Verhalen Middeleeuwen
Week 1: De reis van Sint Brandaan
Auteur: anoniem
Datering: Ca. 1150, Rijnland.
Overlevering: twee verzamelhandschriften +/- 1400. Handschrift Brussel, Koninklijke
Bibliotheek, 15.589-623 (Handschrift Van Hulthem). Handschrift Stuttgart,
Württembergische Landesbibliothek, Cod. poet. et phil. 222 (het Comburgse
handschrift).
Origineel: Sente Brandane van Clonfert, de zeevaarde (+575), Latijnse tekst en is een
bewerking van de tekst.
Van Oostrom: Heldenverhaal, gevarenverhaal die wordt meegemaakt. Steeds kleine
verhaaltje die in elkaar grijpen. De beginsetting is een stabiele, afgesloten
situatie waarna een vreemdeling binnenkomt met een schaakbord. De
ordelijkheid wordt verstoord en dus moet er actie worden ondernomen om
de stabiele situatie terug te krijgen.
Hiernamaals: afhankelijk van het eigen gedrag, Gods rechtvaardigheid en Gods genade.
- R.293-342: de eilandvis, hout hakken en de het eiland verdween, sprongen op de
boot.
- R.519-624: Kluizenaar heeft zijn zoon doodgeslagen, vrouw vermoord, wordt in
leven gehouden (rechtvaardigheid), intentie om naar de paus te gaan
dus niet naar de hel omdat intentie goed was (R.540-544). (Passage
over de koning van Pamfilië en Cappadocië)
- R.625-698: Stormen met kracht boven macht. Kwam terecht in vuur, lijden in de
hel (Gods genade). Slecht gedragen dus altijd slecht, genade na twee
keer bidden (rechtvaardigheid). (de helleput)
- R.699-1008: paradijs dus beloond. Monnik steelt paardenteugel, gestraft door de
duivel omdat gedrag verandert. Monnik meenemen en bestraft.
Brandaan vraagt God om vergeving, na storm met donder, vuur &
duivels. (het aards paradijs en de teugeldiefstal)
- R.1321-1556: man naakt op steen, hete en koude kant. Door de weeks gemarteld en
op zondag op een steen zitten. Doekje van iemand gestolen, spijt
maar daarna aan iemand gegeven dus goede daad. Nu hij dood is
doekje om hem te beschermen tegen hitte en kou, omdat hij toch iets
goed had gedaan. (Judas)
Belang van boeken: moet waarnemingen opgeschreven omdat hij boek heeft verbrand.
Boekenkennis weegt zwaarder dan de waarheid. Hij had moeten
geloven zoals het er staat. Onderzoeken is een oneindige taak: doel
om op basis van boekenkennis en Bijbelse kennis te geloven wat er
staat. Het is beter dat je kunt geloven dan dat je moet zien.
,De reis van Sint Brandaan
Regel Beschrijving
1-20 Inleiding
21-51 Voorstellen van Brandaan, Ier. Hij diende God met veel vuur, hij las boeken van de Heer.
Hij las wonderbare dingen over twee paradijzen op aarde. Hij sprak deze dingen tegen,
want het was ongeloofwaardig.
52-67 Hij zou het niet geloven, totdat hij het zou zien met eigen ogen. Hij verband het boek.
Dat kwam hem duur te staan, terwijl hij het vierde. De Engel sprak hem toe: Je hebt
ernstig gezondigd, door jou is de waarheid verloren.
68-136 De engel stuurt Brandaan op pad, voor negen jaar. En hij zal nagaan wat waar is en wat
leugens zijn. Hij roept Maria aan om zijn ziel te behouden en dat de hemel hem niet
werd ontnomen. Hij liet een schip bouwen, op dezelfde wijze als de Ark die Noach
maakte. 80 man op het schip, een kapel. Nam ook nog 2 priesters mee, uiteindelijk
maar 1 want de ander had gestolen. Die is naar het hellevuur gesleept door de duivel.
137-260 Hoofd van een dode man op het zand. Hij was een barbaar, gestolen van allerlei
schepen en later verdronken. Hij wil niet tot God bekeren want dan zou hij door de
duivels aangepakt worden en niet meer kunnen roven; bang voor kwelling.
