Samenvatting aardrijkskunde H6 6V
6.1 landschappen en klimaten
Landschappen
belangrijkste landschapstypen:
- het hoogland van de schilden van Guyana en Brazilië
- het plateau van Patagonië
- het Andesgebergte
- de Altiplano (hoogvlakte)
- de laaglanden van de Orinoco
- de Amazone
- de Paraná.
Aan de westkant van Zuid-Amerika vindt subductie plaats met actief vulkanisme en de vorming
van andesiet.
Oude oceanische korst is verder afgekoeld --> grotere dichtheid en is dus zwaarder --> duikt de
korst diep naar beneden. Zo diep dat de oceanische korst smelt en er magma, de brandstof voor
vulkanisme, aangemaakt wordt.
Jonge oceanische korst daarentegen is niet zo zwaar --> daardoor vindt de subductie dichter aan
het oppervlak plaats waardoor het materiaal niet smelt --> Je krijgt hierdoor vervorming van
gesteente (metamorfose) maar geen vulkanisme. Deze gebieden zijn de zogenaamde ‘gaten’ in de
ring van vuur.
De ‘voorlandbekkens’ aan de oostkant van het Andesgebergte zijn ontstaan doordat de
wegduikende plaat een laagte creëert en het aangrenzende land meetrekt.
--> gewicht van geplooide en opgestuwde lagen zorgen ervoor dat de basis van Andesgebergte
en het omringende gebied dieper in de mantel komen te liggen.
De oostkust van Zuid-Amerika is grotendeels een oude plaatrand. Door het openscheuren van het
supercontinent Pangea ontstond de Atlantische Oceaan.
De schilden in het noorden en oosten bestaan uit oude dieptegesteenten (graniet) en metamorfe
gesteenten.
Bodemschatten
Het Andesgebergte en de hooglanden zijn rijk aan ertsen, de voorlandbekkens en de kustzones
aan fossiele brandstoffen. De ertsen ontstaan bij vulkanisme en gebergtevorming zodra vloeibaar
gesteente diep in de aardkorst afkoelt of doordat ertshoudend sediment van dit gesteente wordt
afgedekt en onder druk verandert in ertshoudend gesteente.
In de voorlandbekkens van de oostelijke Andes-cordillera hebben zich olie en gas gevormd. -->
door plankton dat werd ingeplakt door sedimentlagen en onder druk werd gezet --> olie.
Klimaten
In Zuid-Amerika komen het tropisch regenwoud- (selva), het savanne- (caatinga, cerrado,
llanos), het steppe- (pampa’s), het woestijn-, het Mediterrane, het zee- en het
hooggebergteklimaat voor. Mangrovebossen tref je aan in (sub)tropische kustgebieden.
De ligging van klimaat-, vegetatie- en landschapszones wordt bepaald door:
- De geografische breedteligging
- Hoogteligging
- De noord-zuidligging van het Andesgebergte (loef-/lijzijde)
- De invloed van zee- en luchtstromen (bron 2).
oostkust:
--> de noordoost- en zuidoostpassaat aanlandig
--> relatief vlak gebied
--> ondervindt ook invloed van de warme Zuid-Equatoriale stroom. Hierdoor is de
gemiddeld liefst vijf graden warmer dan de westkust op dezelfde geografische breedte
1
, westkust:
--> aflandige wing
--> hoge Andesgebergte verhindert de invloed van de Grote Oceaan ver landinwaarts
reikt
--> koude water van de Humboldtstroom
--> ligging van de woestijnen
Tijdens een El Niño wordt het luchtdrukverschil tussen de westkust van Zuid-Amerika en
Indonesië ver naar het westen kleiner. De passaten verzwakken en de wind gaat op een
gegeven moment zelfs vanuit het westen waaien en dus keert ook de zeestroom om.
Deze ongebruikelijke aanlandige wind zorgt dan voor hevige regenval aan de westkust
van Zuid-Amerika en droogte in het noordelijk deel van dit continent. Het normale patroon
is als het ware omgekeerd. Vooral aan de westkust is de invloed van een El Niño groot.
6.2 bevolking: spreiding, groei, verstedelijking
Spreiding
Fysisch-geografische omstandigheden spelen een belangrijke rol bij de vestiging van mensen. In
ongunstige gebieden heb je al snel een te hoge bevolkingsdruk. De spreiding van de bevolking is
na 1950 beïnvloed door de sterke urbanisatie. Door de groei van de steden nam de
bevolkingsdichtheid van de kustzone aanvankelijk explosief toe, maar deze verdichting vlakte na
1980 weer wat af.
