Economische effecten van het Coronasteunbeleid
(CPB)
Het coronasteunbeleid was een snelle, geïmproviseerde reactie op een nieuw type
crisis. Het hoofddoel was het opvangen van de liquiditeitsschok bij bedrijven en
zelfstandigen en het voorkomen van grotere economische schade, met name snel
stijgende werkloosheid.
Hoofdconclusies en Kritiek: Het CPB vat het beleid samen met de bekende
economische criteria voor discretionair begrotingsbeleid (tijdig, tijdelijk en gericht):
Conclusie over
Criterium Uitleg
Coronasteunbeleid
Tijdig Het beleid kwam vrijwel direct na de
Voldoende tijdig
(Timely) 'intelligente lockdown'.
Het beleid werd niet snel afgebouwd terwijl
Tijdelijk de economie veerkrachtig herstel toonde en
Onvoldoende tijdelijk
(Temporary) de werkloosheid daalde. De verwachte
continuering bemoeilijkte de afbouw.
De keuze voor ongerichte steun was passend
in de beginfase (snelheid was
Gericht belangrijker). Later nam de doelmatigheid af;
❌Beperkt gericht
(Targeted) het beleid bleef breed en ondersteunde ook
bedrijven die het niet nodig hadden
(bijvoorbeeld bedrijven met omzetstijging).
Omvang en Belangrijkste Instrumenten
Het totale steunpakket was ruim €80 miljard aan liquiditeitssteun.
Gemiddeld
Omvang
per Minimale
Instrument Type (mld Uitvoerder
ontvanger Omzetdaling
euro)
(dzd euro)
Lening (bijna Geen
Belastinguitstel 47,7 119,3 Belastingdienst
renteloos) minimum
NOW
Subsidie 23,9 175,5 20% UWV
(loonsubsidie)
TVL/TOGS
Subsidie 10,1 41,9 30% RVO
(vaste lasten)
Tozo Geen
Subsidie/lening 3,0 8,9 Gemeenten
(zelfstandigen) minimum
Gebruik per sector: Bedrijven in de horeca en de culturele sector maakten
het vaakst gebruik van de steun.
Belastinguitstel: Dit was de grootste regeling in liquiditeitsverstrekking. Het
was generiek en maakte het ook mogelijk om liquiditeitsproblemen op te
vangen die niet door de coronacrisis waren ontstaan. Naar verwachting is €3,5
miljard oninbaar.
NOW: De loonsubsidie was succesvol in het beschermen van banen. De
NOW leidde tot zwakke prikkels voor arbeidsmobiliteit omdat werknemers
hun loon volledig doorbetaald kregen in tegenstelling tot veel buitenlandse
, deeltijdwerkloosheidsregelingen. De inschatting van de omzetdaling door
bedrijven leidde tot snelle uitbetaling, maar ook tot te veel uitgekeerde
subsidies die later moesten worden teruggevorderd.
Effecten en Internationale Vergelijking
Effectiviteit (Nederland): De steun heeft een sterke stijging van de
werkloosheid en bedrijfssluitingen voorkomen. Echter, het CPB benadrukt dat
de causale effecten moeilijk vast te stellen zijn vanwege het generieke
karakter van de regelingen. Macrosimulaties suggereren dat het pakket in
2020 tussen de 65.000 en 180.000 ontslagen heeft voorkomen.
Kosten per behouden baan: Uit internationale causale studies (VS, Canada)
blijkt dat de kosten per behouden baan in vergelijkbare regelingen erg
hoog waren, vaak het meervoudige van het mediane loon. Dit wijst op
beperkte doelgerichtheid.
Productiviteit en Reallocatie: Steunbeleid kan op de korte termijn
faillissementen van levensvatbare bedrijven voorkomen, maar op de lange
termijn kan het de noodzakelijke creatieve destructie (herallocatie van
werknemers naar productieve bedrijven) tegengaan.
Internationale Omvang: De omvang van het Nederlandse steunpakket leek
op het eerste gezicht klein, maar de initiële macro-economische impact op
Nederland was ook kleiner dan in veel andere landen.
Belangrijkste Lessen voor Toekomstige Crises
1. Tijdelijkheid vereist heldere verwachtingen: Duidelijke afspraken over de
omvang en duur van de steun zijn nodig om een tijdige afbouw te
garanderen41. Het risico is een 'compensatiesamenleving' waarbij bedrijven
minder prikkels hebben om zelf risico's te beperken. Het uitgangspunt moet
zijn: 'privaat, tenzij'.
2. Gerichtheid vraagt om voorbereiding: Tijdig én gericht beleid vereist
schokbestendige overheidsfinanciën en vooral wendbare
uitvoeringsinstanties. De afruil tussen snelheid en gerichtheid zal altijd
blijven bestaan.
3. Bewuste afruilen (Trade-offs): Bij een crisis moet de overheid een bewuste
keuze maken welke doelen (bijv. snelheid vs. gerichtheid, korte termijn
banenbehoud vs. lange termijn productiviteitsgroei) voorrang krijgen.
Het CPB onderzocht hoe effectief de steunmaatregelen (NOW, TVL, belastinguitstel,
garantieregelingen) tijdens corona waren, én welke lessen gelden voor toekomstige
crises.
