Inhoudsopgave
WEEK 1 – INLEIDING & PERSONEN- EN FAMILIERECHT I..................................................................................2
WERKGROEP 1.......................................................................................................................................................3
WEEK 2 – AFSTAMMING............................................................................................................................... 13
WERKGROEP 2.....................................................................................................................................................14
WEEK 3 – PROCESRECHT I............................................................................................................................. 22
WERKGROEP 3.....................................................................................................................................................23
WEEK 4 – PROCESRECHT II............................................................................................................................ 32
WERKGROEP 4.....................................................................................................................................................33
WEEK 5 – OVEREENKOMSTEN (TOEPASSELIJK RECHT)...................................................................................43
WERKGROEP 5.....................................................................................................................................................44
WEEK 6 – ONRECHTMATIGE DAAD................................................................................................................ 55
WERKGROEP 6.....................................................................................................................................................56
WEEK 7 – GOEDERENRECHT & VENNOOTSCHAPS- EN RECHTSPERSONENRECHT............................................66
WERKGROEP 7.....................................................................................................................................................67
1
,Week 1 – Inleiding & personen- en
familierecht I
Te bestuderen literatuur:
Literatuur:
- Strikwerda/Schaafsma nrs. 1-25; 27-37; 70-71; 94-108; 111-118; 119-123; 130-136; 158-164; 193-
198; 258-261; 274-275.
- A.E. Oderkerk, Hoofdstuk 6 ‘Ontbinding van het huwelijk’, in: F. Ibili (red.), Nederlands
internationaal personen- en familierecht, 3e druk, Deventer: Wolters Kluwer 2022, geheel (via
Canvas/bibliotheek online beschikbaar).
Regelgeving (zie Ars Aequi Wetseditie):
Echtscheiding
- Verordening Brussel II-ter (PbEU 2019, L 178/1)
- ICBS-Verdrag Erkenning Beslissingen Huwelijksband (Trb. 1979, 130) (t.k.n.)
- Haags Echtscheidingsverdrag (Trb. 1979, 131) (t.k.n.)
- BW art. 10:54-59
- Rv art. 4
Alimentatie
- Alimentatieverordening (PbEU 2009, L7/1)
- Haags Alimentatieprotocol 2007 (Trb. 2011, 145)
- Haags Alimentatieverdrag 2007 (Trb. 2011, 144) (t.k.n.)
- Haags Alimentatie-executieverdrag 1973 (Trb. 1974, 85) (t.k.n.)
- Rv art. 431
Jurisprudentie (zie Ars Aequi Jurisprudentie of Canvas):
Echtscheiding
- HvJ EG 16 juli 2009, zaak C-168/08, NIPR 2009, 173 (Hadadi) (C 7)
- HvJ EU 1 augustus 2022, zaak C-501/20, NJ 2023/61, m.nt. F. Ibili (MPA) (zie Canvas)
- HvJ EU 15 november 2022, zaak C-646/20, ECLI:EU:C:2022:879 (Senatsverwaltung) (C 10)
- HR 13 juli 2001, NIPR 2001, 242 (Erkenning Marokkaanse khoel) (alleen 3.1-3.4.2) (C 4)
Alimentatie
- HvJ EU 7 juni 2018, zaak C-83/17, NIPR 2018, 230 (KP/LO) (G 3)
- HvJ EU 20 september 2018, zaak C-214/17, NIPR 2018, 367 (Mölk/Mölk) (G 4)
- HvJ EU 1 augustus 2022, zaak C-501/20, NJ 2023/61, m.nt. F. Ibili (MPA) (zie Canvas)
2
,Werkgroep 1
Opdracht A
Lees de onderstaande uitspraak van de rechtbank Noord-Holland, locatie Alkmaar.
Rb. Noord-Holland, locatie Alkmaar 15 mei 2025 (fictief)
Duits/Nederlandse echtscheiding Echtscheidingsprocedure tussen een Duitse vrouw en een
Nederlandse man, die op 1 augustus 1992 in Duitsland zijn gehuwd. Zij woonden tot 1998 in
Duitsland en verhuisden in dat jaar naar Nederland, waar beide echtgenoten nog steeds zijn
gevestigd. De vrouw verzoekt primair echtscheiding, subsidiair scheiding van tafel en bed, voorts
verdeling van de tussen partijen bestaande gemeenschap van goederen, alsmede toekenning van een
uitkering tot levensonderhoud ten laste van de man.
