Samenvatting tentamenstof Forensische Accountancy 2025-2026
HC 1: algemene achtergrond forensische accountancy + literatuur
Preventief Je weet waar de risico’s liggen, hierdoor kan je er op
(risicotaxatie) inspelen en controlemaatregelen nemen (des te
groter de organisatie is, des te meer maatregelen er
zijn).
Repressief Als er geld weg is/goederen zijn gestolen/etc. Wie is
(bewijswaarde er verantwoordelijk voor?/wie is er beter van
ring) geworden?/etc. Gericht op onderzoek dat je moet
doen om de dader te vinden en iemand aansprakelijk
te kunnen stellen.
Titel ‘the Gaat om de jaarrekening (balans; bezittingen-
cruelest lies schulden= eigen vermogen). Let op: jaarverslag gaat
are often told om het verleden en is daarmee geen zekerheid voor
in silence’ de toekomst! Als de jaarrekening wordt gepubliceerd
dan wil de onderneming laten zien dat het eigen
vermogen heel hoog is (dat laat zien dat je
bezittingen meer waard zijn dan je schulden). Er staat
bijvoorbeeld ook de waarde van gebouwen op (bij
bezittingen), dit is subjectief. Hoe schat je dan een
waarde stijging in (energielabel, ligging, etc.). Je moet
dan schattingen doen. Die subjectiviteit wordt niet
toegelicht in de jaarrekening; wat wordt er verhuld en
wat wordt er verborgen? Jaarrekening is een
verantwoordingsinstrument van een bedrijf. Je kan
hiermee spelen; de bedragen kan je manipuleren.
Pheijffer betoogt dat jaarrekeningen en financiële
rapportages niet het objectieve beeld geven dat veel
gebruikers ervan verwachten. De “meest wrede
leugens” zitten niet in wat wordt gezegd, maar juist in
wat ongezegd blijft: de aannames, waarderingskeuzes
en creatieve verslaggevingsmethoden die achter de
cijfers schuilgaan.
-Waarschuwing tegen het geloof in jaarrekeningen of
informatie uit het bedrijfsleven ook als het
gecontroleerd is door een accountant
- Je moet altijd kritische vragen stellen over wat er
niet in staat
‘Cash is a fact, Iedereen weet wat een biljet van 100 euro is (feit,
profit an tastbaar), maar de winst of het eigen vermogen is
opinion’ manipuleerbaar door de schattingsposten die in de
jaarrekening zitten (modewinkel, gebouw, etc.). Je kan
dus veel beter kijken naar het geld wat daadwerkelijk
binnen komt, de keiharde cijfers (de kasstromen i.p.v.
de winst, beide zijn manipuleerbaar/een opinie maar
cash is wel betrouwbaarder dan wist).
Creative Gebruik maken van de grenzen van de regelgeving. Je
accounting voldoet net aan de grenzen, zodat je eigenvermogen
, en winst zo hoog mogelijk lijken, mooier maken dan
het is. Je rekt het maximaal op binnen de grenzen van
de wet Dus opwaardering
(Een van de redenen hiervoor is dat de beloning van
de ondernemingsleiding (gedeeltelijk)
winstafhankelijk is)
Big bath De balans opschonen. Je krijgt namelijk een bonus
accounting afhankelijk van de winst die je maakt, waardoor je de
cijfers opportunistisch gaat weergeven. De nieuwe
directeur ziet opeens de subjectieve posten; ik moet
nog beter presenteren, maar de cijfers waren al
maximaal opgerekt. Hij haalt de bezittingen en
daarmee eigenvermogen omlaag, de grenzen gaan
omlaag. Reden: door in een jaar waarin het toch al
slecht gaat ‘extra ellende’ te nemen, word het
waarschijnlijker dat voor de komende jaren een
resultaatsverbetering (profiteren) kan worden
getoond Dus afwaardering
(vaak gebruikt door aantredend management)
Income Winst egalisatie. Door in goede tijden ‘appeltje voor
smoothing & de dorst’ wegzetten om te gebruiker als het minder
cookie jar gaat.
reserves
Creative Creativiteit zit in het spelen met de regels. Handelt
compliance wel naar de letter van de wet, maar niet naar de
bedoeling ervan (de geest van de wet). Kortom op
zoek naar de mazen in de wet. Met name veel bij
fiscale constructies. (Compliance = het voldoen aan
wet aan regelgeving).