1. Doel van het steunpakket
(CPB)
Het coronasteunbeleid was een snelle, geïmproviseerde reactie op een nieuw type
crisis. Het hoofddoel was het opvangen van de liquiditeitsschok bij bedrijven en
zelfstandigen en het voorkomen van grotere economische schade, met name snel
stijgende werkloosheid.
Hoofdconclusies en Kritiek: Het CPB vat het beleid samen met de bekende
economische criteria voor discretionair begrotingsbeleid (tijdig, tijdelijk en gericht):
Conclusie over
Criterium Uitleg
Coronasteunbeleid
Tijdig Het beleid kwam vrijwel direct na de
Voldoende tijdig
(Timely) 'intelligente lockdown'.
Het beleid werd niet snel afgebouwd terwijl
Tijdelijk de economie veerkrachtig herstel toonde en
Onvoldoende tijdelijk
(Temporary) de werkloosheid daalde. De verwachte
continuering bemoeilijkte de afbouw.
De keuze voor ongerichte steun was passend
in de beginfase (snelheid was
Gericht belangrijker). Later nam de doelmatigheid af;
❌Beperkt gericht
(Targeted) het beleid bleef breed en ondersteunde ook
bedrijven die het niet nodig hadden
(bijvoorbeeld bedrijven met omzetstijging).
Omvang en Belangrijkste Instrumenten
Het totale steunpakket was ruim €80 miljard aan liquiditeitssteun.
Gemiddeld
Omvang
per Minimale
Instrument Type (mld Uitvoerder
ontvanger Omzetdaling
euro)
(dzd euro)
Lening (bijna Geen
Belastinguitstel 47,7 119,3 Belastingdienst
renteloos) minimum
NOW
Subsidie 23,9 175,5 20% UWV
(loonsubsidie)
TVL/TOGS
Subsidie 10,1 41,9 30% RVO
(vaste lasten)
Tozo Geen
Subsidie/lening 3,0 8,9 Gemeenten
(zelfstandigen) minimum
Gebruik per sector: Bedrijven in de horeca en de culturele sector maakten
het vaakst gebruik van de steun.
Belastinguitstel: Dit was de grootste regeling in liquiditeitsverstrekking. Het
was generiek en maakte het ook mogelijk om liquiditeitsproblemen op te
vangen die niet door de coronacrisis waren ontstaan. Naar verwachting is €3,5
miljard oninbaar.
NOW: De loonsubsidie was succesvol in het beschermen van banen. De
NOW leidde tot zwakke prikkels voor arbeidsmobiliteit omdat werknemers
hun loon volledig doorbetaald kregen in tegenstelling tot veel buitenlandse
, deeltijdwerkloosheidsregelingen. De inschatting van de omzetdaling door
bedrijven leidde tot snelle uitbetaling, maar ook tot te veel uitgekeerde
subsidies die later moesten worden teruggevorderd.
Effecten en Internationale Vergelijking
Effectiviteit (Nederland): De steun heeft een sterke stijging van de
werkloosheid en bedrijfssluitingen voorkomen. Echter, het CPB benadrukt dat
de causale effecten moeilijk vast te stellen zijn vanwege het generieke
karakter van de regelingen. Macrosimulaties suggereren dat het pakket in
2020 tussen de 65.000 en 180.000 ontslagen heeft voorkomen.
Kosten per behouden baan: Uit internationale causale studies (VS, Canada)
blijkt dat de kosten per behouden baan in vergelijkbare regelingen erg
hoog waren, vaak het meervoudige van het mediane loon. Dit wijst op
beperkte doelgerichtheid.
Productiviteit en Reallocatie: Steunbeleid kan op de korte termijn
faillissementen van levensvatbare bedrijven voorkomen, maar op de lange
termijn kan het de noodzakelijke creatieve destructie (herallocatie van
werknemers naar productieve bedrijven) tegengaan.
Internationale Omvang: De omvang van het Nederlandse steunpakket leek
op het eerste gezicht klein, maar de initiële macro-economische impact op
Nederland was ook kleiner dan in veel andere landen.
Belangrijkste Lessen voor Toekomstige Crises
1. Tijdelijkheid vereist heldere verwachtingen: Duidelijke afspraken over de
omvang en duur van de steun zijn nodig om een tijdige afbouw te
garanderen41. Het risico is een 'compensatiesamenleving' waarbij bedrijven
minder prikkels hebben om zelf risico's te beperken. Het uitgangspunt moet
zijn: 'privaat, tenzij'.
2. Gerichtheid vraagt om voorbereiding: Tijdig én gericht beleid vereist
schokbestendige overheidsfinanciën en vooral wendbare
uitvoeringsinstanties. De afruil tussen snelheid en gerichtheid zal altijd
blijven bestaan.
3. Bewuste afruilen (Trade-offs): Bij een crisis moet de overheid een bewuste
keuze maken welke doelen (bijv. snelheid vs. gerichtheid, korte termijn
banenbehoud vs. lange termijn productiviteitsgroei) voorrang krijgen.
Het CPB onderzocht hoe effectief de steunmaatregelen (NOW, TVL, belastinguitstel,
garantieregelingen) tijdens corona waren, én welke lessen gelden voor toekomstige
crises.
1. Doel van het steunpakket