Rechtbank:
‘1. Door de omstandigheid dat verzoekster de Duitse nationaliteit bezit (verweerder is Nederlander)
draagt de onderhavige zaak een internationaal karakter, zodat eerst de vraag dient te worden
beantwoord of de Nederlandse rechter in deze zaak rechtsmacht toekomt. Op grond van art. 3 sub a
(i) van de Verordening Brussel II-ter kan deze vraag ten aanzien van het verzoek tot echtscheiding,
subsidiair scheiding van tafel en bed bevestigend worden beantwoord, nu – naar de rechtbank als
vaststaand aanneemt – beide partijen ten tijde van het indienen van het verzoekschrift hun gewone
verblijfplaats in Nederland hadden. Ten aanzien van de nevenverzoeken komt op grond van art. 5 lid 1
Verordening Huwelijksvermogensstelsels respectievelijk art. 3 sub a Alimentatieverordening aan de
rechtbank eveneens rechtsmacht toe.
2. Vervolgens komt aan de orde de vraag welk rechtsstelsel op hoofd- en nevenverzoeken van
toepassing is. Op het primaire verzoek tot echtscheiding is op grond van art. 10:56 lid 1 BW
Nederlands recht van toepassing, aangezien partijen geen rechtskeuze hebben gedaan en daartoe
ook niet – gezien het feit dat zij geen gemeenschappelijke nationaliteit hebben – de mogelijkheid
hebben (vgl art. 10:56 lid 2 BW).
3. Nu partijen vóór 1 september 1992 in het huwelijk zijn getreden, dient de vraag naar het
toepasselijk recht op het nevenverzoek tot boedelverdeling te worden beantwoord naar ongeschreven
regels van Nederlands internationaal privaatrecht (vgl. art. 21 Haags Huwelijksvermogensverdrag
1978). Op grond van HR 10 december 1976, NJ 1977, 275 (Chelouche v. Van Leer) is het Duitse recht
van toepassing, aangezien partijen ten tijde van de huwelijkssluiting van nationaliteit verschilden,
maar hun eerste huwelijksdomicilie in Duitsland vestigden. Aangezien het Duitse recht niet de
algehele gemeenschap van goederen, maar een beperkte gemeenschap (de zogenaamde
Zugewinngemeinschaft) kent, begrijpt de rechtbank het nevenverzoek tot boedelverdeling als een
verzoek tot verrekening van de Zugewinngemeinschaft naar Duits recht.
4. Het toepasselijk recht op het verzoek tot toekenning van alimentatie ten behoeve van de vrouw
dient op grond van artikel 15 Alimentatieverordening bepaald te worden aan de hand van het Haags
Alimentatieprotocol 2007. Het Haags Alimentatieprotocol is zowel materieel (art: 1
onderhoudsverplichtingen uit huwelijk), formeel (art. 2: universeel) als temporeel (de regels van het
protocol worden na 18 juni 2011 toegepast door rechters van EU-lidstaten) van toepassing. Op grond
van art. 3 is het recht van de gewone verblijfplaats van de schuldeiser (de vrouw) van toepassing:
Nederlands recht.
5. Het primaire verzoek tot echtscheiding kan, gelet op het toepasselijke recht, waar ten processe als
gesteld en niet weersproken is komen vast te staan dat het huwelijk duurzaam is ontwricht en tegen
dit verzoek geen verweer is gevoerd, worden toegewezen.
3
, 6. Ook de nevenverzoeken kunnen gezien het daarop toe te passen rechtsstelsel - met inachtneming
van het vorenstaande - als gegrond en onbestreden worden toegewezen, met dien verstande dat het
nevenverzoek tot boedelverdeling zal worden verstaan als een verzoek tot verrekening van de
Zugewinngemeinschaft naar Duits recht.’
