Samenvatting Feniks / Vwo - Geschiedenis Hoofdstuk 3 Tijd van monniken en ridders

Tijd van monniken en ridders
Begin middeleeuwen: politieke veranderingen
 Wegvallen centraal bestuur
 Romeinse Rijk valt uiteen in verschillende stammen
 Nieuwe organisatie bestuur

Begin middeleeuwen: sociale veranderingen
 De-urbanisatie t.g.v. volksverhuizingen
 Afname bevolkingsomvang: 70 naar 30 miljoen

Begin middeleeuwen: economische veranderingen
 Handel verdwijnt bijna
 Geldeconomie bijna verdwenen
 Autarkie (mensen moeten in hun eigen levensonderhoud voorzien)
 Agrarische samenleving ontstaan

Begin middeleeuwen: culturele veranderingen
 Afname kennis: kerk belangrijk als hoeder beschaving
 Christendom tegenover Germaanse godsdiensten
 Opkomst islam

Paragraaf 1 Leenheren, leenmannen en horigen
Een agrarische samenleving

Klassieke Oudheid: landbouwstedelijke samenleving (landbouw is middel van bestaan, maar ook steden voor handel,
nijverheid en bestuur)

Laat-Romeinse tijd: economische achteruitgang
 Handel nam af
 Vooral westelijke deel

Na val West-Romeinse Rijk: ontwikkeling zette zich versneld door
 Groeiende onveiligheid, verval wegen en bruggen  reizen gevaarlijk + moeilijk
 Handel die nog plaatsvond: minder zeldzame producten (wol, aardewerk, zout, wapens, slaven)
 Inwonertal steden nam terug door afname handel (Rome: 1 miljoen, Augustus  30.000, 7e eeuw)

Vroege Middeleeuwen: Europa grotendeels agrarische samenleving (meeste mensen leefden van landbouw en
woonden op platteland)

Boeren gebonden aan de grond

Laat-Romeinse tijd: pachtboeren (: boer die niet de eigenaar is van de grond die hij bewerkt, maar pacht (huur)
betaalt aan de eigenaar) raken door hoge belastingen in de schulden
 Ze gingen weg van hun akkers om elders geluk te zoeken/vinden
 Landbouwproductie daalde
 Romeinse keizers verboden pachtboeren hun grond te verlaten
 Pachtboeren kwamen onder gezag van plaatselijke grootgrondbezitters

Grootgrondbezitters verloren door verval van steden groot deel van afzetmarkt voor agrarische producten
 Ze deelden hun grond op in kavels en verpachtten die aan hun slaven om toch nog inkomsten te krijgen
 Het verschil tussen pachtboeren en slaven verdween  onvrije pachtboeren

Ontstaan horigheid:
Tijd van volksverhuizingen en vroege Middeleeuwen: deze klasse werd aangevuld met vrije boeren met eigen grond
 Zij zochten steun bij edelman of klooster door groeiende onveiligheid
 De boer stond zijn grond af in ruil voor bescherming, hij bleef erop wonen maar moest pacht betalen
Pacht: deel van de oogst aan heer, herendiensten verrichten

,  Deze boeren vormen samen met onvrije pachtboeren: horigen (: mensen die zijn gebonden aan de grond die
ze bewerken)
Romeinse tijd
 Diocletianus bond boeren aan grond

Vrije boeren:
 Rechten:
- Eigen grond of pachten
- Deelname aan vergaderingen
 Plichten:
- Evt. pacht
- Dienstplicht (heervaart)

Horige boeren:
 Rechten:
- Op het domein wonen, dieren houden, stuk grond bewerken
- Bescherming en hulp
 Plichten:
- Gebonden aan de grond
- Herendiensten
- Deel oogst afstaan (cijns/belasting)

Het domein

Domein: landgoed dat wordt beheerd via het hofstelsel
 In handen van adel of abdij

Hofstelsel: systeem waarbij het ene deel van een domein direct door de heer wordt gebruikt en het andere deel
wordt verpacht aan horige boeren

Twee delen landbouwgrond:
1. Vroonland: het deel van het domein dat direct wordt gebruikt door de heer
- Burcht/klooster en akkers van de heer
2. Hoevenland: overige deel
- Akkers van horigen en weinige vrije pachtboeren
 Ook omliggende weidegronden, bossen en wateren hoorden bij domein (vee + hout)

Domeinen waren autarkisch
 Lage opbrengst: geen overschotten om te verhandelen
 Bewoners hadden weinig inkomsten om niet-agrarische producten te kopen
 Alles om te leven was op domein: naast voedselvoorziening ook brouwerij, smid, timmerwerkplaats
 Heer had veel macht en oefende rechtspraak uit over horigen

Vroegmiddeleeuws koningschap

Germanen die Romeinse Rijk binnendrongen werden aangevoerd door krijgsheren (: legeraanvoerders die hun
militaire gezag gebruiken om ook politieke macht uit te oefenen)
 Hadden meestal alleen tijdens veldtocht de leiding
 Werden uitgekozen door deelnemers expeditie, ze keken naar dapperheid en vrijgevigheid

Romeinen gaven krijgsheer soms de titel ‘rex’ (koning)

5e eeuw: Germaanse staten ontstonden in West-Romeinse Rijk, koningschap werd erfelijk binnen één familie
 Geen eerstgeboorterecht  leidde tot strijd
 Sommige volken verdeelden het koninkrijk onder alle zonen na dood van koning, dit werkte niet altijd

Germaanse koningen erkenden gezag van Oost-Romeinse/Byzantische keizer maar trokken weinig van hem aan
 800: Karel de Grote werd door de paus tot keizer gekroond