261-292 Net vertrokken en draak of slang tegenkomen, in grote nood. Kwam een wolk met een
hertenvorm: hert als vijand van slang/draak (beeld Christus strijd tegen de duivel).
Verdreef de draak/slang.
293-342 zwemmende eiland; de kust lag op de rug van een vis (beeld van de duivel). Monniken
gingen aan land, hout hakken voor koken en eiland schoot in oceaan. Allemaal op tijd
op het schip gesprongen en Gods lof gezongen want ze waren beschermt.
343-368 Half vrouw en half staart (meerminne) uit de golven rijzen die het schip wilde grijpen,
schudde heen en weer. Brandaan bad om hulp, monniken ook. Vreselijke monster ging
ten onder, geborrel te horen de rest vd dag.
369-420 Eiland met mensgedaante, die kou en hitte moesten doorstaan. Arme zielen die honger
en dorst hadden die eeuwig moesten leven. Hebben de armen niet geholpen en
moeten nu lijden. Brandaan bad en de Arme zielen hadden heel even strafverlichting
door hun hoofd nat te maken met hun hand.
421-450 Komen in storm in de Leverzee (onderzeese magneten die schepen aantrok), waar veel
schepen ten onder waren gegaan. De wind nam ze naar het oosten mee weg van de
Leverzee.
450-518 Klooster, omringt door hoge muur en berg (Adam & Eva) kregen elke middag eten van
duif en raaf (3 ½ brood & vis). Brandaan werd eten aangeboden, maar nam het niet
aan. Eerst tot God geboden en toen kreeg hij eten.
520-624 Kluizenaar, 99 jaar op een steen gezeten. Hij is vreemd gegaan, een van de zoons heeft
hij doodgeslagen en de ander is ingeslagen door de bliksem en zijn vrouw heeft hij
vermoord. Onderweg naar de paus om zijn zonden te verkondigen aan de paus maar
kwam in een grote storm terecht. Op steen geklommen en klagen over misdaden.
625-700 helleput, donkere berg waar vuur loeide, kookte, brandde en gloeide. Brandaan wordt
bevolen om weg te gaan, mensen in de helleput roepen naar hem.
701-862 Het aards paradijs: Bodem bestond uit goud met edelsteen, geen daglicht. Brandaan
met een sloep naar de haven gegaan. Voor het kasteel was een bron met balsem,
siroop, olijfolie, honing. Kasteel met robijnen. Pijnbomen, wijngaarden etc. Gaan naar
binnen om de zaal van de keizer te bekijken en een monnik werd een dief. Hij stal een
paard teugel en bit. Hij bekocht dit met de dood.
863- Zagen dat bodem van houd was en doken in zee. Storm. Duivels kwamen de monnik
1008 halen die een dief was geworden, sleurden hem mee naar de hel. Brandaan smeekt tot
, God dat de duivel zijn monnik terug zou geven. Kreeg zijn zin, Monnik was wel geheel
verminkt.
1009- Dier, Sirene (vrouw/vogel, gezang die langsvarende in slaap brachten tot schipbreuk).
1126 Brandaan bad tot God om dit drama te besparen - stuurman slaapt op brandende berg
af die sprak zijn kant op te komen: list en leugentaal van duivel. Duivel boos want was
de teugeldief ontnomen. Brandaan beval dat de stuurman naar volle zee terug zou
varen, maar duivels achtervolgende ze. En beschoten ze. God hielp ze, zongen Gods lof.
1127- Tempel en dacht dat ze nu veilig naar huis konden varen. Maar een storm kwam, vissen
1203 krioelden in het water als wilde stieren. Brandaan wilde alles opschrijven en stuurman
vertelde dat het schip niet weg mocht varen totdat de waarheid van de vissen was
beschreven volgens God. Bang dat vissen de boot zouden beschadigen.
1204- Monnik op zee die op een aardkluit dreef. Brandaan sprak hem aan.
1304
1305- Naakte man op de steen = Judas, vrieskou en hitte. Wapperde een doek. Alleen zondag
1556 vrij. Eeuwig lijden en berouw. Doekje eerst gestolen, maar omdat hij spijt betoog en
doekje houden.
