SAMENVATTING H16 CHEMIE VAN HET LEVEN
Paragraaf 1: Koolhydraten
Functies en bouw van koolhydraten
Je lichaam gebruikt koolhydraten als brandstof. Bij verbranding van koolhydraten komt energie
vrij.
Sommige koolhydraten worden niet afgebroken in je maag (doordat ze stevigheid geven aan
celwanden van planten) en zijn dus onverteerbaar. Andere koolhydraten zijn wel verteerbaar en zijn
hierdoor belangrijke voedingsstoffen.
Op microniveau is een koolhydraat een koolstofverbinding met de algemene formule C nH2mOm.
Veel koolhydraten bestaan uit ringvormige eenheden van vijf of zes atomen per ring. Deze
koolhydraten worden ook wel sachariden of suikers genoemd. (Binas 67F)
Mono-discachariden
zijn koolhydraten waarvan de moleculen uit één ringvormige eenheid van vijf of zes atomen
bestaan De meest voorkomende monosacharide is glucose.
Glucose is een hexose, een molecuul met zes C-atomen. Een monosacharide waarvan de moleculen
vijf C-atomen hebben heet een pentose.
Er bestaan ook koolhydraten waarvan de moleculen uit twee ringvormige eenheden bestaan, zoals
sacharose Zo’n discacharide kan ontstaan door een condensatiereactie van twee
monosacharide-eenheden, waarbij ook water ontstaat (Binas 67F)
Polysachariden
Uit monosachariden kan door een condensatiereactie ook een polysacharide worden gevormd.
Om polysachariden zoals zetmeel als energiebron te gebruiken moet je lichaam deze
macromoleculen eerst omzetten in monosachariden. gebeurt onder invloed van speeksel,
maagsap etc.
Het volledige proces kan als volgt versimpeld worden weergegeven:
HO−(C6H10O5)n−H + n−1 H2O → n C6H12O6
, Paragraaf 2: Vetten
Functies en bouw van vetten en oliën
Oliën en vetten zijn esters van glycerol (propaan-1,2,3-triol) en vetzuren, carbonzuren met een lange
koolstofketen.
Omdat de meeste oliën en vetten tri-esters van glycerol zijn, worden ze ook triglyceriden genoemd.
In de biologie worden ze ook wel lipiden genoemd.
In natuurlijke triglyceriden vallen twee dingen op:
- De vetzuren bestaan uit lange onvertake ketens met een even aantal C-atomen: 12, 14, 16,
en 18 C-atomen komt het meest voor.
- Bij sommige vetzuren komen één of meer dubbele bindingen tussen twee koolstofatomen
voor. De ruimtelijke oriëntatie van de groepen rond de dubbele bindingen is meestal de
cis-vorm. Vetzuren waarin C=C-bindingen voorkomen noem je onverzadigde vetzuren.
Vertering van vetten en oliën
De meeste vetzuren kunnen in je lichaam door hydrolyse van olie en vet worden gemaakt. Deze
vetzuren kun je dus zelf aanmaken. Sommige moet je binnenkrijgen via voeding, dit zijn de essentiële
vetzuren.
Onverzadigde vetzuren worden over het algemeen beschouwd als beter voor de gezondheid
Verschil tussen een olie en een vet
Een olie en een vet verschillen op macroniveau in de fase: een vet is bij kamertemperatuur een vaste
stof, terwijl een olie bij kamertemperatuur vloeibaar is
Vetten:
In vetten komen alleen triglyceridemoleculen met verzadigde vetzuren voor. Deze vetzuren liggen
redelijk dicht op elkaar in een regelmatig patroon (figuur 16.9a). De ruimte tussen de
triglyceridemoleculen is hierdoor klein. Het gevolg is een relatief sterke vanderwaalsbinding en een
hoger smeltpunt. De stof is bij kamertemperatuur vast.
Olie:
komen triglyceridemoleculen met onverzadigde vetzuren voor. Deze waaieren enigszins uit, door de
‘knik’ bij elke cis-C=C-binding, zie figuur 16.9b. Door de onregelmatigere vorm van de
triglyceridemoleculen wordt de afstand tussen de moleculen groter. Hierdoor is de
vanderwaalsbinding zwakker dan bij verzadigde vetten. Een olie heeft daardoor een iets lager
smeltpunt en is dus vloeibaar bij kamertemperatuur.
