Kennislijn kwetsbare
ouderen
Blok 1 – signaleren en diagnosticeren van
kwetsbaarheid
Geneeskunde
Uitleggen welke gezondheidsproblemen/ziekten vaak voorkomen
bij ouderen
Gehoor- of Lichamelijk Veroudering tast zintuigen aan; slijtage van
zichtproblemen oog- en gehoorcellen.
Hart- en vaatziekten Lichamelijk Aderverkalking en hartslijtage nemen toe
met leeftijd.
COPD / astma Lichamelijk Langdurige blootstelling en afname van
longcapaciteit.
Artrose Lichamelijk Slijtage van gewrichten door jarenlange
belasting.
Incontinentie Lichamelijk Verzwakte bekkenbodemspieren en
neurologische achteruitgang.
Zintuigstoornissen Lichamelijk Afnemende werking van zintuigen en
zenuwen.
Slaapproblemen Lichamelijk Verstoord dag-nachtritme en minder
melatonine.
Diabetes Lichamelijk Insulineresistentie, verminderde activiteit en
metabole veranderingen.
Decubitus Lichamelijk Dunne huid en langdurig liggen door
beperkte mobiliteit.
Depressie Psychisch Verlies, eenzaamheid,
gezondheidsproblemen.
Angststoornis Psychisch Angst voor afhankelijkheid, ziekte en verlies
van regie.
Verslaving Psychisch Gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen
of alcohol als coping.
Dementie Cognitief Neurodegeneratie, afbraak van
hersencellen.
Delier Cognitief Snelle ontregeling bij stress of infectie door
lage hersenreserve.
Vallen Geriatrisch Slecht zicht, spierzwakte, medicatiegebruik.
, syndroom
Ondervoeding Geriatrisch Verminderde eetlust, sociaal isolement,
syndroom slikproblemen.
Polyfarmacie (te Geriatrisch Door multimorbiditeit vaak meerdere
veel medicijnen) syndroom medicijnen tegelijk.
Functionele Geriatrisch Verminderde spierkracht, mobiliteit en
achteruitgang syndroom reactievermogen.
Veel voorkomende psychiatrische aandoeningen bij ouderen
beschrijven en hoe deze gediagnosticeerd en behandeld kunnen
worden: delier, dementie, stemmingen en angststoornissen
Wanneer is er sprake van een psychiatrische stoornis?
- Er is sprake van afwijkend gedrag, afwijkend van de norm in een
bepaalde samenleving.
- De patiënt en/of de omgeving heeft klachten
- De klachten of verschijnselen zijn een uiting van een officieel
omschreven psychiatrische stoornis, zoals in de DSM-5 of een ander
diagnostisch hulpmiddel staat aangegeven
Schizoaffectieve stoornis is een psychische aandoening waarbij
iemand zowel psychotische klachten (zoals wanen of hallucinaties) als
stemmingsstoornissen (zoals depressie of manie) heeft. Deze klachten
komen deels tegelijkertijd voor, maar de psychose is er ook buiten de
stemmingsperiodes om. Het is een combinatie van schizofrenie en een
stemmingsstoornis.
Waanstoornis een psychische aandoening waarbij iemand langdurig
last heeft van één of meer wanen: overtuigingen die niet overeenkomen
met de werkelijkheid, maar waar de persoon zelf sterk in gelooft. Verder
functioneert iemand meestal goed en zijn er geen hallucinaties of verward
denken, zoals bij schizofrenie.
Manie een periode van minstens een week waarin iemand extreem
uitgelaten, energiek en overactief is. Er is vaak sprake van verhoogd
zelfvertrouwen, weinig slaap, snelle gedachten, en impulsief of risicovol
gedrag. Het hoort vaak bij een bipolaire stoornis.
