Hoorcollege 1A: Wat is criminologie?
Waarom fascineert criminologie ons?
- Moraal
o Goed en kwaad/fout
o Boete en straf
- Emoties zie het overzicht in de klapper.
o Angst en boosheid
o Mededogen en bewonderen
Waar gaat criminologie over? Het gaat om kernonderwerpen van onze samenleving. Beperkingen:
1. Het onderwerp van criminologie is criminaliteit, maar criminaliteit is lastig te definiëren.
2. De scheidingslijn tussen baldadigheid en criminaliteit is lastig. Dit is terug te zien in het
jeugdstrafrecht/jeugdcriminologie.
3. Criminologische onderwerpen: voetbalgeweld, jeugdbendes, mafia, genocide, hacking,
internetfraude, stalking, pesten, drugscriminaliteit, eigenrichting, straatroof, winkeldiefstal,
verkeersdelicten, seksueel misbruik. Criminologen willen deze onderwerpen verstaan en
begrijpen. Om dit te kunnen moeten er feiten en data verzameld worden. Criminologen
willen echter niet te veel feitjes/rijtjes uit het hoofd leren. Het helpt criminologen namelijk
niet (Sibo van Ruller). Waarom? Dan gebeurt er weer iets ergs op straat. Of ze lezen in de
kracht over verse massagraven. Geen rijtje in de wereld helpt om zoiets te begrijpen.
Criminaliteit: alleen datgene wat in het Wetboek van Strafrecht staat = enge zin. Ruime zin: moreel
verwerpelijke gedraging. NB: criminaliteit verschilt van tijd tot tijd en van land tot land.
Wat is criminologie?
Criminologie wil betrouwbare en precieze kennis leveren over criminaliteit, over mensen die
misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd kan worden:
- Betrouwbare en precieze kennis leveren criminologen halen kennis uit de waarneembare
werkelijkheid.
- Is op (wetenschappelijk) ervaring, bevinding en observatie gegrond en daaruit voortvloeiend
weten.
= een empirische wetenschap eerste kenmerk
Het gaat over het “SEIN” (hoe het is) en niet zozeer over het “SOLLEN” (hoe het hoort) en normatieve
kwesties.
Criminologie is een multidisciplinaire wetenschap (tweede kenmerk): ontleent haar begrippen,
theorieën en onderzoeksmethoden aan verschillende andere sociale wetenschappen. Haar
onderzoeksobject is de criminaliteit en de beheersing daarvan.
Samenvatting: opdracht criminologie
- Realistische beeldvorming
- Zinvolle discussie over politieke en morele vraagstukken i.v.m. problemen rondom misdaad
en straf
- Een objectieve, neutrale houding innemen, moraal en emoties buiten laten
Een koel oog bewaren.
,Founding fathers criminologie
1. Cesare Beccaria (rechtsfilosoof) pleidooi tegen de willekeur in de strafoplegging en de
wreedheid van de straffen (1766) eerste uit zijn tijd die kritiek had op het strafrecht. Het
is een rechtsfilosofisch pleidooi over hoe het strafrecht zou moeten zijn.
2. Adolphe Quetelet (cartograaf) maatschappelijke wetmatigheden bepalen de ontwikkeling van
de criminaliteit meer dan individuele wilsbesluiten (1835) data verzameld over
criminaliteit in de tijd dat statistiek is ontstaan. Er was een systeem ontstaan waarin de data
van personen kon worden verzameld en geanalyseerd kon worden. Er konden verbanden
worden getrokken tussen bijvoorbeeld criminaliteit en het
onderwijsniveau/seizoenswisseling/beroep/armoede.
3. Cesare Lombroso (gevangenisarts) (1872) criminele antropologie meest omstreden. Hij
heeft met gedetineerden gesproken. Hij begon foto’s te maken van gedetineerden en het
hoofd/schedel te meten. Hij stelde dat je aan de hand van de schedel een uitspraak kon doen
over het karakter van de persoon. Het was in de tijd dat de fotografie was ontstaan, het was
de tijd van de criminologie (stroming die zei dat je aan de vorm van de schedel veel te weten
kan komen over het karakter) en de revolutietheorie van Darwin was in de tijd ook belangrijk
(criminele mensen zijn achtergebleven in het revolutieproces). Uiterlijke kenmerken zijn een
laag voorhoofd, uitstekende kaken en borstelige doorlopende wenkbrauwen. Deze
kenmerken zeiden iets over het karakter van de desbetreffende persoon.
Historische inzichten
1. Alexandre Lacassagne (forensische geneeskundige 1880/90): “iedere maatschappij krijgt de
criminaliteit die zij verdient.” Milieuschool. Aan de criminaliteit kan je aflezen over wat
voor maatschappij het gaat. De sociale context bepaalt of iemand crimineel wordt.
2. Willem Bonger (jurist en socioloog 1920) over de relatie tussen de ontwikkeling van
criminaliteit en economische condities. Tot op heden relevant bij onder andere jeugdbendes.
Het heeft te maken met sociale gelijkheid.
Chicago 1920 immigrantenbeweging: veel dak- en werklozen door snelgroeiende aantal inwoners
door migranten. Chicagoschool ging niet mee in discriminerende verklaringen. Conclusies en
actualiteit C.S.:
- Kenmerken van de sociale structuur zijn van invloed op de omvang van criminaliteit (Chicago
School: Park & Burgess).
- Verband tussen sociaaleconomische achterstand en criminaliteit op buurtniveau (Shaw &
McKay).
Sociale desorganisatie = een situatie waarin geen gemeenschapsgevoel, geen stabiele relaties, lage
sociale controle, zwakke en ineffectieve instituties, geen harmonie binnen de gemeenschap en haar
waarden.
De beïnvloeding van de criminologie door andere disciplines
,Criminologische vragen (typische vragen):
- Waarom variëren crime rates over de tijd en over de culturen?
- Waarom zijn er mensen die criminaliteit plegen en anderen weer niet?
- Hoe ontstaan criminele bendes en waarom?
- Hoe kunnen we criminaliteit voorkomen?
- Waarom plegen normale mensen zinloos geweld?
Theorie helpt doelgericht naar een antwoord te zoeken zonder theorie ga je overal en nergens
zoeken = stuurloos zoeken.
Wat is een theorie?
= Een wetenschappelijk model of een wetenschappelijke uitspraak over waarnemingen in de
werkelijkheid.
Doel: de onderlinge samenhang van de waarnemingen te beschrijven en verklaren.
Zonder theorie: platte data en intellectuele betekenisloosheid (Van Swaaningen & Staring)
De bril: de theorie en methodologie zijn de bril waardoor we de sociale werkelijkheid zien. Het is
eigenlijk een zonnebril. De werkelijkheid wordt ‘vervormd’. Kan niet anders: theorie is niet de
werkelijkheid. Daarom wordt voortdurend aan theorieën gesleuteld.
, Hoorcollege 1B: Criminaliteit als conflict en verhaal
De aantrekkingskracht van criminaliteitsverhalen
Verhalen over criminaliteit
- Dagelijks criminaliteit in de (sociale) media.
- Focus op gruwelijke criminaliteit, ernstige misdrijven en sensationele criminaliteit is
interessant voor de media. Het is niet alleen de media die zulke verhalen verspreidt, we
zoeken het zelf ook doelgericht op.
- Meerderheid van de burger heeft geen persoonlijke ervaring met (gruwelijk) geweld, maar
wel via berichten hierover mogelijke reden waarom wij als mensen zelf berichten hierover
opzoeken.
- