review .......................................................................................................................... 63
Mitchell et al. (2013). Parental influences on children’s eating behaviour and characteristics of
successful parent-focussed interventions ................................................................................... 64
Willmott et al. (2024). A scoping review of psychological interventions and outcomes for avoidant
and restrictive food intake disorder (ARFID). ................................................................................ 66
Van Hulst et al. (2025). Commentary: Are we over‐pathologising young people's mental health?
Locked inside our own building–on disorderism and the need to deflate our language.................... 67
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 68
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 68
Hoofdstuk 15............................................................................................................................. 70
Handelingsgerichte diagnostiek in Jeugdhulp ................................................................................... 73
Hoofdstuk 7 .............................................................................................................................. 73
Hoofdstuk 10............................................................................................................................. 76
Week 5 ........................................................................................................................................79
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen ................................................ 79
Hoofdstuk 9 .............................................................................................................................. 79
Opvoeden en opgroeien ................................................................................................................. 81
Hoofdstuk 6 .............................................................................................................................. 81
Inleiding tot de gedragstherapie ...................................................................................................... 83
Hoofdstuk 3 .............................................................................................................................. 83
Hoofdstuk 4 .............................................................................................................................. 85
Artikelen........................................................................................................................................ 89
Van Aggelpoel et al. (2024). Parents’ views on toilet training: A cross-sectional study in Flanders. ... 89
Vermandel et al. (2008). How to toilet train healthy children? A review of the literature. .................. 90
Wyndaele et al. (2020). Development Signs in Healthy Toddlers in Different Stages of Toilet Training:
Can They Help Define Readiness and Probability of Success? ...................................................... 92
Kennisclips .................................................................................................................................... 93
Klassieke en operante conditionering.......................................................................................... 93
Week 6 ........................................................................................................................................96
Artikelen........................................................................................................................................ 96
2
, Bülow et al. (2022). Universal ingredients to parenting teens: Parental warmth and autonomy
support promote adolescent well-being in most families.............................................................. 96
Infograhic - Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreventie - Trimbos-instituut
................................................................................................................................................. 98
Position paper - Naar een samenhangend aanbod voor ouders op middelenpreventie - Trimbos-
instituut .................................................................................................................................. 100
Kuntsche, S., & Kuntsche, E. (2016). Parent-based interventions for preventing or reducing
adolescent substance use—A systematic literature review. ........................................................ 102
Van der Pol et al. (2017). Research Review: The effectiveness of multidimensional family therapy in
treating adolescents with multiple behavior problems–a meta‐analysis. ..................................... 103
Verstappen, M. & Pels, T. (2023) "Intersectionaliteit in de praktijk van pedagogische professionals en
instituties." .............................................................................................................................. 104
Psychologie van de adolescentie .................................................................................................. 105
Inleiding: p. 15-31 .................................................................................................................... 105
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen .............................................. 107
Hoofdstuk 16........................................................................................................................... 107
Methoden en technieken van gedragstherapie bij kinderen en jeugdigen ......................................... 111
Hoofdstuk 2 ............................................................................................................................ 111