Paragraaf 1: Koolhydraten
Functies en bouw van koolhydraten
Je lichaam gebruikt koolhydraten als brandstof. Bij verbranding van koolhydraten komt energie
vrij.
Sommige koolhydraten worden niet afgebroken in je maag (doordat ze stevigheid geven aan
celwanden van planten) en zijn dus onverteerbaar. Andere koolhydraten zijn wel verteerbaar en zijn
hierdoor belangrijke voedingsstoffen.
Op microniveau is een koolhydraat een koolstofverbinding met de algemene formule C nH2mOm.
Veel koolhydraten bestaan uit ringvormige eenheden van vijf of zes atomen per ring. Deze
koolhydraten worden ook wel sachariden of suikers genoemd. (Binas 67F)
Mono-discachariden
zijn koolhydraten waarvan de moleculen uit één ringvormige eenheid van vijf of zes atomen
bestaan De meest voorkomende monosacharide is glucose.
Glucose is een hexose, een molecuul met zes C-atomen. Een monosacharide waarvan de moleculen
vijf C-atomen hebben heet een pentose.
Er bestaan ook koolhydraten waarvan de moleculen uit twee ringvormige eenheden bestaan, zoals
sacharose Zo’n discacharide kan ontstaan door een condensatiereactie van twee
monosacharide-eenheden, waarbij ook water ontstaat (Binas 67F)
Polysachariden
Uit monosachariden kan door een condensatiereactie ook een polysacharide worden gevormd.
Om polysachariden zoals zetmeel als energiebron te gebruiken moet je lichaam deze
macromoleculen eerst omzetten in monosachariden. gebeurt onder invloed van speeksel,
maagsap etc.
Het volledige proces kan als volgt versimpeld worden weergegeven:
HO−(C6H10O5)n−H + n−1 H2O → n C6H12O6
, Paragraaf 2: Vetten
Functies en bouw van vetten en oliën
Oliën en vetten zijn esters van glycerol (propaan-1,2,3-triol) en vetzuren, carbonzuren met een lange
koolstofketen.
Omdat de meeste oliën en vetten tri-esters van glycerol zijn, worden ze ook triglyceriden genoemd.
In de biologie worden ze ook wel lipiden genoemd.
In natuurlijke triglyceriden vallen twee dingen op:
- De vetzuren bestaan uit lange onvertake ketens met een even aantal C-atomen: 12, 14, 16,
en 18 C-atomen komt het meest voor.
- Bij sommige vetzuren komen één of meer dubbele bindingen tussen twee koolstofatomen
voor. De ruimtelijke oriëntatie van de groepen rond de dubbele bindingen is meestal de
cis-vorm. Vetzuren waarin C=C-bindingen voorkomen noem je onverzadigde vetzuren.
Vertering van vetten en oliën
De meeste vetzuren kunnen in je lichaam door hydrolyse van olie en vet worden gemaakt. Deze
vetzuren kun je dus zelf aanmaken. Sommige moet je binnenkrijgen via voeding, dit zijn de essentiële
vetzuren.
Onverzadigde vetzuren worden over het algemeen beschouwd als beter voor de gezondheid
Verschil tussen een olie en een vet
Een olie en een vet verschillen op macroniveau in de fase: een vet is bij kamertemperatuur een vaste
stof, terwijl een olie bij kamertemperatuur vloeibaar is
Vetten:
In vetten komen alleen triglyceridemoleculen met verzadigde vetzuren voor. Deze vetzuren liggen
redelijk dicht op elkaar in een regelmatig patroon (figuur 16.9a). De ruimte tussen de
triglyceridemoleculen is hierdoor klein. Het gevolg is een relatief sterke vanderwaalsbinding en een
hoger smeltpunt. De stof is bij kamertemperatuur vast.
Olie:
komen triglyceridemoleculen met onverzadigde vetzuren voor. Deze waaieren enigszins uit, door de
‘knik’ bij elke cis-C=C-binding, zie figuur 16.9b. Door de onregelmatigere vorm van de
triglyceridemoleculen wordt de afstand tussen de moleculen groter. Hierdoor is de
vanderwaalsbinding zwakker dan bij verzadigde vetten. Een olie heeft daardoor een iets lager
smeltpunt en is dus vloeibaar bij kamertemperatuur.
