Studying voices of middle childhood online: conducting online
video-based focus groups with children
Van der Voort, Tessensohn & De Jonge
Introductie
De laatste jaren hebben digitale toepassingen nieuwe mogelijkheden gecreëerd
voor onderzoekers. Over het gebruik van online dataverzameling met kinderen is
erg weinig bekend. In dit artikel worden de ervaringen gedeeld over
onlinefocusgroepen met video met kinderen van 10 tot 12 jaar oud.
Focusgroepen
Fysieke focusgroepen (face-to-face)
Focusgroepen zijn een geschikte manier om data te verzamelen over mensen
hun meningen en ervaringen. Eén belangrijk aspect van een focusgroep is dat de
participanten interactie hebben met elkaar. Focusgroepen kunnen ook gebruikt
worden in onderzoek naar kinderen. Kinderen kunnen op jonge leeftijd al
deelnemen aan een focusgroep en het is dan belangrijk dat er een veilige
omgeving is en een minimale machtsverhouding tussen kinderen en de
onderzoekers, zodat de kinderen vrij kunnen spreken.
Online focusgroepen
Online focusgroepen kunnen zonder camera plaatsvinden. Er zijn dan twee
strategieën die vaak gebruikt worden:
1. Asynchrone focusgroepen: deelnemers zijn niet tegelijk aanwezig, maar
reageren op hun eigen tempo. Bijvoorbeeld in een chat of op een forum.
2. Synchrone focusgroepen: groepsdiscussies waarbij deelnemers gelijktijdig
aanwezig zijn. Er is sprake van live-interactie en spontane gesprekken.
In videofocusgroepen ontmoeten de deelnemers elkaar online op een
videoplatform. Videogesprekken worden niet vaak gebruikt in kwalitatief
onderzoek, vanwege de technische problemen die het met zich meebrengt. Sinds
de coronapandemie wordt er meer gewerkt met online-methoden van
dataverzameling en ook meer met videofocusgroepen.
Problemen met videofocusgroepen zijn vaak technische problemen, interactie
tussen de deelnemers en ethische uitdagingen die komen kijken bij een online
focusgroep. Uit recent onderzoek blijkt dat het in een online focusgroep als
onderzoeker lastiger is om een band op te bouwen met de deelnemers en dat het
ook lastiger was om elkaar te ondersteunen bij gevoelige onderwerpen. Er is
geen wetenschappelijke informatie beschikbaar over de methodologische
, uitdagingen van het leiden van een online video focusgroep met kinderen in de
leeftijd van 10 tot 12 jaar.
Uitdagingen van online focusgroepen
Technologie
Er zijn verschillende soorten technologie om te gebruiken bij een online
focusgroep. De keuze ligt aan de voordelen die het programma met zich
meebrengt en hoe bekend de deelnemers zijn met het programma. Je kunt
bijvoorbeeld een handleiding maken voor de deelnemers over het programma.
Andere technische uitdagingen zijn slechte internetverbindingen en
achtergrondgeluiden die het natuurlijke verloop van het gesprek kunnen
beïnvloeden. In een online focusgroep met volwassenen was er veel
achtergrondgeluid aanwezig van jonge kinderen en huisdieren, daarom werd er
gevraagd om de microfoon uit te zetten. Als de deelnemer dat niet zelf kon, deed
een van de onderzoekers dat.
Interactie tussen deelnemers
De interactie tussen deelnemers is het belangrijkste in een focusgroep, maar ook
de grootste zorg voor de onderzoekers. De meeste mensen voelen zich fijn en
comfortabel in een online gesprek en zelfs nog meer dan in een fysiek gesprek.
De moderator is degene die zorgt voor een vruchtbare discussie door ervoor te
zorgen dat iedereen meedoet, dat er een fijne sfeer hangt en dat het gesprek,
waar nodig, gestuurd wordt.
Een gesprek met kinderen brengt meer uitdagingen met zich mee dan een
gesprek met volwassenen omdat kinderen onoplettend kunnen raken of zelfs
angstig tijdens het gesprek. De moderator moet tijdens een gesprek met
kinderen kindvriendelijk gedrag vertonen en bereid zijn controle op te geven om
het delen van inzichten te bevorderen.
De interactie tussen deelnemers hangt af van het aantal deelnemers in de groep.
Het doel is vaak om 6-8 deelnemers in een groep met volwassenen te hebben.
Het ideale aantal kinderen in een online focusgroep is niet bekend. Wel is het zo
dat de leeftijd van een kind invloed heeft op het ideale aantal kinderen in een
focusgroep.
Het gesprek moet niet te lang duren. Voor een fysieke focusgroep met
volwassenen wordt een gesprek van 60-120 minuten aangeraden. Voor een
online focusgroep met volwassenen is de ideale tijdsduur niet bekend.
Onderzoekers geven voor een focusgroep een lengte van niet langer dan 1 uur
aan. Voor kinderen onder de 10 jaar kan dit al te lang zijn.
Ethiek
Een online omgeving brengt andere ethische dilemma’s mee dan een fysieke
omgeving. Het gaat vooral om vertrouwelijkheid en privacy. Platformen kunnen
bijvoorbeeld de gehele naam van iemand laten zien en deelnemers kunnen ook