Materialiteit Accountants hanteren bij het beoordelen van de
jaarrekening een beoordelingsmarge. Dit wordt het
materialiteitsbegrip genoemd. De accountant
beoordeelt of afwijkingen in de jaarrekening zo groot
zijn dat gebruikers hierdoor andere beslissingen
zouden kunnen nemen. Alleen afwijkingen die
“materieel” zijn moeten worden aangepast. Kleine
foutjes hoeven niet altijd te worden gecorrigeerd.
Kortom, materialiteit betekent: hoe groot een
afwijking in de jaarrekening mag zijn zonder dat
gebruikers hierdoor misleid worden of andere
economische beslissingen nemen. Het is een
noodzakelijk, maar tegelijk kwetsbaar
beoordelingsinstrument.
- Positief uitgelegd: een accountant hoeft niet iedere
futiliteit te corrigeren -> kostenefficiënt
- Negatief uitgelegd: kan dienen als schaamlap om
bepaalde zaken onder het tapijt te schuiven
Accountant Een financieel professional die gespecialiseerd is in
het controleren van financiële informatie
, (administraties, debit credit balans, jaarrekeningen,
winst-verliesrekeningen) van organisaties. De
ontstaansrede van dit beroep is fraude in de
onderstaande zaak. Vanaf de jaren 80 wordt het ook
commerciëler: advies & consultancy. Vele
boekhoudschandalen en de financiële crisis in de 21e
eeuw zorgen voor wet- en regelgeving en extern
toezicht op accountantsberoep. Tegenwoordig staat
niet meer het maatschappelijk verkeer centraal maar
de klant.
Pincoffs-affaire Deze affaire zorgt voor het begin/aanleiding van de
Accountancy, want moet er niet iemand van buitenaf
jaarrekeningen controleren? De Pincoffs-affaire (1879)
betrof een handelaar (in specerijen) die na grote
verliezen (door schepen in een storm op zee) zijn
jaarrekening vervalste door niet-bestaande voorraden
op te voeren, zodat zijn bedrijf winstgevend leek. Toen
de fraude uitkwam, vluchtte Pincoffs naar de
Verenigde Staten en liet hij zijn ondernemingen failliet
achter.
De weeffout Teveel meedenken met de client i.p.v. de
maatschappelijke belangen wie betaald, bepaald.
Hierbij twee vormen:
1 Onafhankelijkheid: betekent dat een accountant zijn
oordeel vormt zonder beïnvloeding door de belangen
van de cliënt (dus accountant werk voor het
maatschappelijke belang)
2 Afhankelijkheid: ontstaat wanneer de accountant
door commerciële druk of relationele druk
onvoldoende kritisch durft te zijn (dus accountant
denkt te veel mee met de cliënt) = de weeffout
Voorbeeld weeffout: accountants worden betaald door
de onderneming, je wilt niet dat je iemand betaald
voor het ontdekken van een probleem (dus
spanningsveld tussen de poortwachtersfunctie en het
commercieel belang je betaalt iemand om
onafhankelijk te controleren, maar diegene heeft een
financieel belang bij het voortbestaan van de relatie)
Verwachtingsk
loof
Het model laat zien dat er drie ‘standen’ zijn:
1.Werkelijke prestaties van de accountant
→ wat de accountant in werkelijkheid doet en kan
doen.
2.Wettelijke en andere eisen
→ wat de wet van hem vraagt; zijn formele opdracht
(o.a. jaarrekeningcontrole).
3.Verwachtingen van het maatschappelijk verkeer
, → wat het publiek denkt dat een accountant doet of
zou moeten doen (bijv. fraude ontdekken).
Daartussen ontstaan twee verschillende kloven:
1 Prestatiekloof (performance gap) = wat hij doet
= wat de accountant volgens de wet en beroepsregels
hoort te doen, en wat hij in werkelijkheid doet
werkelijke prestaties versus wettelijke eisen
Hier wordt de accountant aangevallen door de
maatschappij: je doet niet wat je zou moeten doen.
