Epidemiologie = de studie die zich richt op het voorkomen van
gezondheidsproblemen en op de verbanden tussen het vóórkomen van
gezondheidsproblemen en het vóórkomen van andere verschijnselen.
Wat, wie, waar, wanneer en waarom (verbanden)
Model voor Planmatige Gezondheidsvoorlichting
en Gedragsverandering
Vormen van preventie
Universele preventie: de algemene bevolking. Primaire preventie
d.m.v. een populatiebenadering.
Selectieve preventie: gericht op bevolkingsgroepen met een
verhoogd risico. Hoog risicobenadering.
Geïndiceerde preventie: gericht op individuen die nog geen
gediagnosticeerde ziekte hebben, maar wel beginnende
klachten/symptomen. Secundaire preventie voor hoog
risicobenadering.
Zorg gerelateerde preventie: gericht op individuen met een ziekte.
Vergelijkbaar met tertiaire preventie.
Niveaus doelgroepen
Individueel niveau: zoals personen die risico lopen of patiënten.
Interpersoonlijk of groepsniveau: ouders, docenten en hulpverleners
bijv.
Organisatieniveau: zoals directeuren van scholen, managers in
bedrijven, etc.
Lokaal niveau: redacteuren van kranten, lokaal/regionale politici etc.
Samenlevingsniveau: landelijke politici, besturen van
wekgeverorganisatie etc.
Analyse van gezondheidsproblemen
Analyse van gedrag
Analyse van determinanten van gedrag
Interventieontwikkeling
Interventie- implementatie
Evaluatie
Primaire preventie: probeert de incidentie van aandoeningen terug te
dringen
Secundaire preventie: vroege opsporing en vroege behandeling van
ziekten
Tertiaire preventie: het verkleinen van de negatieve gevolgen van een
aandoening.
Analyse van gezondheidsproblemen
Monocausale visie:
klassieke medische visie waarbij gezondheid gelijk stond aan de
afwezigheid van ziektes en lichaamsgebrek.
Multifactoriële benadering:
,Gezondheid wordt beïnvloed door meerdere factoren tegelijk
Psychologisch visie:
Zelf gestelde doelen in het leven kan behalen en in zijn geestelijke
behoefte kan voldoen.
Sociale visie:
Sociale rollen in de maatschappij kan vervullen binnen geldende normen
en waarde.
Humane visie:
Zowel biologisch, psychologisch, sociaal en afwezigheid van ziektes is
gezond. Welbevinden.
Dynamische visie:
Balans is met zowel zichzelf als zijn extern milieu en door
aanpassingsvermogen.
Biologisch visie:
In staat om onder wisselende externe omstandigheden interne milieu
constant te houden (suiker, temp etc.). Lichamelijk evenwicht
(homeostase)= gezondheid
Etiologische factoren= oorzaak/ontstaan van een ziekte bijv. erfelijkheid
Prognostische factoren= factor dat een aanwezig probleem verergert of
stopt bijv. obesitas kan zorgen voor diabetes
Diagnostische factoren= factor dat duidelijk maakt of er een probleem is
bijv. verandering moedervlek kan huidkanker betekenen
ICD = International Classification of Diseases, welke ziekte of aandoening
iemand heeft.
ICF= INternational Classification of Functioning, hoe de ziekte iemands
leven beïnvloedt.
Gezondheidsstatistieken bieden zicht op de gezondheidstoestand van de
bevolking(sgroepen) bijv. sterfte, ziekte etc.
Demografische en bevolkingsstatistieken bieden zicht op de samenstelling
van de bevolking(sgroepen) bijv. geslacht, leeftijd etc.
Gezondheidsindicatoren:
geven cijfermatig inzicht in het niveau van gezondheid en ziekte onder de
bevolking.
Sterfte/mortaliteit: geeft het percentage weer dat sterft (aan een
bepaalde aandoening) gedurende een bepaalde tijdseenheid
Levensverwachting: het aantal verwachte levensjaren gemeten
vanaf de geboorte (GLU =als alles goed gaat)
Incidentie: het aantal nieuwe ziekte gevallen die in een bepaalde
periode optreden.
Prevalentie: het totaal aantal mensen met een bepaalde ziekte in
een bepaalde periode.
Morbiditeit: de mate van ziekte in een populatie (percentage)
Medische consumptie: het gebruik van zorg en medische diensten.
