Cicero (CE2026), HF 2 t/m 5
Legenda:
<woord> = nom (onderwerp / NWD) / vocativus
<woord> = genitivus (bijvoeglijke bepaling)
<woord> = dativus (meewerkend voorwerp) <woord> = voegwoord
<woord> = accusativus (lijdend voorwerp) / signaalwoord
<woord> = ablativus (bijwoordelijke bepaling) <woord> = persoonsvorm
Hoofdstuk 3.2 LOFZANG OP VRIENDSCHAP (LAELIUS 18-22)
3.2.c. Vriendschap is het hoogste goed (20)
Prae gen obi -> object van consensio
1 Est enim amicitia nihil aliud nisi omnium divinarum
Vriendschap is namelijk niets anders dan eensgezindheid voor / in alle goddelijke …
antithese met divinarum
2 humanarumque rerum cum benevolentia et caritate
en menselijke zaken (samen) met genegenheid en liefde; …
rel aansl + abl v vergelijk. + coni ABL ABS (met ppp)
3 consensio; qua quidem haud scio an < excepta sapientia >
dan dít is misschien, met uitzondering van wijsheid, …
bijw compara coni prae P pleonasme alliteratie mv als ev vertalen
4 nihil melius homini sit a dis immortalibus datum. Divitias
niets beters aan de mens gegeven door de onsterfelijke goden. Sommigen
In voorgaande zin verwijst Laelius naar de Stoa (wijsheid is hoogste goed) en naar Plato (filosofie is hoogste). Sapien-
tia kun je ironisch opvatten.
prae r.5-6 asyndeton, opsomming, parallellisme, anafoor
5 alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam,
verkiezen rijkdom, anderen (verkiezen) goede gezondheid, anderen macht, …
cursus honorum verwijzing Epicurisme prae let op: chiasme!
6 alii honores, multi etiam voluptates: beluarum (A) (est) hoc
anderen ereambten, velen zelfs genot: aan dieren is dit …
comparativus tautologie
7 quidem extremum (B); illa autem superiora (B) caduca et
laatstgenoemde (genot) eigen; die eerdergenoemde (zaken) zijn echter zwak en …
prae
8 incerta (A) (sunt), posita non tam in consiliis nostris quam in
onzeker, niet zozeer afhankelijk van onze beslissingen als (wel) van …
personificatie antecedent: illi (r.10) verwijzing naar STOA
9 fortunae temeritate. Qui autem in virtute summum
de grilligheid van het lot. Maar zij, die in virtus / deugd het hoogste goed …
prae bijw op -e prae
10 bonum ponunt, (hoc) praeclare illi quidem (faciunt), sed haec ipsa
plaatsen / zien, doen (dit) weliswaar voortreffelijk, maar deze deugd zelf …
polysynd 2x prae A litotes
11 virtus amicitiam et gignit et continet, nec sine virtute
brengt vriendschap voort en houdt (het) in stand; en zonder deugd …
inf prae A alliteratie prae 2x combi virtus-amicitia benadrukt verbondenheid
12 amicitia esse ullo pacto potest.
kan vriendschap helemaal niet bestaan.
3.2.d. De voordelen van vriendschap tussen goede mannen (21-22)
Na deze theoretische uiteenzetting van het begrip vriendschap is het tijd voor een meer praktische en minder verheven insteek.
Niet dat Cicero zich vervolgens in minder verheven taal uitdrukt…
, contrast met magnificentia verborum (r.3)
1. Iam virtutem ex consuetudine vitae sermonisque
Laten we nu het begrip ‘deugd’ vanuit onze gewone manier van leven en …
coni prae P (depon) in HZ STOA let op: 5x coni aansporing
2 nostri interpretemur, nec eam, ut quidam docti,
taalgebruik begrijpen, en laten we niet haar, zoals zekere geleerden, …
alliteratie coni prae P (depon) in HZ
3 verborum magnificentia metiamur, virosque bonos
beoordelen met de verhevenheid van woorden, en laten we hen goede mannen …
coni prae P in BZ coni prae in HZ namen van bekende adellijke Rom. geslachten
4 eos, qui habentur, numeremus: Paulos, Catones, Galos,
noemen, die beschouwd worden (als goede mannen): mannen als Paulus, Cato, Galus, …
asyndeton bestaande exemplarische viri boni prae A theoretische viri boni
5 Scipiones, Philos. His communis vita contenta est, eos zoals bij de STOA
Scipio, Philus. Met (mannen als) deze is het gewone leven tevreden, maar …
coni prae A in HZ prae P
6 autem omittamus, qui omnino nusquam reperiuntur.
laten we hén buiten beschouwing laten, die helemaal nergens gevonden worden.
hyperbaton
7 Tales igitur inter viros amicitia tantas opportunitates
Tussen dergelijke mannen (boni viri zoals Paulus etc) heeft vriendschap dus zoveel voordelen, …
prae A prae A inf prae A bijw. prae A alliteratie+
8 habet, quantas vix queo dicere. Principio qui potest retorische vraag
als ik nauwelijks kan zeggen / benoemen. Ten eerste hoe kan …
inf prae alliteratie prae dichter > autoriteitsargument
9 esse vita vitalis, ut ait Ennius, quae non in amici mutua
een leven leefbaar zijn, zoals Ennius zegt, dat niet in de wederzijdse …
prae A comparer prae inf prae A retor. vraag
10 benevolentia conquiescit? Quid dulcius (est) quam habere
genegenheid van/voor een vriend rust vindt? Wat is zoeter dan …
coni prae (definiërend) inf prae bijw coni impf A
11 quicum (= aliquem cum quo) omnia audeas sic loqui ut tecum? Qui esset
iemand te hebben (met wie) je alles zo durft te bespreken als met jezelf? Hoe zou er …
metonymie coni impf A 2x irrealis vh heden
12 tantus fructus in prosperis rebus, nisi haberes (aliquem) qui illis
een net zo groot genoegen zijn in voorspoed, als je niet iemand zou hebben, die zich over die
(zaken, nl. voorspoed) …
bijw coni impf A inf prae A bijw
13 aeque ac tu ipse gauderet? Adversas (res) vero ferre difficile
net zozeer verheugd als jij zelf? Tegenspoed zou echter moeilijk te verdragen …
coni impf A – irrealis comparat coni impf A
14 esset sine eo, qui illas gravius etiam quam tu ferret.
zijn zonder hem, die die (zaken, nl. tegenspoed) zelfs nog zwaarder opvat dan jij(zelf).
Tot nu toe heeft Cicero 4 praktische voordelen van vriendschap benoemd:
1. Slechts door de wederzijdse genegenheid van/voor een vriend ervaar je rust.
2. Met een vriend kun je alles in openheid en vertrouwen bespreken.
3. Je geniet meer van voorspoed samen met een vriend die jouw gevoel deelt.
4. In tegenspoed kan een vriend jouw last om die te verdragen delen.
Legenda:
<woord> = nom (onderwerp / NWD) / vocativus
<woord> = genitivus (bijvoeglijke bepaling)
<woord> = dativus (meewerkend voorwerp) <woord> = voegwoord
<woord> = accusativus (lijdend voorwerp) / signaalwoord
<woord> = ablativus (bijwoordelijke bepaling) <woord> = persoonsvorm
Hoofdstuk 3.2 LOFZANG OP VRIENDSCHAP (LAELIUS 18-22)
3.2.c. Vriendschap is het hoogste goed (20)
Prae gen obi -> object van consensio
1 Est enim amicitia nihil aliud nisi omnium divinarum
Vriendschap is namelijk niets anders dan eensgezindheid voor / in alle goddelijke …
antithese met divinarum
2 humanarumque rerum cum benevolentia et caritate
en menselijke zaken (samen) met genegenheid en liefde; …
rel aansl + abl v vergelijk. + coni ABL ABS (met ppp)
3 consensio; qua quidem haud scio an < excepta sapientia >
dan dít is misschien, met uitzondering van wijsheid, …
bijw compara coni prae P pleonasme alliteratie mv als ev vertalen
4 nihil melius homini sit a dis immortalibus datum. Divitias
niets beters aan de mens gegeven door de onsterfelijke goden. Sommigen
In voorgaande zin verwijst Laelius naar de Stoa (wijsheid is hoogste goed) en naar Plato (filosofie is hoogste). Sapien-
tia kun je ironisch opvatten.
prae r.5-6 asyndeton, opsomming, parallellisme, anafoor
5 alii praeponunt, bonam alii valetudinem, alii potentiam,
verkiezen rijkdom, anderen (verkiezen) goede gezondheid, anderen macht, …
cursus honorum verwijzing Epicurisme prae let op: chiasme!
6 alii honores, multi etiam voluptates: beluarum (A) (est) hoc
anderen ereambten, velen zelfs genot: aan dieren is dit …
comparativus tautologie
7 quidem extremum (B); illa autem superiora (B) caduca et
laatstgenoemde (genot) eigen; die eerdergenoemde (zaken) zijn echter zwak en …
prae
8 incerta (A) (sunt), posita non tam in consiliis nostris quam in
onzeker, niet zozeer afhankelijk van onze beslissingen als (wel) van …
personificatie antecedent: illi (r.10) verwijzing naar STOA
9 fortunae temeritate. Qui autem in virtute summum
de grilligheid van het lot. Maar zij, die in virtus / deugd het hoogste goed …
prae bijw op -e prae
10 bonum ponunt, (hoc) praeclare illi quidem (faciunt), sed haec ipsa
plaatsen / zien, doen (dit) weliswaar voortreffelijk, maar deze deugd zelf …
polysynd 2x prae A litotes
11 virtus amicitiam et gignit et continet, nec sine virtute
brengt vriendschap voort en houdt (het) in stand; en zonder deugd …
inf prae A alliteratie prae 2x combi virtus-amicitia benadrukt verbondenheid
12 amicitia esse ullo pacto potest.
kan vriendschap helemaal niet bestaan.
3.2.d. De voordelen van vriendschap tussen goede mannen (21-22)
Na deze theoretische uiteenzetting van het begrip vriendschap is het tijd voor een meer praktische en minder verheven insteek.
Niet dat Cicero zich vervolgens in minder verheven taal uitdrukt…
, contrast met magnificentia verborum (r.3)
1. Iam virtutem ex consuetudine vitae sermonisque
Laten we nu het begrip ‘deugd’ vanuit onze gewone manier van leven en …
coni prae P (depon) in HZ STOA let op: 5x coni aansporing
2 nostri interpretemur, nec eam, ut quidam docti,
taalgebruik begrijpen, en laten we niet haar, zoals zekere geleerden, …
alliteratie coni prae P (depon) in HZ
3 verborum magnificentia metiamur, virosque bonos
beoordelen met de verhevenheid van woorden, en laten we hen goede mannen …
coni prae P in BZ coni prae in HZ namen van bekende adellijke Rom. geslachten
4 eos, qui habentur, numeremus: Paulos, Catones, Galos,
noemen, die beschouwd worden (als goede mannen): mannen als Paulus, Cato, Galus, …
asyndeton bestaande exemplarische viri boni prae A theoretische viri boni
5 Scipiones, Philos. His communis vita contenta est, eos zoals bij de STOA
Scipio, Philus. Met (mannen als) deze is het gewone leven tevreden, maar …
coni prae A in HZ prae P
6 autem omittamus, qui omnino nusquam reperiuntur.
laten we hén buiten beschouwing laten, die helemaal nergens gevonden worden.
hyperbaton
7 Tales igitur inter viros amicitia tantas opportunitates
Tussen dergelijke mannen (boni viri zoals Paulus etc) heeft vriendschap dus zoveel voordelen, …
prae A prae A inf prae A bijw. prae A alliteratie+
8 habet, quantas vix queo dicere. Principio qui potest retorische vraag
als ik nauwelijks kan zeggen / benoemen. Ten eerste hoe kan …
inf prae alliteratie prae dichter > autoriteitsargument
9 esse vita vitalis, ut ait Ennius, quae non in amici mutua
een leven leefbaar zijn, zoals Ennius zegt, dat niet in de wederzijdse …
prae A comparer prae inf prae A retor. vraag
10 benevolentia conquiescit? Quid dulcius (est) quam habere
genegenheid van/voor een vriend rust vindt? Wat is zoeter dan …
coni prae (definiërend) inf prae bijw coni impf A
11 quicum (= aliquem cum quo) omnia audeas sic loqui ut tecum? Qui esset
iemand te hebben (met wie) je alles zo durft te bespreken als met jezelf? Hoe zou er …
metonymie coni impf A 2x irrealis vh heden
12 tantus fructus in prosperis rebus, nisi haberes (aliquem) qui illis
een net zo groot genoegen zijn in voorspoed, als je niet iemand zou hebben, die zich over die
(zaken, nl. voorspoed) …
bijw coni impf A inf prae A bijw
13 aeque ac tu ipse gauderet? Adversas (res) vero ferre difficile
net zozeer verheugd als jij zelf? Tegenspoed zou echter moeilijk te verdragen …
coni impf A – irrealis comparat coni impf A
14 esset sine eo, qui illas gravius etiam quam tu ferret.
zijn zonder hem, die die (zaken, nl. tegenspoed) zelfs nog zwaarder opvat dan jij(zelf).
Tot nu toe heeft Cicero 4 praktische voordelen van vriendschap benoemd:
1. Slechts door de wederzijdse genegenheid van/voor een vriend ervaar je rust.
2. Met een vriend kun je alles in openheid en vertrouwen bespreken.
3. Je geniet meer van voorspoed samen met een vriend die jouw gevoel deelt.
4. In tegenspoed kan een vriend jouw last om die te verdragen delen.