2 Communicatiekloof (communication gap) = wat
er van hem verwacht wordt
= wat de accountant moet doen volgens de wet, en
wat het maatschappelijk verkeer dénkt dat de
accountant doet verwachtingen van de
maatschappij versus wettelijke eisen
Hier verdedigt de accountant zichzelf: het publiek
verwacht te veel van ons; dat is niet eerlijk.
Wat moet er volgens de wet?
- Oordeel vormen over de getrouwheid van de
jaarrekening
- Frauderisico’s onderkennen
- Maar: hij hoeft niet alle fraude te ontdekken!!! (Een
goed uitgevoerde controle kan zelfs fraude missen;
doordat er goede onthulling en/of samenspanning
plaatsvindt. Plus een accountant is niet altijd
aanwezig, beschikt niet over alle bevoegdheden, is
beperkt in kennis van de organisatie en afhankelijk
van wat management hem verteld, etc.)
Titel ‘De Tot ongeveer de jaren tachtig van de vorige eeuw
accountant vervulde de accountant zijn (publieke) taak goed en
van dominee fungeerde hij als het geweten (een dominee) van het
tot koopman bedrijfsleven. Daarna is het vak afgedreven van de
en weer terug’ kerntaak (controle jaarrekening) en veel commerciëler
geworden (winst en reserves opbouwen) (de
koopman), een private taak. De boekhoudschandalen
en de financiële crisis + als reactie veranderende wet-
en regelgeving duwen de accountant weer terug naar
de rol van het geweten van het bedrijfsleven omdat
er minder ruimte is voor commercie.
Leer van het Accountant verplicht om arbeid zo te verrichten dat
gewekte hij
vertrouwen verwachtingen (die hij bij verstandige leek opwekt)
niet beschaamt. Accountant als vertrouwensman van
het maatschappelijke verkeer.
Forensisch Een accountant met een juridische bagage waardoor
accountant hij in het recht een bijdrage kan leveren aan
waarheidsvinding. Analyseert ook risico’s. Is het
hoogste niveau van fraudespecialist.
Fases in de 1. Publieke behoefte (1980-1993)
HC 1: algemene achtergrond forensische accountancy + literatuur
Preventief Je weet waar de risico’s liggen, hierdoor kan je er op
(risicotaxatie) inspelen en controlemaatregelen nemen (des te
groter de organisatie is, des te meer maatregelen er
zijn).
Repressief Als er geld weg is/goederen zijn gestolen/etc. Wie is
(bewijswaarde er verantwoordelijk voor?/wie is er beter van
ring) geworden?/etc. Gericht op onderzoek dat je moet
doen om de dader te vinden en iemand aansprakelijk
te kunnen stellen.
Titel ‘the Gaat om de jaarrekening (balans; bezittingen-
cruelest lies schulden= eigen vermogen). Let op: jaarverslag gaat
are often told om het verleden en is daarmee geen zekerheid voor
in silence’ de toekomst! Als de jaarrekening wordt gepubliceerd
dan wil de onderneming laten zien dat het eigen
vermogen heel hoog is (dat laat zien dat je
bezittingen meer waard zijn dan je schulden). Er staat
bijvoorbeeld ook de waarde van gebouwen op (bij
bezittingen), dit is subjectief. Hoe schat je dan een
waarde stijging in (energielabel, ligging, etc.). Je moet
dan schattingen doen. Die subjectiviteit wordt niet
toegelicht in de jaarrekening; wat wordt er verhuld en
wat wordt er verborgen? Jaarrekening is een
verantwoordingsinstrument van een bedrijf. Je kan
hiermee spelen; de bedragen kan je manipuleren.
Pheijffer betoogt dat jaarrekeningen en financiële
rapportages niet het objectieve beeld geven dat veel
gebruikers ervan verwachten. De “meest wrede
leugens” zitten niet in wat wordt gezegd, maar juist in
wat ongezegd blijft: de aannames, waarderingskeuzes
en creatieve verslaggevingsmethoden die achter de
cijfers schuilgaan.