Vraag 1
a) Waarom is hier sprake van een IPR-geval?
Er is sprake van een IPR-geval wanneer er in de eerste plaats sprake is van een privaatrechtelijke
casus en er in de tweede plaats grensoverschrijdende aspecten zijn. In casu gaat het om een
echtscheidingsprocedure tussen een Duitse vrouw en een Nederlandse man, waardoor er sprake is
van een IPR-geval.
b) Op welk onderdeel van het IPR hebben de overwegingen 1 t/m 6 betrekking?
Hoofdvragen IPR:
1. Internationale rechtsbevoegdheid
2. Toepasselijk recht (conflictenrecht)
3. Erkenning en tenuitvoerlegging
Toepassing op de casus:
1. Overweging 1: internationale rechtsbevoegdheid
2. Overweging 2 t/m 4: toepasselijk recht (conflictenrecht)
3. Overweging 5 en 6: toepassing van het recht
c) Welk type rechtsbron wordt door de rechtbank op verschillende punten gehanteerd
(verordening, verdrag, wet etc.?)
Bronnen van het IPR (hiërarchisch!):
1. Verdragen en verordeningen
2. Nederlandse wetgeving (commuun IPR)
3. Ongeschreven Nederlands recht (jurisprudentie en doctrine)
Nederlandse wetgeving en ongeschreven Nederlands recht worden ook wel het commune IPR
genoemd.
Toepassing op de casus:
Verordeningen
Verdragen
Wetgeving
Jurisprudentie
Opdracht B: Casus
Adel en Sabrina
Wanneer Adel Mahi en Sabrina Amra beiden 20 jaar oud zijn, treden zij in 2008 in Algiers (Algerije)
met elkaar in het huwelijk. Beiden hebben zowel de Algerijnse als Portugese nationaliteit. Adel is
geboren in Algerije, maar opgegroeid in Portugal. Sabrina is wel geboren en getogen in Algerije.
Direct na de huwelijkssluiting gaan zij in Lissabon wonen. In augustus 2024 verhuist Sabrina naar
4
WEEK 1 – INLEIDING & PERSONEN- EN FAMILIERECHT I..................................................................................2
WERKGROEP 1.......................................................................................................................................................3
WEEK 2 – AFSTAMMING............................................................................................................................... 13
WERKGROEP 2.....................................................................................................................................................14
WEEK 3 – PROCESRECHT I............................................................................................................................. 22
WERKGROEP 3.....................................................................................................................................................23
WEEK 4 – PROCESRECHT II............................................................................................................................ 32
WERKGROEP 4.....................................................................................................................................................33
WEEK 5 – OVEREENKOMSTEN (TOEPASSELIJK RECHT)...................................................................................43
WERKGROEP 5.....................................................................................................................................................44
WEEK 6 – ONRECHTMATIGE DAAD................................................................................................................ 55
WERKGROEP 6.....................................................................................................................................................56
WEEK 7 – GOEDERENRECHT & VENNOOTSCHAPS- EN RECHTSPERSONENRECHT............................................66
WERKGROEP 7.....................................................................................................................................................67
1
,Week 1 – Inleiding & personen- en
familierecht I
Te bestuderen literatuur:
Literatuur:
- Strikwerda/Schaafsma nrs. 1-25; 27-37; 70-71; 94-108; 111-118; 119-123; 130-136; 158-164; 193-
198; 258-261; 274-275.
- A.E. Oderkerk, Hoofdstuk 6 ‘Ontbinding van het huwelijk’, in: F. Ibili (red.), Nederlands
internationaal personen- en familierecht, 3e druk, Deventer: Wolters Kluwer 2022, geheel (via
Canvas/bibliotheek online beschikbaar).
Regelgeving (zie Ars Aequi Wetseditie):
Echtscheiding
- Verordening Brussel II-ter (PbEU 2019, L 178/1)
- ICBS-Verdrag Erkenning Beslissingen Huwelijksband (Trb. 1979, 130) (t.k.n.)
- Haags Echtscheidingsverdrag (Trb. 1979, 131) (t.k.n.)
