BLOK 3 NEUROPSYCHOLOGIE
TAAK 1
1. HOE IS HET ZENUWSTELSEL OPGEBOUWD?
A. CELNIVEAU
Het zenuwstelsel bestaat uit twee type cellen: neuronen en glia cellen.
Neuronen= ontvangen informatie
Glia cellen = zenden en andere functies
Neuronen
Neuronen hebben veel gemeen met andere lichaamscellen. Het oppervlak van de cel is het membraan (of
plasma membraan), een structuur die de binnenkant van de cel van het buitenmilieu scheidt. De meeste
chemicaliën kunnen dit membraan niet passeren, maar eiwitkanalen in het membraan staan een
gecontroleerde stroom toe van water, zuurstof, natrium, kalium, calcium, chloride en andere belangrijke
chemicaliën.
Behalve rode bloedcellen hebben alle dierlijke cellen een kern, de structuur die de chromosomen bevat. Een
mitochondrion is een structuur die metabole activiteiten uitvoert en de energie levert die de cel gebruikt voor
alle activiteiten. Mitochondriën hebben genen die gescheiden zijn van die in de kern van een cel, en
mitochondriën verschillen genetisch van elkaar. Mensen met overactieve mitochondriën hebben de neiging
hun brandstof snel te verbranden en oververhit te raken, zelfs in een koele omgeving. Mensen van wie de
mitochondriën minder actief zijn dan normaal, zijn vatbaar voor depressie en pijn. Gemuteerde mitochondriale
genen zijn een mogelijke oorzaak voor autisme.
Ribosomen zijn de plaatsen in een cel die nieuwe eiwitmoleculen produceren (synthetiseren). Eiwitten vormen
bouwstoffen voor de cel en vergemakkelijken chemische reacties (katalysatoren). Sommige ribosomen zweven
vrij in de cel, maar andere zijn vastgemaakt aan het endoplasmatisch reticulum, een netwerk van dunne buisjes
die nieuw gesynthetiseerde eiwitten naar andere locaties transporteren.
- Veel ribosomen → snelle energieverbranding in snel.
Structuur van een neuron
Het meest onderscheidende kenmerk van neuronen is hun vorm, die varieert per neuron. De vorm van een
neuron bepaalt zijn connecties met andere cellen en daarbij ook zijn functie. In tegenstelling tot de meeste
andere lichaamscellen hebben neuronen lange vertakkende uiteinden. Alle neuronen bevatten een soma
(cellichaam) en de meeste hebben ook dendrieten, een axon en presynaptische uiteinden. De kleinste
neuronen hebben geen axonen en sommige hebben geen goed gedefinieerde dendrieten.
Een motorneuron met zijn soma in het ruggenmerg, ontvangt prikkels door zijn dendrieten en geeft impulsen
door via zijn axon naar de spier. Een sensorisch neuron is gespecialiseerd om zeer gevoelig te zijn voor een
bepaald type stimulatie, zoals licht, geluid of aanraking. Een sensorisch neuron leidt informatie door aanraking
(touch information) van de huid naar het ruggenmerg. Kleine takken leiden rechtstreeks van de receptoren
naar het axon, en de soma van de cel bevindt zich op een klein steeltje van de hoofdstam.
,Dendrieten zijn vertakte vezels die aan hun uiteinden smaller worden. Het oppervlak van de dendriet is
bekleed met gespecialiseerde synaptische receptoren, waarop de dendriet informatie ontvangt van andere
neuronen. Hoe groter het oppervlak van een dendriet, hoe meer informatie het kan ontvangen. Veel
dendrieten bevatten dendritische stekels (spines), korte uitgroeisels die het beschikbare oppervlak voor
synapsen vergroten.
Het cellichaam, of soma, bevat de kern, ribosomen en mitochondriën. Het grootste deel van het metabolische
werk van een neuron vindt hier plaats. In veel neuronen is het cellichaam net als de dendrieten bedekt met
synapsen op het oppervlak. Het axon is een dunne vezel met een constante diameter.
Het axon brengt een impuls over naar andere neuronen, een orgaan of een spier. Axonen kunnen meer
dan een meter lang zijn.
Veel axonen zijn bedekt met een isolerend materiaal, de myelineschede, met onderbrekingen die bekend staan
als knooppunten van Ranvier. Ongewervelde axonen hebben geen myelineschede. Hoewel een neuron veel
dendrieten kan hebben, kan het maar één axon hebben, maar het axon kan vertakkingen hebben. Het uiteinde
van elke tak heeft een zwelling, een presynaptische terminal (uiteinde). Op dat punt laat het axon chemicaliën
vrij in de synapsspleet.
Een afferent axon brengt informatie in een structuur (signaal van CZS naar perifere zenuwstelsel) → afferent –
admit.
