Samenvatting Overzicht Leerdoelen: Werkgroepuitwerkingen + arresten Bestuursrecht

Werkgroep 1

Publiekrechtelijke bevoegdheden worden altijd door bestuursorganen
uitgeoefend, en in geschillen daarover bij de bestuursrechter is een
bestuursorgaan altijd een van de partijen. De definitie van art. 1:1 Awb
valt uiteen in twee delen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen a-
organen (fulltime, sub a) en b-organen (parttime, sub b).
Uitzondering: art 1:1 lid 2, uitzondering op uitzondering art. 1:1 lid 3!

Dat een rechtspersoon als bedoeld in art. 2:1 BW krachtens
publiekrecht is ingesteld, betekent dat hij niet in het leven is geroepen
door de in het BW voorziene oprichtingshandelingen die gelden voor de in
art. 2:3 BW bedoelde rechtspersonen, zoals een stichting, die ingevlogen
art. 2:86 BW bij notariële akte wordt opgericht. De oorsprong voor het
ontstaan van de rechtspersoon moet dus worden gezocht in de wet. In art.
2:1 BW worden de Staat, provincies, de gemeenten en de
waterschappen genoemd. Uit het tweede lid volgt dat ook andere
lichamen waaraan een deel van de overheidstaak is opgedragen, een
rechtspersoon krachtens publiekrecht kunnen zijn, mits daarvoor een
basis is in de formele wet. Een voorbeeld is de korpschef van de politie.

Rechtspersonen kunnen alleen via organen handelen, het zijn de organen
van de rechtspersoon die we in het dagelijks verkeer tegenkomen en die
de rechtspersoon vertegenwoordigen. Vaak zijn dit de personen of
colleges die leidinggeven aan de rechtspersoon. In ieder geval zullen ze
met een zodanige taak zijn belast, dat ze een zelfstandige positie binnen
de rechtspersoon innemen. Een persoon of college kan als orgaan van een
krachtens publiekrecht ingestelde rechtspersoon worden aangemerkt
indien de persoon of het college in de wet gepresenteerd wordt als
onderdeel van het bestuur van de rechtspersoon. Waar het om gaat
is of een persoon of college op een zodanige wijze in de wet wordt
neergezet dat deze persoon of dit college een zelfstandige plaats of
functie heeft gekregen. Voorbeelden a-bestuursorgaan:
gemeentesecretaris en de griffier (art. 100 Gemw) & commissies die op
grond van art. 82 of 84 Gemw in het leven zijn geroepen en die slechts
adviseren of besluiten voorbereiden.

Ook wanneer een persoon of college niet in de wet gepresenteerd wordt
als onderdeel van het bestuur van de rechtspersoon, kan er sprake zijn
van een orgaan van een rechtspersoon die krachtens het publiekrecht zijn
ingesteld. Dit is wanneer de persoon of het college met enig openbaar
gezag is bekleed: is aan de persoon of het college een exclusieve
bevoegdheid toegekend om eenzijdig de rechtspositie van burgers te
bepalen?

Tot slot is er nog een restcategorie. Dit is wanneer aan een ambtenaar
een eigen (externe) taak is toegekend. In dat geval vervult hij een
zelfstandige rol en zal hij als orgaan van de gemeente (en dus een a-
orgaan) zijn aan te merken. Het gaat dus om een zelfstandige positie

,binnen de rechtspersoon. VB: de belastinginspecteur is onderdeel van de
Staat en een a-orgaan.

De vraag of er sprake is van een b-orgaan (APK), kan pas aan de orde
komen wanneer is vastgesteld dat er geen sprake is van een a-orgaan.
Openbaar gezag hangt samen met het kunnen uitoefenen van een
publiekrechtelijke bevoegdheid waarmee van rechtspositie van subjecten
wordt bepaald. Openbaar gezag kan slechts bij wettelijk voorschrift
worden toegekend en een organisatie is slechts een b-orgaan bij
uitvoering van dat openbaar gezag! Een uitzondering hierop kan zich
voordoen bij organen van privaatrechtelijke rechtspersonen die geldelijke
uitkeringen of op geldwaardeerbare voorzieningen aan derden
verstrekken. Hiervoor zijn twee vereisten:
- Het inhoudelijk vereiste houdt in dat de inhoudelijke criteria voor
het verstrekken van geldelijke uitkeringen of voorzieningen in
beslissende mate wordt bepaald door een of meer a-organen;
- Het financiële vereiste houdt in dat de verstrekking van de
uitkeringen of voorzieningen in overwegende mate (in beginsel voor
2/3 of meer) wordt gefinancierd door een of meer a- organen.
Het hoeft bij de twee vereisten niet te gaan om dezelfde a-orgaan.

De Afdeling heeft geoordeeld dat (het kabinet van) de Koning(in) geen
bestuursorgaan is. Dit moet opgevat worden als een aanvulling op lid 2.
De in het tweede lid uitgezonderde organen worden wel als
bestuursorgaan in de zin van de Awb aangemerkt voor zover ze in het
kader van het ambtenarenrecht besluiten nemen of handelingen
verrichten jegens bij hen in dienst zijnde ambtenaren.

,Bijzondere uitzonderingen door rechtspraak van de Afdeling
Bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS): kabinet der koning is
geen bestuursorgaan en ook de koning zelf is geen bestuursorgaan.