- BW art. 10:54-59
- Rv art. 4
Alimentatie
- Alimentatieverordening (PbEU 2009, L7/1)
- Haags Alimentatieprotocol 2007 (Trb. 2011, 145)
- Haags Alimentatieverdrag 2007 (Trb. 2011, 144) (t.k.n.)
- Haags Alimentatie-executieverdrag 1973 (Trb. 1974, 85) (t.k.n.)
- Rv art. 431
Jurisprudentie (zie Ars Aequi Jurisprudentie of Canvas):
Echtscheiding
- HvJ EG 16 juli 2009, zaak C-168/08, NIPR 2009, 173 (Hadadi) (C 7)
- HvJ EU 1 augustus 2022, zaak C-501/20, NJ 2023/61, m.nt. F. Ibili (MPA) (zie Canvas)
- HvJ EU 15 november 2022, zaak C-646/20, ECLI:EU:C:2022:879 (Senatsverwaltung) (C 10)
- HR 13 juli 2001, NIPR 2001, 242 (Erkenning Marokkaanse khoel) (alleen 3.1-3.4.2) (C 4)
Alimentatie
- HvJ EU 7 juni 2018, zaak C-83/17, NIPR 2018, 230 (KP/LO) (G 3)
- HvJ EU 20 september 2018, zaak C-214/17, NIPR 2018, 367 (Mölk/Mölk) (G 4)
- HvJ EU 1 augustus 2022, zaak C-501/20, NJ 2023/61, m.nt. F. Ibili (MPA) (zie Canvas)
2
,Werkgroep 1
Opdracht A
Lees de onderstaande uitspraak van de rechtbank Noord-Holland, locatie Alkmaar.
Rb. Noord-Holland, locatie Alkmaar 15 mei 2025 (fictief)
Duits/Nederlandse echtscheiding Echtscheidingsprocedure tussen een Duitse vrouw en een
Nederlandse man, die op 1 augustus 1992 in Duitsland zijn gehuwd. Zij woonden tot 1998 in
Duitsland en verhuisden in dat jaar naar Nederland, waar beide echtgenoten nog steeds zijn
gevestigd. De vrouw verzoekt primair echtscheiding, subsidiair scheiding van tafel en bed, voorts
verdeling van de tussen partijen bestaande gemeenschap van goederen, alsmede toekenning van een
uitkering tot levensonderhoud ten laste van de man.
Rechtbank:
‘1. Door de omstandigheid dat verzoekster de Duitse nationaliteit bezit (verweerder is Nederlander)
draagt de onderhavige zaak een internationaal karakter, zodat eerst de vraag dient te worden
beantwoord of de Nederlandse rechter in deze zaak rechtsmacht toekomt. Op grond van art. 3 sub a
(i) van de Verordening Brussel II-ter kan deze vraag ten aanzien van het verzoek tot echtscheiding,
subsidiair scheiding van tafel en bed bevestigend worden beantwoord, nu – naar de rechtbank als
vaststaand aanneemt – beide partijen ten tijde van het indienen van het verzoekschrift hun gewone
verblijfplaats in Nederland hadden. Ten aanzien van de nevenverzoeken komt op grond van art. 5 lid 1
Verordening Huwelijksvermogensstelsels respectievelijk art. 3 sub a Alimentatieverordening aan de
rechtbank eveneens rechtsmacht toe.
2. Vervolgens komt aan de orde de vraag welk rechtsstelsel op hoofd- en nevenverzoeken van
toepassing is. Op het primaire verzoek tot echtscheiding is op grond van art. 10:56 lid 1 BW
Nederlands recht van toepassing, aangezien partijen geen rechtskeuze hebben gedaan en daartoe
ook niet – gezien het feit dat zij geen gemeenschappelijke nationaliteit hebben – de mogelijkheid
hebben (vgl art. 10:56 lid 2 BW).