-Waarschuwing tegen het geloof in jaarrekeningen of
informatie uit het bedrijfsleven ook als het
gecontroleerd is door een accountant
- Je moet altijd kritische vragen stellen over wat er
niet in staat
‘Cash is a fact, Iedereen weet wat een biljet van 100 euro is (feit,
profit an tastbaar), maar de winst of het eigen vermogen is
opinion’ manipuleerbaar door de schattingsposten die in de
jaarrekening zitten (modewinkel, gebouw, etc.). Je kan
dus veel beter kijken naar het geld wat daadwerkelijk
binnen komt, de keiharde cijfers (de kasstromen i.p.v.
de winst, beide zijn manipuleerbaar/een opinie maar
cash is wel betrouwbaarder dan wist).
Creative Gebruik maken van de grenzen van de regelgeving. Je
accounting voldoet net aan de grenzen, zodat je eigenvermogen
, en winst zo hoog mogelijk lijken, mooier maken dan
het is. Je rekt het maximaal op binnen de grenzen van
de wet Dus opwaardering
(Een van de redenen hiervoor is dat de beloning van
de ondernemingsleiding (gedeeltelijk)
winstafhankelijk is)
Big bath De balans opschonen. Je krijgt namelijk een bonus
accounting afhankelijk van de winst die je maakt, waardoor je de
cijfers opportunistisch gaat weergeven. De nieuwe
directeur ziet opeens de subjectieve posten; ik moet
nog beter presenteren, maar de cijfers waren al
maximaal opgerekt. Hij haalt de bezittingen en
daarmee eigenvermogen omlaag, de grenzen gaan
omlaag. Reden: door in een jaar waarin het toch al
slecht gaat ‘extra ellende’ te nemen, word het
waarschijnlijker dat voor de komende jaren een
resultaatsverbetering (profiteren) kan worden
getoond Dus afwaardering
(vaak gebruikt door aantredend management)
Income Winst egalisatie. Door in goede tijden ‘appeltje voor
smoothing & de dorst’ wegzetten om te gebruiker als het minder
cookie jar gaat.
reserves
Creative Creativiteit zit in het spelen met de regels. Handelt
compliance wel naar de letter van de wet, maar niet naar de
bedoeling ervan (de geest van de wet). Kortom op
zoek naar de mazen in de wet. Met name veel bij
fiscale constructies. (Compliance = het voldoen aan
wet aan regelgeving).
Materialiteit Accountants hanteren bij het beoordelen van de
jaarrekening een beoordelingsmarge. Dit wordt het
materialiteitsbegrip genoemd. De accountant
beoordeelt of afwijkingen in de jaarrekening zo groot
zijn dat gebruikers hierdoor andere beslissingen
zouden kunnen nemen. Alleen afwijkingen die
“materieel” zijn moeten worden aangepast. Kleine
foutjes hoeven niet altijd te worden gecorrigeerd.
Kortom, materialiteit betekent: hoe groot een
afwijking in de jaarrekening mag zijn zonder dat
gebruikers hierdoor misleid worden of andere
economische beslissingen nemen. Het is een
noodzakelijk, maar tegelijk kwetsbaar
beoordelingsinstrument.
- Positief uitgelegd: een accountant hoeft niet iedere
futiliteit te corrigeren -> kostenefficiënt
- Negatief uitgelegd: kan dienen als schaamlap om
bepaalde zaken onder het tapijt te schuiven
Accountant Een financieel professional die gespecialiseerd is in
het controleren van financiële informatie
, (administraties, debit credit balans, jaarrekeningen,
winst-verliesrekeningen) van organisaties. De
ontstaansrede van dit beroep is fraude in de
onderstaande zaak. Vanaf de jaren 80 wordt het ook
commerciëler: advies & consultancy. Vele
boekhoudschandalen en de financiële crisis in de 21e
eeuw zorgen voor wet- en regelgeving en extern
toezicht op accountantsberoep. Tegenwoordig staat
niet meer het maatschappelijk verkeer centraal maar
de klant.
Pincoffs-affaire Deze affaire zorgt voor het begin/aanleiding van de
Accountancy, want moet er niet iemand van buitenaf
jaarrekeningen controleren? De Pincoffs-affaire (1879)
betrof een handelaar (in specerijen) die na grote
verliezen (door schepen in een storm op zee) zijn
jaarrekening vervalste door niet-bestaande voorraden
op te voeren, zodat zijn bedrijf winstgevend leek. Toen
de fraude uitkwam, vluchtte Pincoffs naar de
Verenigde Staten en liet hij zijn ondernemingen failliet
achter.