, Multimorbiditeit: het hebben van meerdere gezondheidsproblemen
tegelijkertijd
Quality Adjusted Life Years (QALY): een maat om de kwaliteit van
leven te bepalen. 0=minst goed en 1=optimale kwaliteit van leven
Disability Adjusted Life Years (DALY): de aantal gezonde jaren dat
een populatie verliest door ziekte, combi van mortaliteit, morbiditeit
en kwaliteit van leven.
ADL-maten: geven aan welke dagelijkse basisactiviteiten iemand
zelfstandig kan doen zoals wasen, eten en aankleden.
SIP (Sickness Impact Profile): een vragenlijst die impact van ziekte
op dagelijks functioneren meet
Analyse van gedrag
Experimenteel onderzoek: wordt onder strikt gecontroleerde
omstandigheden een interventiegroep blootgesteld aan een vermeende
risicofactor en is er een controlegroep
Observationeel onderzoek: bepaald het gedrag van mensen.
Prospectief-cohortonderzoek: je start met blootstelling en volgt
mensen in de tijd tot het effect optreed.
Patiënt-controle-onderzoek: je start met het effect en kijkt terug
naar de blootstelling. Cases met ziekte vs controles zonder ziekte.
Dwarsdoorsnedeonderzoek: blootstelling en effect worden op
hetzelfde moment gemeten.
Ecologisch onderzoek: niet een individu maar een populatie, bijv.
vergelijking suikerconsumptie per land en obesitaspercentage.
Verstorende variabele:
Confounding: koffie drinkers roken vaker en dan lijkt het alsof koffie
drinkers vaker longkanker krijgen
Mediatie: SES beïnvloedt voeding en dit de gezondheid
Moderatie: Bewegen verlaagt bloeddruk bij jongeren, maar minder
bij ouderen. Leeftijd is dan een moderator
Externe validiteit (generaliseerbaarheid): in hoeverre gelden de resultaten
van een onderzoek ook buiten de onderzochte groep, tijd of situatie
Maten van associatie:
RR (relatieve risico): de verhouding tussen het risico bij niet en wel
blootgestelde. RR = Ir/Izr
Hoe hoger RR hoe groter kans is dat het een verband is.
OR (odds ratio): kans op ziekte/sterfte
RV (risicoverschil): het verschil in risico voor ziekte tussen niet en
wel blootgestelde. RV=Ir-Izr
AR (atributieve risico): hoeveel ziektegevallen direct toe te schrijven
zijn aan de blootstelling. AR= (Ir-Izr)/ Ir
gezondheidsproblemen en op de verbanden tussen het vóórkomen van
gezondheidsproblemen en het vóórkomen van andere verschijnselen.
Wat, wie, waar, wanneer en waarom (verbanden)
Model voor Planmatige Gezondheidsvoorlichting
en Gedragsverandering
Vormen van preventie
Universele preventie: de algemene bevolking. Primaire preventie
d.m.v. een populatiebenadering.
Selectieve preventie: gericht op bevolkingsgroepen met een
verhoogd risico. Hoog risicobenadering.
Geïndiceerde preventie: gericht op individuen die nog geen
gediagnosticeerde ziekte hebben, maar wel beginnende
klachten/symptomen. Secundaire preventie voor hoog
risicobenadering.
Zorg gerelateerde preventie: gericht op individuen met een ziekte.
Vergelijkbaar met tertiaire preventie.
Niveaus doelgroepen
Individueel niveau: zoals personen die risico lopen of patiënten.
Interpersoonlijk of groepsniveau: ouders, docenten en hulpverleners
bijv.
Organisatieniveau: zoals directeuren van scholen, managers in
bedrijven, etc.
Lokaal niveau: redacteuren van kranten, lokaal/regionale politici etc.
Samenlevingsniveau: landelijke politici, besturen van
wekgeverorganisatie etc.
Analyse van gezondheidsproblemen
Analyse van gedrag
Analyse van determinanten van gedrag
Interventieontwikkeling
Interventie- implementatie
Evaluatie
Primaire preventie: probeert de incidentie van aandoeningen terug te
dringen
Secundaire preventie: vroege opsporing en vroege behandeling van
ziekten
Tertiaire preventie: het verkleinen van de negatieve gevolgen van een
aandoening.
Analyse van gezondheidsproblemen
Monocausale visie:
klassieke medische visie waarbij gezondheid gelijk stond aan de
afwezigheid van ziektes en lichaamsgebrek.
Multifactoriële benadering:
,Gezondheid wordt beïnvloed door meerdere factoren tegelijk
Psychologisch visie:
Zelf gestelde doelen in het leven kan behalen en in zijn geestelijke
behoefte kan voldoen.
Sociale visie:
Sociale rollen in de maatschappij kan vervullen binnen geldende normen
en waarde.
