College 3: Lateralisa/e en plas/citeit van de hersenen
Leerdoelen:
• Inzicht krijgen in de anatomische en func5onele asymmetrie van de hersenen (cogni5e en emo5e)
• Weten hoe onderzoekers aan deze kennis zijn gekomen door het bestuderen van pa5ënten
• Inzicht krijgen in de ontwikkelingsfasen van de hersenen, plas5citeit van de hersenen, en individuele
verschillen in de organisa5e van de hersenen
Menselijke hersenontwikkeling
Prenatale hersenontwikkeling
• Week 1: voorhersenen, middenhersenen en achterhersenen
zijn al gevormd
• Neurale prolifera5e (celdeling) begint rond 3 weken
• Ook neurale differen5a5e, neurale migra5e, synapsvorming,
apoptose (geprogrammeerde celdood), synap5sche groei
(pruning) en myelinisa5e vinden allemaal plaats 5jdens de
hersenontwikkeling
Neurale buis
• Je ziet dat er veel verschillen zijn in de neurale buis tussen
week 3 en week 5
• In week 5 begint het cerebrum (grote hersenen) zich te vormen
• Het cerebellum (de kleine hersenen) is een zeer cruciale structuur omdat het zich al heel vroeg in
het leven ontwikkelt (hetzelfde geldt voor de thalamus en de hypothalamus)
Vroege hersenontwikkeling
• Neurale genera5e: neurale stamcellen worden geboren in de neurale buis (gebeurt al in week 3)
• Celmigra5e en differen5a5e: vergelijkbare celtypen klonteren samen in specifieke gebieden (4,5
maand voor de geboorte tot 8 maanden na de geboorte)
• Neurale rijping: start van de ontwikkeling van dendrieten en dendri5sche stekels (spines)
• Synapsvorming en snoei: axonen reiken uit naar dendri5sche stekels om synapsen te vormen à
sommige verbindingen worden geëlimineerd terwijl de rest stabiliseert (synap5sche snoei =
synap5c pruning)
Jean Piaget
• Zwitserse ontwikkelingspsycholoog voor kinderen
• Observeerde op welke leeRijden kinderen in staat waren bepaalde soorten vragen te beantwoorden
5jdens klinische interviews
• Ontwikkelde de theorie van cogni5eve ontwikkeling bij kinderen in 1936 à cogni5eve ontwikkeling
van het kind heeR 4 stadia
, Stadium van cogni/eve ontwikkeling (Piaget)
Stadium 1: sensomotorische ontwikkeling (geboorte – 2 jaar)
Kinderen leren over hun omgeving via zintuiglijke ervaringen. Baby’s vinden alles interessant, wat komt
door een zeer ac5eve hersenac5viteit die lijkt op die van mensen met hallucina5es
Geboorte - 2 jaar:
• Biologische veranderingen: geboren met 100 miljard neuronen en 50 biljoen synapsen à
synap5sche snoei (pruning) noodzakelijk à hersenen 25% van volwassen gewicht bij geboorte en
50% op 1-jarige leeRijd à myelinisa5e begint van achter naar voren en van het centrum naar
zijkant (processen worden sneller)
• Mijpalen:
o Ontwikkeling overlevingsreflexen (zuigen, grijpen)
o Motorische ontwikkeling verloopt van boven naar beneden: hoofd op5llen (1 maand), zi`en
(6 maanden), lopen (12 maanden)
Stadium 2: Pre-opera/oneel stadium
Ontwikkeling van mentale abstrac5es en de eerste bewuste herinneringen
PeuterleeRijd (2-4 jaar):
• Elke neuron heeR ~15.000 synapsen à er worden meer verbindingen gemaakt dan gesnoeid à
hersenen groeien naar 80% van de volwassen omvang
• Mijlpalen:
o Traplopen
o Korte zinnen spreken
o Rollenspelen (symbolische func5e substadium)
KleuterleeRijd (4-7 jaar):
• Op 5-jarige leeRijd bereiken de hersenen 90% van de volwassen omvang
• Mijpalen:
o Zelfzorg (prefrontaal proces)
o Coöpera5ef spelen
o Tellen/lezen
o Intuï5eve Denk-substadium: veel vragen stellen
Stadium 3: Concreet opera/oneel stadium
Ontwikkeling van logica en systema5sch denken (classificeren, vergelijken)
SchoolleeRijd (7-11 jaar):
• De frontale en temporale kwabben groeien aanzienlijk à rond 9-11 jaar bereikt de frontale kwab de
volwassen omvang en neuronale dichtheid
• Mijpalen:
o Wereldbeeld wordt realis5scher (minder fantasie)
o Ontwikkeling van induc5ef redeneren (meten, categoriseren)
o Toename van sekshormonen door s5mula5e van de hypofyse en hypothalamus