Samenstelling
De bevolking van Zuid-Amerika is in hoge mate gemestizeerd. Een mesties is een persoon die
zowel blanke als indiaanse voorouders heeft. Daarnaast zijn er van oorsprong inheemse,
Afrikaanse, Europese en Aziatische bevolkingsgroepen. De enorme raciale en etnische diversiteit
gaat gepaard met grote economische, sociale en politieke tegenstellingen.
De blanke bevolking behoort tot de bovenlaag, de mestiezen vaak tot de armere laag.
Door de grote culturele vermenging (acculturatie) kent het continent geen grote religieuze
conflicten. De gelovigen wonen niet in één bepaald gebied, maar door elkaar. Daarom staan
territoriale claims los van het geloof. Territoriale conflicten spelen zich meer af tussen de overheid,
mijnen en grote landbouwbedrijven enerzijds en inheemse groepen anderzijds.
Bevolkingsgroei
De inheemse bevolking nam gedurende de koloniale tijd sterk in aantal af door de strijd met de
kolonisten, maar vooral door de door hen geïmporteerde ziekten.
Natuurlijke bevolkingsgroei in noordelijk Andeslanden behoorde in de jaren 1960 en 1970 tot de
hoogste ter wereld. In veel landen daalt het geboortecijfer door de stijgende welvaart, de
verhoging van het opleidingsniveau en de verstedelijking. De zuidelijke staten lopen voorop bij de
gezinsplanning en zijn al verder opgeschoven in het transitiemodel.
Verstedelijking
Zuid-Amerika is meest verstedelijkte continent ter wereld (84% woont in de stad).
1950 --> sterke verstedelijking --> uitstoot arbeidskrachten uit de landbouw en opkomst industrie
in de steden.
De snelle groei van de megasteden leidde tot uitgestrekte favela’s, een grote informele sector en
overbelasting van de stedelijke infrastructuur.
De Zuid-Amerikaanse steden staan echter bekend om hun sterke sociale bewegingen. De burgers
verenigden zich niet alleen om hun recht op een plek voor huisvestiging af te dwingen, maar ook
om hun eisen voor betere publieke voorzieningen kracht bij te zetten. Een garantie dat de
woningen niet verwijderd zullen worden (eigendomsrecht) is een enorme stimulans om te
investeren in zelfbouw --> is essentieel om de huisvesting in de stad voor lage inkomensgroepen
betaalbaar te houden (huidige periferie). Het gevaar hiervan is dat deze wijken geen verbindingen
hebben met de functies van de stad (werk, voorzieningen).
2
6.1 landschappen en klimaten
Landschappen
belangrijkste landschapstypen:
- het hoogland van de schilden van Guyana en Brazilië
- het plateau van Patagonië
- het Andesgebergte
- de Altiplano (hoogvlakte)
- de laaglanden van de Orinoco
- de Amazone
- de Paraná.
Aan de westkant van Zuid-Amerika vindt subductie plaats met actief vulkanisme en de vorming
van andesiet.
Oude oceanische korst is verder afgekoeld --> grotere dichtheid en is dus zwaarder --> duikt de
korst diep naar beneden. Zo diep dat de oceanische korst smelt en er magma, de brandstof voor
vulkanisme, aangemaakt wordt.
Jonge oceanische korst daarentegen is niet zo zwaar --> daardoor vindt de subductie dichter aan
het oppervlak plaats waardoor het materiaal niet smelt --> Je krijgt hierdoor vervorming van
gesteente (metamorfose) maar geen vulkanisme. Deze gebieden zijn de zogenaamde ‘gaten’ in de
ring van vuur.
De ‘voorlandbekkens’ aan de oostkant van het Andesgebergte zijn ontstaan doordat de
wegduikende plaat een laagte creëert en het aangrenzende land meetrekt.
--> gewicht van geplooide en opgestuwde lagen zorgen ervoor dat de basis van Andesgebergte
en het omringende gebied dieper in de mantel komen te liggen.
De oostkust van Zuid-Amerika is grotendeels een oude plaatrand. Door het openscheuren van het
supercontinent Pangea ontstond de Atlantische Oceaan.
De schilden in het noorden en oosten bestaan uit oude dieptegesteenten (graniet) en metamorfe
gesteenten.
Bodemschatten
Het Andesgebergte en de hooglanden zijn rijk aan ertsen, de voorlandbekkens en de kustzones
aan fossiele brandstoffen. De ertsen ontstaan bij vulkanisme en gebergtevorming zodra vloeibaar
gesteente diep in de aardkorst afkoelt of doordat ertshoudend sediment van dit gesteente wordt
afgedekt en onder druk verandert in ertshoudend gesteente.
In de voorlandbekkens van de oostelijke Andes-cordillera hebben zich olie en gas gevormd. -->
door plankton dat werd ingeplakt door sedimentlagen en onder druk werd gezet --> olie.