Denk goed, voel je goed................................................................................................................ 113
Hoofdstuk 1 ............................................................................................................................ 113
Hoofdstuk 6 ............................................................................................................................ 115
Kennisclips .................................................................................................................................. 117
Cognitieve gedragstherapie: functieanalyse, betekenisanalyse en G-schema’s ........................... 117
Week 7 ...................................................................................................................................... 121
Artikelen...................................................................................................................................... 121
Cense et al. (2025). Ouders en seksuele opvoeding: van ongemak naar vanzelfsprekendheid. ...... 121
Richtlijnen jeugdhulp en Jeugdbescherming (2020). Richtlijn seksuele ontwikkeling. Hoofdstuk 1 t/m
5 ............................................................................................................................................. 122
Van de Bongardt et al. (2014). Parents as moderators of longitudinal associations between sexual
peer norms and Dutch adolescents' sexual initiation and intention. ............................................ 126
Opvoeden en opgroeien ............................................................................................................... 127
Hoofdstuk 12........................................................................................................................... 127
Handboek voor integratieve psychotherapie .................................................................................. 129
De tweestoelendialoog voor innerlijk conflict ............................................................................ 129
Handboek kinder- en jeugdpsychiatrie .......................................................................................... 131
Hoofdstuk 29........................................................................................................................... 131
Hechten ...................................................................................................................................... 132
p. 111-123 ............................................................................................................................... 132
Week 8 ...................................................................................................................................... 133
Handboek ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen .............................................. 133
Hoofdstuk 18........................................................................................................................... 133
Artikelen...................................................................................................................................... 136
Cha et al. (2018). Annual Research Review: Suicide among youth–epidemiology, (potential) etiology,
and treatment. ........................................................................................................................ 136
McGorry et al. (2024). The Lancet Psychiatry Commission on youth mental health. ..................... 138
Mérelle et al. (2021). Suïcides onder adolescenten in Nederland: Een levensfase vol uitdagingen. 139
3
, Week 1
Handelingsgerichte Diagnostiek in Jeugdzorg en de JGGZ
Hoofdstuk 1
Handelingsgerichte diagnostiek (HGD) gaat over de vraag ‘wat heeft dit kind, met deze
ouders, op deze school, met deze leraren in deze context nodig om de gewenste situatie
te bereiken?’. Het doel van HGD is dat de diagnostiek pas ‘goed’ is als het concreet helpt
bij het handelen (interventies/aanpak) en de situatie voor het kind verbetert. HGD wordt
gebruikt als je een problematische situatie rond een kind wilt begrijpen én verbeteren in
het belang van het kind.
De HGD-professional kijkt niet alleen naar wat er mis is met het kind/ouders/school,
maar ook wat hij/zij anders kan doen in zijn/har aanpak/communicatie, zodat het kind
beter tot zijn recht komt. De professional is dus onderdeel van het proces en is geen
neutrale ‘beoordelaar’ die alleen conclusies trekt. Daarnaast is het belangrijk dat de
professional voortdurend feedback vraagt aan de cliënten als ‘begrijpen jullie wat ik
bedoel?’, ‘herkennen jullie dit?’ en ‘klopt dit voor jullie?’
HGD kent 5 typen vraagstellingen:
1. Onderkennend: wat is er aan de hand met het kind?
2. Verklarend: waarom is het problematisch? Welke factoren hangen samen?
3. Veranderingsgericht: wat is het effect van een klein experiment?
4. Adviesgericht: welke doelen en wat is nodig om die te halen?
5. Evaluerend: heeft de interventie gewerkt? Doelen behaald?
HGD bevat 5 fasen:
1. Intakefase (overzicht krijgen)
- Aanmeldreden: wat gaat al goed en wat kan/moet nog beter? (Probleem +
positieve aspecten)
- Wat maakt dat het probleem ontstaat en (nog) niet weggaat (volgens het
cliëntsysteem)?
- Wat helpt al/wat zou kunnen helpen (volgens het cliëntsysteem)?
- Veranderwens en (on)gewenste oplossingen volgens het cliëntsysteem
2. Strategiefase (plan maken)
- Van klacht → probleemanalyse: normale variatie of (normaal) problematisch
ontwikkeling?
- Wat weten we al, wat nog niet?
- Welke risicofactoren zijn mogelijk van invloed?
- Welke beschermende factoren zijn mogelijk van invloed?
- Keuze: door naar fase 3 en/of fase 4 (is onderzoek nodig?) + wat kan al mee
naar fase 4?
3. Onderzoeksfase (gericht onderzoeken)
- Onderkennende onderzoeksvraag: is er sprake van X?
- Verklarende onderzoeksvraag: hangt X samen met factor Y?
- Veranderingsgerichte onderzoeksvraag: verandert X/Y door
aanpak/experiment Z?
4