Naast het verschil tussen een a-orgaan en een b-orgaan, kan verschil
worden gemaakt tussen:
 Algemeen/bijzonder -> Heeft betrekking op het gebied
waarbinnen het bestuursorgaan bevoegdheden heeft. Is het
bestuursorgaan algemeen bevoegd besluiten te nemen zoals het
college van B&W of alleen op een bepaald terrein zoals Autoriteit
Consument en Markt?
 Benoemd/gekozen (Burgemeester/gemeenteraad) -> Heeft
betrekking op de wijze van totstandkoming: democratisch gekozen
of benoemd?
 Zelfstandig of niet (ACM/Inspecteur van belastingen) -> Een
zelfstandig bestuursorgaan is een bestuursorgaan van de centrale
overheid dat bij de wet, krachtens de wet bij algemene maatregel
van bestuur of krachtens de wet bij ministeriele regeling met
openbaar gezag is bekleed, en dat niet hiërarchisch ondergeschikt is
aan een minister.

In het Nederlands bestuursrecht ben je belanghebbende (art. 1:2 lid 1
Awb) als je belang rechtstreeks bij een besluit is geraakt. De volgende
drie elementen zijn in deze definitie te onderscheiden:
- Er moet een belang zijn (wordt van een besluit feitelijk effect
ondervonden, niet alleen aantasting rechtspositie);
- Het belang moet aan iemand toekomen (zoals natuurlijke personen,
rechtspersonen, bestuursorganen en andere entiteiten);
- Het belang moet rechtstreeks betrokken zijn bij een besluit (er komt
verandering in iemands belangenpositie): geadresseerde of
derdebelanghebbende (+OPERA).

De normadressaat/direct belanghebbende is de geadresseerde van
een beschikking (norm van de beschikking). Zowel natuurlijke personen,
rechtspersonen en bestuursorganen als andere entiteiten kunnen
normadressanten zijn. De normadressaat (wie door de inhoud van de
beschikking wordt geraakt) en de geadresseerde (ontvanger van de
beschikking/aanvrager) zijn niet altijd hetzelfde. Bijvoorbeeld wanneer
iemand vraagt om de intrekking van een drank- en horecavergunning, dan
zal hij wel geadresseerde zijn, maar de eigenaar van de discotheek is dan
de normadressaat.

Zijn er andere belanghebbenden dan de normadressant, dan worden zij
doorgaans derdenbelanghebbenden genoemd. Of een derde-
belanghebbende is moet worden bepaald aan de OPERA-criteria. Er is
sprake van een rechtstreeks geraakt belang bij derdebelanghebbende
wanneer is voldaan aan alle volgende criteria: eigen belang, persoonlijk
belang (onderscheiden van de massa), objectief bepaalbaar belang
(waarneembaar of meetbaar, oftewel niet louter subjectief), actueel

, voldoende zeker en rechtstreeks; voldoende causaal verband (uitwerking
van woord rechtstreeks in art. 1:2 lid 1 Awb).

Iemand kan alleen opkomen voor zijn eigen belang en niet voor die van
een ander. Als je voor een ander wil opkomen, dan moet je, als het
bestuursorgaan daar om vraagt, een duidelijke machtiging van die ander
kunnen overleggen (art. 2:1 lid 2 Awb). Het persoonlijk belang houdt in dat
iemand zijn positie zich voldoende moet onderscheiden van de positie van
een grote groep mensen; hij moet zich onderscheiden van de amorfe
massa. Het eigen belang moet bijzonder, individueel, persoonlijk zijn.

Bij omgevingsvergunningen voor het milieu geldt dat het aannemelijk
moet zijn dat ter plaatse van de woning of het perceel van de betrokkene,
naar objectieve maatstaven gemeten, gevolgen van enige betekenis
moeten kunnen worden ondervonden. Bij omgevingsvergunningen voor de
bouw is de bewoner of eigenaar van het naastgelegen perceel in ieder
geval belanghebbende. Daarnaast is het nabijheidscriterium en het
zichtcriterium van belang:
1. Het afstandscriterium (om belanghebbende te zijn moet je binnen
een bepaald aantal meter van heb object zitten, hier is geen
specifiek getal voor)
2. Het zichtcriterium (om belanghebbende te zijn moet je zicht
hetgeen waar het besluit betrekking op heeft)
Bij een omgevingsvergunning voor kappen kan slecht als belanghebbende
worden aangemerkt degene die op geringe afstand van de bomen woont
of daar vanuit zijn woning zicht op heeft. Als de door het besluit mogelijk
geworden bedrijfsvestiging een feitelijk effect kan hebben op de
concurrentieverhoudingen, zijn de concurrenten belanghebbenden bij het
besluit. Voorwaarde is dat de ondernemer in hetzelfde marktsegment
werkzaam is en binnen hetzelfde verzorgingsgebied. Ook bij besluiten van
algemene strekking geldt het vereiste van een persoonlijk belang.

Een belang mag niet te persoonlijk zijn. Een louter subjectief gevoel van
sterke betrokkenheid is onvoldoende. Dit betekent niet dat immaterieel
belangen geen belanghebbende kunnen opleveren. De kwaliteit van eigen
woon- of werkomgeving kan immers wel objectief bepaalbaar zijn. Iemand
is alleen belanghebbende bij een besluit, als hij op het moment van het
nemen van het besluit ook daadwerkelijk al een belang heeft of zekerheid
ervan in de toekomst. Een onzeker, in de toekomst gelegen, belang is
onvoldoende.

Er moet een voldoende causaal verband zijn tussen het besluit en
iemand belang (rechtstreekst). Wanneer iemand bij een besluit is
betrokken via het belang van een ander is er sprake van een afgeleid
belang. Er zijn verschillende uitzonderingen en nuanceringen te vinden
op de regel dat iemand met een afgeleid belang niet aangemerkt kan
worden als belanghebbende. Zo is een tegengesteld belang niet afgeleid.
Bij een tegengesteld belang kan men toch als belanghebbende worden
aangemerkt. VB: De werkgever wordt wel als belanghebbende