De weeffout Teveel meedenken met de client i.p.v. de
maatschappelijke belangen wie betaald, bepaald.
Hierbij twee vormen:
1 Onafhankelijkheid: betekent dat een accountant zijn
oordeel vormt zonder beïnvloeding door de belangen
van de cliënt (dus accountant werk voor het
maatschappelijke belang)
2 Afhankelijkheid: ontstaat wanneer de accountant
door commerciële druk of relationele druk
onvoldoende kritisch durft te zijn (dus accountant
denkt te veel mee met de cliënt) = de weeffout
Voorbeeld weeffout: accountants worden betaald door
de onderneming, je wilt niet dat je iemand betaald
voor het ontdekken van een probleem (dus
spanningsveld tussen de poortwachtersfunctie en het
commercieel belang je betaalt iemand om
onafhankelijk te controleren, maar diegene heeft een
financieel belang bij het voortbestaan van de relatie)
Verwachtingsk
loof
Het model laat zien dat er drie ‘standen’ zijn:
1.Werkelijke prestaties van de accountant
→ wat de accountant in werkelijkheid doet en kan
doen.
2.Wettelijke en andere eisen
→ wat de wet van hem vraagt; zijn formele opdracht
(o.a. jaarrekeningcontrole).
3.Verwachtingen van het maatschappelijk verkeer
, → wat het publiek denkt dat een accountant doet of
zou moeten doen (bijv. fraude ontdekken).
Daartussen ontstaan twee verschillende kloven:
1 Prestatiekloof (performance gap) = wat hij doet
= wat de accountant volgens de wet en beroepsregels
hoort te doen, en wat hij in werkelijkheid doet
werkelijke prestaties versus wettelijke eisen
Hier wordt de accountant aangevallen door de
maatschappij: je doet niet wat je zou moeten doen.
2 Communicatiekloof (communication gap) = wat
er van hem verwacht wordt
= wat de accountant moet doen volgens de wet, en
wat het maatschappelijk verkeer dénkt dat de
accountant doet verwachtingen van de
maatschappij versus wettelijke eisen
Hier verdedigt de accountant zichzelf: het publiek
verwacht te veel van ons; dat is niet eerlijk.
Wat moet er volgens de wet?
- Oordeel vormen over de getrouwheid van de
jaarrekening
- Frauderisico’s onderkennen
- Maar: hij hoeft niet alle fraude te ontdekken!!! (Een
goed uitgevoerde controle kan zelfs fraude missen;
doordat er goede onthulling en/of samenspanning
plaatsvindt. Plus een accountant is niet altijd
aanwezig, beschikt niet over alle bevoegdheden, is
beperkt in kennis van de organisatie en afhankelijk
van wat management hem verteld, etc.)
Titel ‘De Tot ongeveer de jaren tachtig van de vorige eeuw
accountant vervulde de accountant zijn (publieke) taak goed en
van dominee fungeerde hij als het geweten (een dominee) van het
tot koopman bedrijfsleven. Daarna is het vak afgedreven van de
en weer terug’ kerntaak (controle jaarrekening) en veel commerciëler
geworden (winst en reserves opbouwen) (de
koopman), een private taak. De boekhoudschandalen
en de financiële crisis + als reactie veranderende wet-
en regelgeving duwen de accountant weer terug naar
de rol van het geweten van het bedrijfsleven omdat
er minder ruimte is voor commercie.
Leer van het Accountant verplicht om arbeid zo te verrichten dat
gewekte hij
vertrouwen verwachtingen (die hij bij verstandige leek opwekt)
niet beschaamt. Accountant als vertrouwensman van
het maatschappelijke verkeer.
Forensisch Een accountant met een juridische bagage waardoor
accountant hij in het recht een bijdrage kan leveren aan
waarheidsvinding. Analyseert ook risico’s. Is het
hoogste niveau van fraudespecialist.
Fases in de 1. Publieke behoefte (1980-1993)