Angststoornis als er angst op treedt als er geen gevaar dreigt, te
sterke angstreactie/beperkte dreiging, gaat diverse levensterreinen
beheersen (plekken vermijden)
,Aandoening Diagnose Behandeling
Delier DSM-5 criteria = Bekijken of het van een
A – stoornis in het onderliggende infectie
bewustzijn of andere somatisch
B – stoornis ontwikkelt uitlokkende oorzaak is.
zich in korte tijd Of medicatie wat niet
C – bijkomende stoornis goed is. Bieden van
in cognitieve functies rustige en
D – A en C kunnen iet ondersteunende
beter worden verklaard omgeving en behandel
door eerdere stoornis de medische oorzaak
E – aanwijzing dat de als die er is. haloperidol
stoornis gevolg is van kan.
een andere aandoening
Risico op delier kan
worden vastgesteld
Confusion Assessent
Method (CAM) =
screenings instrument
voor delier
Depressie Symptomen zijn Begeleiding
gewichtsverandering, (crisis, steunend,
slapeloosheid of veel structurerend,
slapen, agitatie, activiteiten, advies,
moeheid, gevoelens van therapie )
waardeloosheid, Vooral preventeren van
concentratieproblemen, depressie, voorkomen
suïcide, sombere van eenzaamheid bij
stemming, Ook DSM-5 ouderen
criteria, minimaal 14
dagen achter elkaar. Apathie, somberheid
aangezien als iemand
GDS = geriatric zich niet goed kan
depression scale uiten.
Lijst met 15 vragen die
de patient invult om
depressie op te sporen.
Ziekte van Alzheimer
, De ziekte gaat gepaard met het afsterven van hersencellen, een proces
dat vooraf wordt gegaan door ophopingen van eiwitten. Hierdoor kunnen
de hersencellen niet goed meer functioneren. Het begint in de
hippocampus Vermindering van kortetermijngeheugen en de oriëntatie.
Vervolgens wordt ook het lange termijn geheugen aangetast, de taal,
herkennen van voorwerpen, en oordeelsvermogen. Door een MRI wordt er
gekeken of er atrofie is in de hersenen. (Afname van grootte of functie van
lichaamsdeel)
Vasculaire dementie
Hier is de doorbloeding in de hersenen slecht, waardoor hersencellen
beschadigen en afsterven. De klachten zijn afhankelijk van de plaats en
de uitgebreidheid van de doorbloedingsproblemen (herseninfarct
hersenbloeding, wittestofafwijking). Bij witte stof afwijkingen uit het zich
vaak in traagheid van informatieverwerking, loopstoornis, ophouden van
urine. Op de MRI wordt vasculaire dementie gezien door lokale
infarctgebieden of aantasting van witte stof.
Fronto-temporale dementie
Komt vooral voor op jonge leeftijd (40-65 jaar) en begint met geleidelijke
gedrag en persoonlijkheidsveranderingen, zoals apathie, ontremd gedrag
of dwangmatig gedrag. Sprak van opvallende atrofie van de fronto-
temporale hersenschors.
Lewy-bodydementie
Ophopingen van eiwitten in de hersencellen (lewy-lichaampjes). Meestal
denk en bewegingsstoornissen. Speelt zich af in de subcorticale
hersengebieden en is op een gewone MRI moeilijk zichtbaar. Opvallend is
dat het de ene dag heel goed gaat en dan de andere dag weer minder.
Behandeling van vormen van dementie
Medicatie Behandeling met acetylcholinesteraseremmers dat zijn
medicijnen die het enzym acetylcholinesterase remmen, waardoor de stof
acetylcholine langer actief blijft in de hersenen. Acetylcholine is een
neurotransmitter, een stofje dat zenuwcellen gebruiken om met elkaar te
communiceren, en speelt een belangrijke rol bij geheugen, leren en
spieractiviteit. Door dit stofje langer actief te houden, verbeteren deze
medicijnen de signaaloverdracht tussen hersencellen. Ze worden vooral
gebruikt bij de ziekte van Alzheimer, en soms bij Lewy body dementie of
Parkinsondementie. Voorbeelden zijn donepezil, rivastigmine en
galantamine.
ouderen
Blok 1 – signaleren en diagnosticeren van
kwetsbaarheid
Geneeskunde
Uitleggen welke gezondheidsproblemen/ziekten vaak voorkomen
bij ouderen
Gehoor- of Lichamelijk Veroudering tast zintuigen aan; slijtage van
zichtproblemen oog- en gehoorcellen.