Een efferent axon voert informatie weg van een structuur (signaal van periferie naar CZS) → efferent – exit.
Elk sensorisch neuron is een afferente verbinding met de rest van het zenuwstelsel, en elk motorneuron is een
efferent van het zenuwstelsel.
Als de dendrieten en het axon van een cel volledig binnen één enkele structuur zitten, is de cel een interneuron
of intrinsiek neuron van die structuur. Een intrinsiek neuron van de thalamus heeft bijv. zijn axon en al zijn
dendrieten binnen de thalamus.
Unipolair neuron → één uitloper: axon (alleen ongewervelden).
Biopolair neuron → 2 uitlopers (1 axon en 1 dendriet)
- Dendriet ontvangt informatie van perifeer zenuwstelsel;
- Axon stuurt informatie;
Multipolair neuron → 1 axon en meerdere dendritische vertakkingen.
Gliacellen
Glia (of neuroglia), de andere componenten van het zenuwstelsel, vervullen veel functies. Glia overtreft het
aantal neuronen in de hersenschors, maar het aantal neuronen overtreft glia in verschillende andere
,hersengebieden, vooral het cerebellum. Over het algemeen zijn de cijfers bijna gelijk. Glia ondersteunen de
neuronen in optimaal functioneren.
De hersenen hebben verschillende soorten glia. De stervormige astrocyten wikkelen zich rond de synapsen van
functioneel gerelateerde axonen. Door een verbinding tussen neuronen te omringen, beschermt een astrocyt
deze tegen chemicaliën die in de omgeving circuleren. Door de ionen en zenders die door axonen worden
vrijgegeven op te nemen en vervolgens weer vrij te laten, helpt een astrocyt ook bij het synchroniseren van
nauw verwante neuronen, waardoor hun axonen berichten in golven kunnen verzenden. Astrocyten zijn
daarom belangrijk voor het genereren van ritmes, zoals je ademhalingsritme.
Astrocyten verwijden de bloedvaten om meer voedingsstoffen in hersengebieden met verhoogde activiteit te
brengen. Ook bestaat er een hypothese, de tripartiete synaps, die stelt dat de punt van een axon chemicaliën
vrijgeeft die ervoor zorgen dat de naburige astrocyt zijn eigen chemicaliën afgeeft, waardoor de boodschap
naar het volgende neuron wordt versterkt of gewijzigd. Dit proces draagt mogelijk bij aan leren en geheugen. In
sommige hersengebieden reageren astrocyten ook op hormonen en beïnvloeden daardoor neuronen.
Astrocyten zijn dus op veel manieren actieve partners van neuronen.
Kleine cellen, microglia, fungeren als onderdeel van het immuunsysteem en verwijderen virussen en schimmels
uit de hersenen. Ze vermenigvuldigen zich na hersenbeschadiging en verwijderen dode of beschadigde
neuronen. Ze dragen ook bij aan het leren door de zwakste synapsen te verwijderen.
Oligodendrocyten in de hersenen en het ruggenmerg en Schwann-cellen in de periferie van het lichaam
bouwen de myelineschedes die bepaalde gewervelde axonen omringen en isoleren. Ze voorzien een axon ook
van voedingsstoffen die nodig zijn voor een goede werking.
Radiale glia begeleiden de migratie van neuronen en hun axonen en dendrieten tijdens de embryonale
ontwikkeling. Wanneer de embryologische ontwikkeling is voltooid, differentiëren de meeste radiale glia in
neuronen en een kleiner aantal in astrocyten en oligodendrocyten.
Glia
- Ondersteunen
- Soorten gliacellen:
o Astrocytes→ cellen die directe steun bieden en betrokken bij de neurotransmiters. Ze vullen
ruimte op
o Microglia→ ondersteunen bij het immunsysteem. Deze ruimen afstervende cellen op
o Oligodentrocytes→ de witten stof in de ruggenmerg en hersenen. Zitten om axonen. Dit zorgt
voor de snelle overdracht van neurotransmitters en impulsen.
o Ependym cellen→ hersenvocht/hersenkamers.
, B. SYSTEEMNIVEA
Bij gewervelde dieren onderscheiden we het centrale zenuwstelsel van het perifere zenuwstelsel. Het centrale
zenuwstelsel (CZS) zijn de hersenen en het ruggenmerg. Het perifere zenuwstelsel (PNS) verbindt de hersenen
en het ruggenmerg met de rest van het lichaam. Een deel van het PNS is het somatische zenuwstelsel, dat
bestaat uit axonen die berichten van de zintuigen naar het CZS en van het CZS naar de spieren overbrengen.
Een ander deel van het PNS, het autonome zenuwstelsel, controleert het hart, de darmen en andere organen.