Klimaten
In Zuid-Amerika komen het tropisch regenwoud- (selva), het savanne- (caatinga, cerrado,
llanos), het steppe- (pampa’s), het woestijn-, het Mediterrane, het zee- en het
hooggebergteklimaat voor. Mangrovebossen tref je aan in (sub)tropische kustgebieden.
De ligging van klimaat-, vegetatie- en landschapszones wordt bepaald door:
- De geografische breedteligging
- Hoogteligging
- De noord-zuidligging van het Andesgebergte (loef-/lijzijde)
- De invloed van zee- en luchtstromen (bron 2).
oostkust:
--> de noordoost- en zuidoostpassaat aanlandig
--> relatief vlak gebied
--> ondervindt ook invloed van de warme Zuid-Equatoriale stroom. Hierdoor is de
gemiddeld liefst vijf graden warmer dan de westkust op dezelfde geografische breedte
1
, westkust:
--> aflandige wing
--> hoge Andesgebergte verhindert de invloed van de Grote Oceaan ver landinwaarts
reikt
--> koude water van de Humboldtstroom
--> ligging van de woestijnen
Tijdens een El Niño wordt het luchtdrukverschil tussen de westkust van Zuid-Amerika en
Indonesië ver naar het westen kleiner. De passaten verzwakken en de wind gaat op een
gegeven moment zelfs vanuit het westen waaien en dus keert ook de zeestroom om.
Deze ongebruikelijke aanlandige wind zorgt dan voor hevige regenval aan de westkust
van Zuid-Amerika en droogte in het noordelijk deel van dit continent. Het normale patroon
is als het ware omgekeerd. Vooral aan de westkust is de invloed van een El Niño groot.
6.2 bevolking: spreiding, groei, verstedelijking
Spreiding
Fysisch-geografische omstandigheden spelen een belangrijke rol bij de vestiging van mensen. In
ongunstige gebieden heb je al snel een te hoge bevolkingsdruk. De spreiding van de bevolking is
na 1950 beïnvloed door de sterke urbanisatie. Door de groei van de steden nam de
bevolkingsdichtheid van de kustzone aanvankelijk explosief toe, maar deze verdichting vlakte na
1980 weer wat af.
Samenstelling
De bevolking van Zuid-Amerika is in hoge mate gemestizeerd. Een mesties is een persoon die
zowel blanke als indiaanse voorouders heeft. Daarnaast zijn er van oorsprong inheemse,
Afrikaanse, Europese en Aziatische bevolkingsgroepen. De enorme raciale en etnische diversiteit
gaat gepaard met grote economische, sociale en politieke tegenstellingen.
De blanke bevolking behoort tot de bovenlaag, de mestiezen vaak tot de armere laag.
Door de grote culturele vermenging (acculturatie) kent het continent geen grote religieuze
conflicten. De gelovigen wonen niet in één bepaald gebied, maar door elkaar. Daarom staan
territoriale claims los van het geloof. Territoriale conflicten spelen zich meer af tussen de overheid,
mijnen en grote landbouwbedrijven enerzijds en inheemse groepen anderzijds.
Bevolkingsgroei
De inheemse bevolking nam gedurende de koloniale tijd sterk in aantal af door de strijd met de
kolonisten, maar vooral door de door hen geïmporteerde ziekten.
Natuurlijke bevolkingsgroei in noordelijk Andeslanden behoorde in de jaren 1960 en 1970 tot de
hoogste ter wereld. In veel landen daalt het geboortecijfer door de stijgende welvaart, de
verhoging van het opleidingsniveau en de verstedelijking. De zuidelijke staten lopen voorop bij de
gezinsplanning en zijn al verder opgeschoven in het transitiemodel.
Verstedelijking
Zuid-Amerika is meest verstedelijkte continent ter wereld (84% woont in de stad).
1950 --> sterke verstedelijking --> uitstoot arbeidskrachten uit de landbouw en opkomst industrie
in de steden.
De snelle groei van de megasteden leidde tot uitgestrekte favela’s, een grote informele sector en
overbelasting van de stedelijke infrastructuur.
De Zuid-Amerikaanse steden staan echter bekend om hun sterke sociale bewegingen. De burgers
verenigden zich niet alleen om hun recht op een plek voor huisvestiging af te dwingen, maar ook
om hun eisen voor betere publieke voorzieningen kracht bij te zetten. Een garantie dat de
woningen niet verwijderd zullen worden (eigendomsrecht) is een enorme stimulans om te
investeren in zelfbouw --> is essentieel om de huisvesting in de stad voor lage inkomensgroepen
betaalbaar te houden (huidige periferie). Het gevaar hiervan is dat deze wijken geen verbindingen
hebben met de functies van de stad (werk, voorzieningen).
2