1557- Rots met brandende vogels die schreeuwden. Rots aan de ene kant ijskoud, andere
1596 kant heet. Snel weg, 1 dag erheen en twee jaar om weg te komen.
1597- Schitterende landouw, alle gewassen groeide daar, vis en vlees genoeg = Multum Bona
1811 Terre. Schip daarheen gedreven. Zagen daar een hele hoge berg, met steil pad.
Bovenop wonderschoon, Mons Syone. Berg met draken die de poorten beschermden.
Alle soorten dieren waren er. Ridders etc - alles was in overvloed.
1812- Terug op schip, waren ineens rieden die wolfstanden hadden en heette Walseranden,
2052 hoofd van een zwijn. Hadden pijlen en bogen. Brandaan net ontkomen, maar hij wilde
met ze praten. Zeggen dat God hem langs wonderen heeft geleid en nu hier. Spreekt
hen aan over God. Lucifer en zijn gezellen.
2053- Wezens riepen in hun eigen taal Brandaan aan en boden schatten en spijzen aan.
2068
2069- Mannetje dat op een blad ronddreef. Linkerhand een kom, rechterhand een griffel, hij
2110 was zo groot als een duim. De griffel in de zee en in de kom druppelen, elke keer
leeggooien. Hij meet de zee. Brandaan zei dat er nooit een eind aan kwam. De man zei
net zoals dat B alle wonderen te aanschouwen die God schiep met eigen hand.
2111- In nood door een vis, die de boot omsingelde voor drie dagen. Daarna vormde de vis
2160 een rondje en veertien dagen voeren daar in. Vis bewoog, dan in de lucht en diepe
afgrond. Monster deed ze vreselijk lijden. B vertrouwen in God, dat ze worden
geholpen, vlaag wind, schip schoot weg en vis naar de bodem.
2161- Plek waar ze niet vooruit gaat, op de bodem vast. Kon niet meer opschrijven want het
2284 boek ik vol. Pelgrimstocht volbracht. Als kostbare vracht naar het klooster gebracht.
Engel Gods daalde neer en zei dat de reis van Brandaan was voltooid en hij op aarde
mocht leven, hemel klaar stond. Stierf, zijn lichaam eren
Week 1: De reis van Sint Brandaan
Auteur: anoniem
Datering: Ca. 1150, Rijnland.
Overlevering: twee verzamelhandschriften +/- 1400. Handschrift Brussel, Koninklijke
Bibliotheek, 15.589-623 (Handschrift Van Hulthem). Handschrift Stuttgart,
Württembergische Landesbibliothek, Cod. poet. et phil. 222 (het Comburgse
handschrift).
Origineel: Sente Brandane van Clonfert, de zeevaarde (+575), Latijnse tekst en is een
bewerking van de tekst.
Van Oostrom: Heldenverhaal, gevarenverhaal die wordt meegemaakt. Steeds kleine
verhaaltje die in elkaar grijpen. De beginsetting is een stabiele, afgesloten
situatie waarna een vreemdeling binnenkomt met een schaakbord. De
ordelijkheid wordt verstoord en dus moet er actie worden ondernomen om
de stabiele situatie terug te krijgen.
Hiernamaals: afhankelijk van het eigen gedrag, Gods rechtvaardigheid en Gods genade.
- R.293-342: de eilandvis, hout hakken en de het eiland verdween, sprongen op de
boot.
- R.519-624: Kluizenaar heeft zijn zoon doodgeslagen, vrouw vermoord, wordt in
leven gehouden (rechtvaardigheid), intentie om naar de paus te gaan
dus niet naar de hel omdat intentie goed was (R.540-544). (Passage
over de koning van Pamfilië en Cappadocië)
- R.625-698: Stormen met kracht boven macht. Kwam terecht in vuur, lijden in de
hel (Gods genade). Slecht gedragen dus altijd slecht, genade na twee
keer bidden (rechtvaardigheid). (de helleput)
- R.699-1008: paradijs dus beloond. Monnik steelt paardenteugel, gestraft door de
duivel omdat gedrag verandert. Monnik meenemen en bestraft.