Leerdoelen:
• Inzicht krijgen in de anatomische en func5onele asymmetrie van de hersenen (cogni5e en emo5e)
• Weten hoe onderzoekers aan deze kennis zijn gekomen door het bestuderen van pa5ënten
• Inzicht krijgen in de ontwikkelingsfasen van de hersenen, plas5citeit van de hersenen, en individuele
verschillen in de organisa5e van de hersenen
Menselijke hersenontwikkeling
Prenatale hersenontwikkeling
• Week 1: voorhersenen, middenhersenen en achterhersenen
zijn al gevormd
• Neurale prolifera5e (celdeling) begint rond 3 weken
• Ook neurale differen5a5e, neurale migra5e, synapsvorming,
apoptose (geprogrammeerde celdood), synap5sche groei
(pruning) en myelinisa5e vinden allemaal plaats 5jdens de
hersenontwikkeling
Neurale buis
• Je ziet dat er veel verschillen zijn in de neurale buis tussen
week 3 en week 5
• In week 5 begint het cerebrum (grote hersenen) zich te vormen
• Het cerebellum (de kleine hersenen) is een zeer cruciale structuur omdat het zich al heel vroeg in
het leven ontwikkelt (hetzelfde geldt voor de thalamus en de hypothalamus)
Vroege hersenontwikkeling
• Neurale genera5e: neurale stamcellen worden geboren in de neurale buis (gebeurt al in week 3)
• Celmigra5e en differen5a5e: vergelijkbare celtypen klonteren samen in specifieke gebieden (4,5
maand voor de geboorte tot 8 maanden na de geboorte)
• Neurale rijping: start van de ontwikkeling van dendrieten en dendri5sche stekels (spines)
• Synapsvorming en snoei: axonen reiken uit naar dendri5sche stekels om synapsen te vormen à
sommige verbindingen worden geëlimineerd terwijl de rest stabiliseert (synap5sche snoei =
synap5c pruning)
Jean Piaget
• Zwitserse ontwikkelingspsycholoog voor kinderen
• Observeerde op welke leeRijden kinderen in staat waren bepaalde soorten vragen te beantwoorden
5jdens klinische interviews
• Ontwikkelde de theorie van cogni5eve ontwikkeling bij kinderen in 1936 à cogni5eve ontwikkeling
van het kind heeR 4 stadia
, Stadium van cogni/eve ontwikkeling (Piaget)
Stadium 1: sensomotorische ontwikkeling (geboorte – 2 jaar)
Kinderen leren over hun omgeving via zintuiglijke ervaringen. Baby’s vinden alles interessant, wat komt
door een zeer ac5eve hersenac5viteit die lijkt op die van mensen met hallucina5es
Geboorte - 2 jaar:
• Biologische veranderingen: geboren met 100 miljard neuronen en 50 biljoen synapsen à
synap5sche snoei (pruning) noodzakelijk à hersenen 25% van volwassen gewicht bij geboorte en
50% op 1-jarige leeRijd à myelinisa5e begint van achter naar voren en van het centrum naar
zijkant (processen worden sneller)
• Mijpalen:
o Ontwikkeling overlevingsreflexen (zuigen, grijpen)
o Motorische ontwikkeling verloopt van boven naar beneden: hoofd op5llen (1 maand), zi`en
(6 maanden), lopen (12 maanden)
Stadium 2: Pre-opera/oneel stadium
Ontwikkeling van mentale abstrac5es en de eerste bewuste herinneringen
PeuterleeRijd (2-4 jaar):
• Elke neuron heeR ~15.000 synapsen à er worden meer verbindingen gemaakt dan gesnoeid à
hersenen groeien naar 80% van de volwassen omvang
• Mijlpalen:
o Traplopen
o Korte zinnen spreken
o Rollenspelen (symbolische func5e substadium)
KleuterleeRijd (4-7 jaar):
• Op 5-jarige leeRijd bereiken de hersenen 90% van de volwassen omvang
• Mijpalen:
o Zelfzorg (prefrontaal proces)
o Coöpera5ef spelen
o Tellen/lezen
o Intuï5eve Denk-substadium: veel vragen stellen
Stadium 3: Concreet opera/oneel stadium
Ontwikkeling van logica en systema5sch denken (classificeren, vergelijken)
SchoolleeRijd (7-11 jaar):
• De frontale en temporale kwabben groeien aanzienlijk à rond 9-11 jaar bereikt de frontale kwab de
volwassen omvang en neuronale dichtheid
• Mijpalen:
o Wereldbeeld wordt realis5scher (minder fantasie)
o Ontwikkeling van induc5ef redeneren (meten, categoriseren)
o Toename van sekshormonen door s5mula5e van de hypofyse en hypothalamus
