Samenvatting teksten + werkgroepaantekeningen

HC Week 1 Methoden van rechtswetenschap
Methodologische reflectie en het methodendebat



Voorbeeldvraag tentamen in de slides.

Wat is methodologie?
 Methode: systematische manier van kennisvergaring
 Belangrijk bij schrijven van een scriptie, maar ook voor het lezen van
juridische stukken, rapporten etc.  kritische methodologische vragen
 Keuze voor methode structureert het betoog


Voorbeeld: systeem van promoveren en degraderen
 In 2014 ingevoerd in penitentiaire instellingen
 Staat bekend als het “stoplicht”-systeem
 Oranje categorie weggevallen; alleen nog groen en rood gedrag

Bij het vertonen ‘’groen gedrag’’ komen gedetineerden terecht in een ‘’plus-
systeem’’. Hier zitten voordelen aan, zoals bijvoorbeeld: langer luchten. Voorbeelden
van ‘’groen gedrag’’ zijn: meewerken op de afdeling en agressie voorkomen of
beheersen.

Bij minder ongewenst gedrag komen gedetineerden in het rode regime. Voorbeelden
van ongewenst gedrag zijn: agressie en het niet naleven van de huisregels.



Keuze discipline:

Discipline Methode Verantwoording
Juridisch-  Literatuuronderzoe  Juiste bronnen?
dogmatisch k  Systematisch analyse?
 Jurisprudentieanaly  Bronnen op deugdelijke
se manier geïnterpreteerd?
 Hermeneutiek
Rechtsvergelijking Functionele methode  Juiste landen geselecteerd?
 Goed begrip van de
rechtsstelsels van de andere
landen?
Empirisch-juridisch  Interviews Betrouwbaar, valide?
 Enquête
 Literatuurstudie
Rechtstheoretisch Hermeneutiek  Is er een helder
toetsingskader?
 Intern/extern?

Er zijn ook andere disciplines: rechtsgeschiedenis, rechtseconomie etc. De methoden
van deze disciplines komen niet aan bod. Enkel de methoden in de tabel worden
behandeld in de cursus.

, Juridisch-dogmatisch 
 Stel: je bent in het systeem van promoveren en degraderen juridisch
geïnteresseerd; welke vragen zou je dan kunnen stellen?
- Hoe wordt groen/rood vastgesteld? Is de rechtspositie van gedetineerden
daarbij voldoende gewaarborgd?
- Hoe verhoudt dit systeem zich tot het resocialisatiebeginsel?
 Methode?
- Wet / jurisprudentieanalyse en literatuuronderzoek
- Hermeneutiek (rechtsvinding) [WEEK 2]
 Systematisch:
- Belangrijk bij literatuur- en jurisprudentieonderzoek dat je het
bronnengebruik kunt verantwoorden; je mag geen belangrijke bronnen
missen.
- Wees transparant als het gaat om de keuzes die je hebt gemaakt en zorg
dat de analyse systematisch is.


Rechtsvergelijking 
 Stel dat je een rechtsvergelijkend onderzoek wil doen over het systeem van
promoveren en degraderen. Hoe zou je dat aanpakken?
 Hoofddoelen systeem van promoveren en degraderen: “Het doel van het
klimaat is het bevorderen van de interne veiligheid, het motiveren van
gedetineerden om mee te werken aan re-integratie en het voorkomen van
detentieschade.” (Plaisier & Van Ditzhuijzen 2009)
- Hoe worden de doelen in andere landen nagestreefd?
 Bijvoorbeeld: hoe wordt in Nederland en twee andere landen de interne
veiligheid in een gevangenis bevorderd en detentieschade voorkomen?
 Methode?
- Functionele methode (vergeleken hoe specifieke doelen in verschillende
landen worden nagestreefd – niet alleen maar juridisch) [WEEK 3]


Juridisch-empirisch 
 Hoe zou je een juridisch-empirisch onderzoek kunnen aanpakken?
- Kijken naar de effectiviteit van de regeling
- Bijvoorbeeld: draagt het systeem van Promoveren en Degraderen bij aan
een grotere interne veiligheid in detentiecentra?
 De nadruk op straffen en beloningen [binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen] illustreert de principes van operante conditionering (Elbert et al
2022)
- Bijvoorbeeld: [hoe worden binnen het systeem van Promoveren en
Degraderen] de operante conditioneringsproces precies toegepast en
wanneer kan worden gesproken van effectieve doelbereiking?
 Met welke methoden zou je deze empirisch-juridische vragen kunnen
beantwoorden?
- Gebruikelijke methodes binnen sociaalwetenschappelijk onderzoek:
interview, enquête, observatieonderzoek, literatuuronderzoek etc. [WEEK
4]
 Antwoord Elbert et al op de tweede vraag:
Uit voornoemde literatuur over conditionering van dieren en compliance van
mensen volgt bovendien dat hoe sneller de consequentie volgt op het gedrag,
hoe beter het gedrag wordt aangeleerd of afgeleerd [...] De termijn van zes
weken, waarna gedetineerden een promotie, degradatie of bestendiging van
hun plek in een programma krijgen, voldoet niet aan de kwalificatie
‘onmiddellijke’ beloning. Aanvullend empirisch onderzoek naar werkzame