Brandaan vraagt God om vergeving, na storm met donder, vuur &
duivels. (het aards paradijs en de teugeldiefstal)
- R.1321-1556: man naakt op steen, hete en koude kant. Door de weeks gemarteld en
op zondag op een steen zitten. Doekje van iemand gestolen, spijt
maar daarna aan iemand gegeven dus goede daad. Nu hij dood is
doekje om hem te beschermen tegen hitte en kou, omdat hij toch iets
goed had gedaan. (Judas)
Belang van boeken: moet waarnemingen opgeschreven omdat hij boek heeft verbrand.
Boekenkennis weegt zwaarder dan de waarheid. Hij had moeten
geloven zoals het er staat. Onderzoeken is een oneindige taak: doel
om op basis van boekenkennis en Bijbelse kennis te geloven wat er
staat. Het is beter dat je kunt geloven dan dat je moet zien.
,De reis van Sint Brandaan
Regel Beschrijving
1-20 Inleiding
21-51 Voorstellen van Brandaan, Ier. Hij diende God met veel vuur, hij las boeken van de Heer.
Hij las wonderbare dingen over twee paradijzen op aarde. Hij sprak deze dingen tegen,
want het was ongeloofwaardig.
52-67 Hij zou het niet geloven, totdat hij het zou zien met eigen ogen. Hij verband het boek.
Dat kwam hem duur te staan, terwijl hij het vierde. De Engel sprak hem toe: Je hebt
ernstig gezondigd, door jou is de waarheid verloren.
68-136 De engel stuurt Brandaan op pad, voor negen jaar. En hij zal nagaan wat waar is en wat
leugens zijn. Hij roept Maria aan om zijn ziel te behouden en dat de hemel hem niet
werd ontnomen. Hij liet een schip bouwen, op dezelfde wijze als de Ark die Noach
maakte. 80 man op het schip, een kapel. Nam ook nog 2 priesters mee, uiteindelijk
maar 1 want de ander had gestolen. Die is naar het hellevuur gesleept door de duivel.
137-260 Hoofd van een dode man op het zand. Hij was een barbaar, gestolen van allerlei
schepen en later verdronken. Hij wil niet tot God bekeren want dan zou hij door de
duivels aangepakt worden en niet meer kunnen roven; bang voor kwelling.
261-292 Net vertrokken en draak of slang tegenkomen, in grote nood. Kwam een wolk met een
hertenvorm: hert als vijand van slang/draak (beeld Christus strijd tegen de duivel).
Verdreef de draak/slang.
293-342 zwemmende eiland; de kust lag op de rug van een vis (beeld van de duivel). Monniken
gingen aan land, hout hakken voor koken en eiland schoot in oceaan. Allemaal op tijd
op het schip gesprongen en Gods lof gezongen want ze waren beschermt.
343-368 Half vrouw en half staart (meerminne) uit de golven rijzen die het schip wilde grijpen,
schudde heen en weer. Brandaan bad om hulp, monniken ook. Vreselijke monster ging
ten onder, geborrel te horen de rest vd dag.
369-420 Eiland met mensgedaante, die kou en hitte moesten doorstaan. Arme zielen die honger
en dorst hadden die eeuwig moesten leven. Hebben de armen niet geholpen en
moeten nu lijden. Brandaan bad en de Arme zielen hadden heel even strafverlichting
door hun hoofd nat te maken met hun hand.
421-450 Komen in storm in de Leverzee (onderzeese magneten die schepen aantrok), waar veel
schepen ten onder waren gegaan. De wind nam ze naar het oosten mee weg van de
Leverzee.
450-518 Klooster, omringt door hoge muur en berg (Adam & Eva) kregen elke middag eten van
duif en raaf (3 ½ brood & vis). Brandaan werd eten aangeboden, maar nam het niet
aan. Eerst tot God geboden en toen kreeg hij eten.
520-624 Kluizenaar, 99 jaar op een steen gezeten. Hij is vreemd gegaan, een van de zoons heeft
hij doodgeslagen en de ander is ingeslagen door de bliksem en zijn vrouw heeft hij
vermoord. Onderweg naar de paus om zijn zonden te verkondigen aan de paus maar
kwam in een grote storm terecht. Op steen geklommen en klagen over misdaden.
625-700 helleput, donkere berg waar vuur loeide, kookte, brandde en gloeide. Brandaan wordt
bevolen om weg te gaan, mensen in de helleput roepen naar hem.