TAAK 1
1. HOE IS HET ZENUWSTELSEL OPGEBOUWD?
A. CELNIVEAU
Het zenuwstelsel bestaat uit twee type cellen: neuronen en glia cellen.
Neuronen= ontvangen informatie
Glia cellen = zenden en andere functies
Neuronen
Neuronen hebben veel gemeen met andere lichaamscellen. Het oppervlak van de cel is het membraan (of
plasma membraan), een structuur die de binnenkant van de cel van het buitenmilieu scheidt. De meeste
chemicaliën kunnen dit membraan niet passeren, maar eiwitkanalen in het membraan staan een
gecontroleerde stroom toe van water, zuurstof, natrium, kalium, calcium, chloride en andere belangrijke
chemicaliën.
Behalve rode bloedcellen hebben alle dierlijke cellen een kern, de structuur die de chromosomen bevat. Een
mitochondrion is een structuur die metabole activiteiten uitvoert en de energie levert die de cel gebruikt voor
alle activiteiten. Mitochondriën hebben genen die gescheiden zijn van die in de kern van een cel, en
mitochondriën verschillen genetisch van elkaar. Mensen met overactieve mitochondriën hebben de neiging
hun brandstof snel te verbranden en oververhit te raken, zelfs in een koele omgeving. Mensen van wie de
mitochondriën minder actief zijn dan normaal, zijn vatbaar voor depressie en pijn. Gemuteerde mitochondriale
genen zijn een mogelijke oorzaak voor autisme.
Ribosomen zijn de plaatsen in een cel die nieuwe eiwitmoleculen produceren (synthetiseren). Eiwitten vormen
bouwstoffen voor de cel en vergemakkelijken chemische reacties (katalysatoren). Sommige ribosomen zweven
vrij in de cel, maar andere zijn vastgemaakt aan het endoplasmatisch reticulum, een netwerk van dunne buisjes
die nieuw gesynthetiseerde eiwitten naar andere locaties transporteren.
- Veel ribosomen → snelle energieverbranding in snel.
Structuur van een neuron
Het meest onderscheidende kenmerk van neuronen is hun vorm, die varieert per neuron. De vorm van een
neuron bepaalt zijn connecties met andere cellen en daarbij ook zijn functie. In tegenstelling tot de meeste
andere lichaamscellen hebben neuronen lange vertakkende uiteinden. Alle neuronen bevatten een soma
(cellichaam) en de meeste hebben ook dendrieten, een axon en presynaptische uiteinden. De kleinste
neuronen hebben geen axonen en sommige hebben geen goed gedefinieerde dendrieten.
Een motorneuron met zijn soma in het ruggenmerg, ontvangt prikkels door zijn dendrieten en geeft impulsen
door via zijn axon naar de spier. Een sensorisch neuron is gespecialiseerd om zeer gevoelig te zijn voor een
bepaald type stimulatie, zoals licht, geluid of aanraking. Een sensorisch neuron leidt informatie door aanraking
(touch information) van de huid naar het ruggenmerg. Kleine takken leiden rechtstreeks van de receptoren
naar het axon, en de soma van de cel bevindt zich op een klein steeltje van de hoofdstam.
,Dendrieten zijn vertakte vezels die aan hun uiteinden smaller worden. Het oppervlak van de dendriet is
bekleed met gespecialiseerde synaptische receptoren, waarop de dendriet informatie ontvangt van andere
neuronen. Hoe groter het oppervlak van een dendriet, hoe meer informatie het kan ontvangen. Veel
dendrieten bevatten dendritische stekels (spines), korte uitgroeisels die het beschikbare oppervlak voor
synapsen vergroten.
Het cellichaam, of soma, bevat de kern, ribosomen en mitochondriën. Het grootste deel van het metabolische
werk van een neuron vindt hier plaats. In veel neuronen is het cellichaam net als de dendrieten bedekt met
synapsen op het oppervlak. Het axon is een dunne vezel met een constante diameter.
Het axon brengt een impuls over naar andere neuronen, een orgaan of een spier. Axonen kunnen meer
dan een meter lang zijn.
Veel axonen zijn bedekt met een isolerend materiaal, de myelineschede, met onderbrekingen die bekend staan
als knooppunten van Ranvier. Ongewervelde axonen hebben geen myelineschede. Hoewel een neuron veel
dendrieten kan hebben, kan het maar één axon hebben, maar het axon kan vertakkingen hebben. Het uiteinde
van elke tak heeft een zwelling, een presynaptische terminal (uiteinde). Op dat punt laat het axon chemicaliën
vrij in de synapsspleet.
Een afferent axon brengt informatie in een structuur (signaal van CZS naar perifere zenuwstelsel) → afferent –
admit.
Een efferent axon voert informatie weg van een structuur (signaal van periferie naar CZS) → efferent – exit.
Elk sensorisch neuron is een afferente verbinding met de rest van het zenuwstelsel, en elk motorneuron is een
efferent van het zenuwstelsel.
Als de dendrieten en het axon van een cel volledig binnen één enkele structuur zitten, is de cel een interneuron
of intrinsiek neuron van die structuur. Een intrinsiek neuron van de thalamus heeft bijv. zijn axon en al zijn
dendrieten binnen de thalamus.
Unipolair neuron → één uitloper: axon (alleen ongewervelden).
Biopolair neuron → 2 uitlopers (1 axon en 1 dendriet)
- Dendriet ontvangt informatie van perifeer zenuwstelsel;
- Axon stuurt informatie;
Multipolair neuron → 1 axon en meerdere dendritische vertakkingen.
Gliacellen
Glia (of neuroglia), de andere componenten van het zenuwstelsel, vervullen veel functies. Glia overtreft het
aantal neuronen in de hersenschors, maar het aantal neuronen overtreft glia in verschillende andere
,hersengebieden, vooral het cerebellum. Over het algemeen zijn de cijfers bijna gelijk. Glia ondersteunen de
neuronen in optimaal functioneren.
De hersenen hebben verschillende soorten glia. De stervormige astrocyten wikkelen zich rond de synapsen van
functioneel gerelateerde axonen. Door een verbinding tussen neuronen te omringen, beschermt een astrocyt
deze tegen chemicaliën die in de omgeving circuleren. Door de ionen en zenders die door axonen worden
vrijgegeven op te nemen en vervolgens weer vrij te laten, helpt een astrocyt ook bij het synchroniseren van
nauw verwante neuronen, waardoor hun axonen berichten in golven kunnen verzenden. Astrocyten zijn
daarom belangrijk voor het genereren van ritmes, zoals je ademhalingsritme.
Astrocyten verwijden de bloedvaten om meer voedingsstoffen in hersengebieden met verhoogde activiteit te
brengen. Ook bestaat er een hypothese, de tripartiete synaps, die stelt dat de punt van een axon chemicaliën
vrijgeeft die ervoor zorgen dat de naburige astrocyt zijn eigen chemicaliën afgeeft, waardoor de boodschap
naar het volgende neuron wordt versterkt of gewijzigd. Dit proces draagt mogelijk bij aan leren en geheugen. In
sommige hersengebieden reageren astrocyten ook op hormonen en beïnvloeden daardoor neuronen.
Astrocyten zijn dus op veel manieren actieve partners van neuronen.
Kleine cellen, microglia, fungeren als onderdeel van het immuunsysteem en verwijderen virussen en schimmels
uit de hersenen. Ze vermenigvuldigen zich na hersenbeschadiging en verwijderen dode of beschadigde
neuronen. Ze dragen ook bij aan het leren door de zwakste synapsen te verwijderen.
Oligodendrocyten in de hersenen en het ruggenmerg en Schwann-cellen in de periferie van het lichaam
bouwen de myelineschedes die bepaalde gewervelde axonen omringen en isoleren. Ze voorzien een axon ook
van voedingsstoffen die nodig zijn voor een goede werking.
Radiale glia begeleiden de migratie van neuronen en hun axonen en dendrieten tijdens de embryonale
ontwikkeling. Wanneer de embryologische ontwikkeling is voltooid, differentiëren de meeste radiale glia in
neuronen en een kleiner aantal in astrocyten en oligodendrocyten.
Glia
- Ondersteunen
- Soorten gliacellen:
o Astrocytes→ cellen die directe steun bieden en betrokken bij de neurotransmiters. Ze vullen
ruimte op
o Microglia→ ondersteunen bij het immunsysteem. Deze ruimen afstervende cellen op
o Oligodentrocytes→ de witten stof in de ruggenmerg en hersenen. Zitten om axonen. Dit zorgt
voor de snelle overdracht van neurotransmitters en impulsen.
o Ependym cellen→ hersenvocht/hersenkamers.
, B. SYSTEEMNIVEA
Bij gewervelde dieren onderscheiden we het centrale zenuwstelsel van het perifere zenuwstelsel. Het centrale
zenuwstelsel (CZS) zijn de hersenen en het ruggenmerg. Het perifere zenuwstelsel (PNS) verbindt de hersenen
en het ruggenmerg met de rest van het lichaam. Een deel van het PNS is het somatische zenuwstelsel, dat
bestaat uit axonen die berichten van de zintuigen naar het CZS en van het CZS naar de spieren overbrengen.
Een ander deel van het PNS, het autonome zenuwstelsel, controleert het hart, de darmen en andere organen.