Humane visie:
Zowel biologisch, psychologisch, sociaal en afwezigheid van ziektes is
gezond. Welbevinden.
Dynamische visie:
Balans is met zowel zichzelf als zijn extern milieu en door
aanpassingsvermogen.
Biologisch visie:
In staat om onder wisselende externe omstandigheden interne milieu
constant te houden (suiker, temp etc.). Lichamelijk evenwicht
(homeostase)= gezondheid
Etiologische factoren= oorzaak/ontstaan van een ziekte bijv. erfelijkheid
Prognostische factoren= factor dat een aanwezig probleem verergert of
stopt bijv. obesitas kan zorgen voor diabetes
Diagnostische factoren= factor dat duidelijk maakt of er een probleem is
bijv. verandering moedervlek kan huidkanker betekenen
ICD = International Classification of Diseases, welke ziekte of aandoening
iemand heeft.
ICF= INternational Classification of Functioning, hoe de ziekte iemands
leven beïnvloedt.
Gezondheidsstatistieken bieden zicht op de gezondheidstoestand van de
bevolking(sgroepen) bijv. sterfte, ziekte etc.
Demografische en bevolkingsstatistieken bieden zicht op de samenstelling
van de bevolking(sgroepen) bijv. geslacht, leeftijd etc.
Gezondheidsindicatoren:
geven cijfermatig inzicht in het niveau van gezondheid en ziekte onder de
bevolking.
Sterfte/mortaliteit: geeft het percentage weer dat sterft (aan een
bepaalde aandoening) gedurende een bepaalde tijdseenheid
Levensverwachting: het aantal verwachte levensjaren gemeten
vanaf de geboorte (GLU =als alles goed gaat)
Incidentie: het aantal nieuwe ziekte gevallen die in een bepaalde
periode optreden.
Prevalentie: het totaal aantal mensen met een bepaalde ziekte in
een bepaalde periode.
Morbiditeit: de mate van ziekte in een populatie (percentage)
Medische consumptie: het gebruik van zorg en medische diensten.
, Multimorbiditeit: het hebben van meerdere gezondheidsproblemen
tegelijkertijd
Quality Adjusted Life Years (QALY): een maat om de kwaliteit van
leven te bepalen. 0=minst goed en 1=optimale kwaliteit van leven
Disability Adjusted Life Years (DALY): de aantal gezonde jaren dat
een populatie verliest door ziekte, combi van mortaliteit, morbiditeit
en kwaliteit van leven.
ADL-maten: geven aan welke dagelijkse basisactiviteiten iemand
zelfstandig kan doen zoals wasen, eten en aankleden.
SIP (Sickness Impact Profile): een vragenlijst die impact van ziekte
op dagelijks functioneren meet
Analyse van gedrag
Experimenteel onderzoek: wordt onder strikt gecontroleerde
omstandigheden een interventiegroep blootgesteld aan een vermeende
risicofactor en is er een controlegroep
Observationeel onderzoek: bepaald het gedrag van mensen.
Prospectief-cohortonderzoek: je start met blootstelling en volgt
mensen in de tijd tot het effect optreed.
Patiënt-controle-onderzoek: je start met het effect en kijkt terug
naar de blootstelling. Cases met ziekte vs controles zonder ziekte.
Dwarsdoorsnedeonderzoek: blootstelling en effect worden op
hetzelfde moment gemeten.
Ecologisch onderzoek: niet een individu maar een populatie, bijv.
vergelijking suikerconsumptie per land en obesitaspercentage.
Verstorende variabele:
Confounding: koffie drinkers roken vaker en dan lijkt het alsof koffie
drinkers vaker longkanker krijgen
Mediatie: SES beïnvloedt voeding en dit de gezondheid
Moderatie: Bewegen verlaagt bloeddruk bij jongeren, maar minder
bij ouderen. Leeftijd is dan een moderator
Externe validiteit (generaliseerbaarheid): in hoeverre gelden de resultaten
van een onderzoek ook buiten de onderzochte groep, tijd of situatie
Maten van associatie:
RR (relatieve risico): de verhouding tussen het risico bij niet en wel
blootgestelde. RR = Ir/Izr
Hoe hoger RR hoe groter kans is dat het een verband is.
OR (odds ratio): kans op ziekte/sterfte
RV (risicoverschil): het verschil in risico voor ziekte tussen niet en
wel blootgestelde. RV=Ir-Izr
AR (atributieve risico): hoeveel ziektegevallen direct toe te schrijven
zijn aan de blootstelling. AR= (Ir-Izr)/ Ir