701-862 Het aards paradijs: Bodem bestond uit goud met edelsteen, geen daglicht. Brandaan
met een sloep naar de haven gegaan. Voor het kasteel was een bron met balsem,
siroop, olijfolie, honing. Kasteel met robijnen. Pijnbomen, wijngaarden etc. Gaan naar
binnen om de zaal van de keizer te bekijken en een monnik werd een dief. Hij stal een
paard teugel en bit. Hij bekocht dit met de dood.
863- Zagen dat bodem van houd was en doken in zee. Storm. Duivels kwamen de monnik
1008 halen die een dief was geworden, sleurden hem mee naar de hel. Brandaan smeekt tot
, God dat de duivel zijn monnik terug zou geven. Kreeg zijn zin, Monnik was wel geheel
verminkt.
1009- Dier, Sirene (vrouw/vogel, gezang die langsvarende in slaap brachten tot schipbreuk).
1126 Brandaan bad tot God om dit drama te besparen - stuurman slaapt op brandende berg
af die sprak zijn kant op te komen: list en leugentaal van duivel. Duivel boos want was
de teugeldief ontnomen. Brandaan beval dat de stuurman naar volle zee terug zou
varen, maar duivels achtervolgende ze. En beschoten ze. God hielp ze, zongen Gods lof.
1127- Tempel en dacht dat ze nu veilig naar huis konden varen. Maar een storm kwam, vissen
1203 krioelden in het water als wilde stieren. Brandaan wilde alles opschrijven en stuurman
vertelde dat het schip niet weg mocht varen totdat de waarheid van de vissen was
beschreven volgens God. Bang dat vissen de boot zouden beschadigen.
1204- Monnik op zee die op een aardkluit dreef. Brandaan sprak hem aan.
1304
1305- Naakte man op de steen = Judas, vrieskou en hitte. Wapperde een doek. Alleen zondag
1556 vrij. Eeuwig lijden en berouw. Doekje eerst gestolen, maar omdat hij spijt betoog en
doekje houden.
1557- Rots met brandende vogels die schreeuwden. Rots aan de ene kant ijskoud, andere
1596 kant heet. Snel weg, 1 dag erheen en twee jaar om weg te komen.
1597- Schitterende landouw, alle gewassen groeide daar, vis en vlees genoeg = Multum Bona
1811 Terre. Schip daarheen gedreven. Zagen daar een hele hoge berg, met steil pad.
Bovenop wonderschoon, Mons Syone. Berg met draken die de poorten beschermden.
Alle soorten dieren waren er. Ridders etc - alles was in overvloed.
1812- Terug op schip, waren ineens rieden die wolfstanden hadden en heette Walseranden,
2052 hoofd van een zwijn. Hadden pijlen en bogen. Brandaan net ontkomen, maar hij wilde
met ze praten. Zeggen dat God hem langs wonderen heeft geleid en nu hier. Spreekt
hen aan over God. Lucifer en zijn gezellen.
2053- Wezens riepen in hun eigen taal Brandaan aan en boden schatten en spijzen aan.
2068
2069- Mannetje dat op een blad ronddreef. Linkerhand een kom, rechterhand een griffel, hij
2110 was zo groot als een duim. De griffel in de zee en in de kom druppelen, elke keer
leeggooien. Hij meet de zee. Brandaan zei dat er nooit een eind aan kwam. De man zei
net zoals dat B alle wonderen te aanschouwen die God schiep met eigen hand.
2111- In nood door een vis, die de boot omsingelde voor drie dagen. Daarna vormde de vis
2160 een rondje en veertien dagen voeren daar in. Vis bewoog, dan in de lucht en diepe
afgrond. Monster deed ze vreselijk lijden. B vertrouwen in God, dat ze worden
geholpen, vlaag wind, schip schoot weg en vis naar de bodem.
2161- Plek waar ze niet vooruit gaat, op de bodem vast. Kon niet meer opschrijven want het
2284 boek ik vol. Pelgrimstocht volbracht. Als kostbare vracht naar het klooster gebracht.
Engel Gods daalde neer en zei dat de reis van Brandaan was voltooid en hij op aarde
mocht leven, hemel klaar stond. Stierf, zijn lichaam eren