3. Nu partijen vóór 1 september 1992 in het huwelijk zijn getreden, dient de vraag naar het
toepasselijk recht op het nevenverzoek tot boedelverdeling te worden beantwoord naar ongeschreven
regels van Nederlands internationaal privaatrecht (vgl. art. 21 Haags Huwelijksvermogensverdrag
1978). Op grond van HR 10 december 1976, NJ 1977, 275 (Chelouche v. Van Leer) is het Duitse recht
van toepassing, aangezien partijen ten tijde van de huwelijkssluiting van nationaliteit verschilden,
maar hun eerste huwelijksdomicilie in Duitsland vestigden. Aangezien het Duitse recht niet de
algehele gemeenschap van goederen, maar een beperkte gemeenschap (de zogenaamde
Zugewinngemeinschaft) kent, begrijpt de rechtbank het nevenverzoek tot boedelverdeling als een
verzoek tot verrekening van de Zugewinngemeinschaft naar Duits recht.
4. Het toepasselijk recht op het verzoek tot toekenning van alimentatie ten behoeve van de vrouw
dient op grond van artikel 15 Alimentatieverordening bepaald te worden aan de hand van het Haags
Alimentatieprotocol 2007. Het Haags Alimentatieprotocol is zowel materieel (art: 1
onderhoudsverplichtingen uit huwelijk), formeel (art. 2: universeel) als temporeel (de regels van het
protocol worden na 18 juni 2011 toegepast door rechters van EU-lidstaten) van toepassing. Op grond
van art. 3 is het recht van de gewone verblijfplaats van de schuldeiser (de vrouw) van toepassing:
Nederlands recht.
5. Het primaire verzoek tot echtscheiding kan, gelet op het toepasselijke recht, waar ten processe als
gesteld en niet weersproken is komen vast te staan dat het huwelijk duurzaam is ontwricht en tegen
dit verzoek geen verweer is gevoerd, worden toegewezen.
3
, 6. Ook de nevenverzoeken kunnen gezien het daarop toe te passen rechtsstelsel - met inachtneming
van het vorenstaande - als gegrond en onbestreden worden toegewezen, met dien verstande dat het
nevenverzoek tot boedelverdeling zal worden verstaan als een verzoek tot verrekening van de
Zugewinngemeinschaft naar Duits recht.’
Vraag 1
a) Waarom is hier sprake van een IPR-geval?
Er is sprake van een IPR-geval wanneer er in de eerste plaats sprake is van een privaatrechtelijke
casus en er in de tweede plaats grensoverschrijdende aspecten zijn. In casu gaat het om een
echtscheidingsprocedure tussen een Duitse vrouw en een Nederlandse man, waardoor er sprake is
van een IPR-geval.
b) Op welk onderdeel van het IPR hebben de overwegingen 1 t/m 6 betrekking?
Hoofdvragen IPR:
1. Internationale rechtsbevoegdheid
2. Toepasselijk recht (conflictenrecht)
3. Erkenning en tenuitvoerlegging
Toepassing op de casus:
1. Overweging 1: internationale rechtsbevoegdheid
2. Overweging 2 t/m 4: toepasselijk recht (conflictenrecht)
3. Overweging 5 en 6: toepassing van het recht
c) Welk type rechtsbron wordt door de rechtbank op verschillende punten gehanteerd
(verordening, verdrag, wet etc.?)
Bronnen van het IPR (hiërarchisch!):
1. Verdragen en verordeningen
2. Nederlandse wetgeving (commuun IPR)
3. Ongeschreven Nederlands recht (jurisprudentie en doctrine)
Nederlandse wetgeving en ongeschreven Nederlands recht worden ook wel het commune IPR
genoemd.
Toepassing op de casus:
Verordeningen
Verdragen
Wetgeving
Jurisprudentie
Opdracht B: Casus
Adel en Sabrina
Wanneer Adel Mahi en Sabrina Amra beiden 20 jaar oud zijn, treden zij in 2008 in Algiers (Algerije)
met elkaar in het huwelijk. Beiden hebben zowel de Algerijnse als Portugese nationaliteit. Adel is
geboren in Algerije, maar opgegroeid in Portugal. Sabrina is wel geboren en getogen in Algerije.
Direct na de huwelijkssluiting gaan zij in Lissabon wonen. In augustus 2024 verhuist Sabrina naar
4