Hart- en vaatziekten Lichamelijk Aderverkalking en hartslijtage nemen toe
met leeftijd.
COPD / astma Lichamelijk Langdurige blootstelling en afname van
longcapaciteit.
Artrose Lichamelijk Slijtage van gewrichten door jarenlange
belasting.
Incontinentie Lichamelijk Verzwakte bekkenbodemspieren en
neurologische achteruitgang.
Zintuigstoornissen Lichamelijk Afnemende werking van zintuigen en
zenuwen.
Slaapproblemen Lichamelijk Verstoord dag-nachtritme en minder
melatonine.
Diabetes Lichamelijk Insulineresistentie, verminderde activiteit en
metabole veranderingen.
Decubitus Lichamelijk Dunne huid en langdurig liggen door
beperkte mobiliteit.
Depressie Psychisch Verlies, eenzaamheid,
gezondheidsproblemen.
Angststoornis Psychisch Angst voor afhankelijkheid, ziekte en verlies
van regie.
Verslaving Psychisch Gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen
of alcohol als coping.
Dementie Cognitief Neurodegeneratie, afbraak van
hersencellen.
Delier Cognitief Snelle ontregeling bij stress of infectie door
lage hersenreserve.
Vallen Geriatrisch Slecht zicht, spierzwakte, medicatiegebruik.
, syndroom
Ondervoeding Geriatrisch Verminderde eetlust, sociaal isolement,
syndroom slikproblemen.
Polyfarmacie (te Geriatrisch Door multimorbiditeit vaak meerdere
veel medicijnen) syndroom medicijnen tegelijk.
Functionele Geriatrisch Verminderde spierkracht, mobiliteit en
achteruitgang syndroom reactievermogen.
Veel voorkomende psychiatrische aandoeningen bij ouderen
beschrijven en hoe deze gediagnosticeerd en behandeld kunnen
worden: delier, dementie, stemmingen en angststoornissen
Wanneer is er sprake van een psychiatrische stoornis?
- Er is sprake van afwijkend gedrag, afwijkend van de norm in een
bepaalde samenleving.
- De patiënt en/of de omgeving heeft klachten
- De klachten of verschijnselen zijn een uiting van een officieel
omschreven psychiatrische stoornis, zoals in de DSM-5 of een ander
diagnostisch hulpmiddel staat aangegeven
Schizoaffectieve stoornis is een psychische aandoening waarbij
iemand zowel psychotische klachten (zoals wanen of hallucinaties) als
stemmingsstoornissen (zoals depressie of manie) heeft. Deze klachten
komen deels tegelijkertijd voor, maar de psychose is er ook buiten de
stemmingsperiodes om. Het is een combinatie van schizofrenie en een
stemmingsstoornis.
Waanstoornis een psychische aandoening waarbij iemand langdurig
last heeft van één of meer wanen: overtuigingen die niet overeenkomen
met de werkelijkheid, maar waar de persoon zelf sterk in gelooft. Verder
functioneert iemand meestal goed en zijn er geen hallucinaties of verward
denken, zoals bij schizofrenie.
Manie een periode van minstens een week waarin iemand extreem
uitgelaten, energiek en overactief is. Er is vaak sprake van verhoogd
zelfvertrouwen, weinig slaap, snelle gedachten, en impulsief of risicovol
gedrag. Het hoort vaak bij een bipolaire stoornis.
Angststoornis als er angst op treedt als er geen gevaar dreigt, te
sterke angstreactie/beperkte dreiging, gaat diverse levensterreinen
beheersen (plekken vermijden)
,Aandoening Diagnose Behandeling
Delier DSM-5 criteria = Bekijken of het van een
A – stoornis in het onderliggende infectie
bewustzijn of andere somatisch
B – stoornis ontwikkelt uitlokkende oorzaak is.
zich in korte tijd Of medicatie wat niet
C – bijkomende stoornis goed is. Bieden van
in cognitieve functies rustige en
D – A en C kunnen iet ondersteunende
beter worden verklaard omgeving en behandel
door eerdere stoornis de medische oorzaak
E – aanwijzing dat de als die er is. haloperidol
stoornis gevolg is van kan.
een andere aandoening
Risico op delier kan
worden vastgesteld
Confusion Assessent
Method (CAM) =
screenings instrument
voor delier
Depressie Symptomen zijn Begeleiding
gewichtsverandering, (crisis, steunend,
slapeloosheid of veel structurerend,
slapen, agitatie, activiteiten, advies,
moeheid, gevoelens van therapie )
waardeloosheid, Vooral preventeren van
concentratieproblemen, depressie, voorkomen
suïcide, sombere van eenzaamheid bij
stemming, Ook DSM-5 ouderen
criteria, minimaal 14
dagen achter elkaar. Apathie, somberheid
aangezien als iemand
GDS = geriatric zich niet goed kan
depression scale uiten.
Lijst met 15 vragen die
de patient invult om
depressie op te sporen.
Ziekte van Alzheimer
, De ziekte gaat gepaard met het afsterven van hersencellen, een proces
dat vooraf wordt gegaan door ophopingen van eiwitten. Hierdoor kunnen
de hersencellen niet goed meer functioneren. Het begint in de
hippocampus Vermindering van kortetermijngeheugen en de oriëntatie.
Vervolgens wordt ook het lange termijn geheugen aangetast, de taal,
herkennen van voorwerpen, en oordeelsvermogen. Door een MRI wordt er
gekeken of er atrofie is in de hersenen. (Afname van grootte of functie van
lichaamsdeel)
Vasculaire dementie
Hier is de doorbloeding in de hersenen slecht, waardoor hersencellen
beschadigen en afsterven. De klachten zijn afhankelijk van de plaats en
de uitgebreidheid van de doorbloedingsproblemen (herseninfarct
hersenbloeding, wittestofafwijking). Bij witte stof afwijkingen uit het zich
vaak in traagheid van informatieverwerking, loopstoornis, ophouden van
urine. Op de MRI wordt vasculaire dementie gezien door lokale
infarctgebieden of aantasting van witte stof.
Fronto-temporale dementie
Komt vooral voor op jonge leeftijd (40-65 jaar) en begint met geleidelijke
gedrag en persoonlijkheidsveranderingen, zoals apathie, ontremd gedrag
of dwangmatig gedrag. Sprak van opvallende atrofie van de fronto-
temporale hersenschors.
Lewy-bodydementie
Ophopingen van eiwitten in de hersencellen (lewy-lichaampjes). Meestal
denk en bewegingsstoornissen. Speelt zich af in de subcorticale
hersengebieden en is op een gewone MRI moeilijk zichtbaar. Opvallend is
dat het de ene dag heel goed gaat en dan de andere dag weer minder.
Behandeling van vormen van dementie
Medicatie Behandeling met acetylcholinesteraseremmers dat zijn
medicijnen die het enzym acetylcholinesterase remmen, waardoor de stof
acetylcholine langer actief blijft in de hersenen. Acetylcholine is een
neurotransmitter, een stofje dat zenuwcellen gebruiken om met elkaar te
communiceren, en speelt een belangrijke rol bij geheugen, leren en
spieractiviteit. Door dit stofje langer actief te houden, verbeteren deze
medicijnen de signaaloverdracht tussen hersencellen. Ze worden vooral
gebruikt bij de ziekte van Alzheimer, en soms bij Lewy body dementie of
Parkinsondementie. Voorbeelden zijn donepezil, rivastigmine en
galantamine.
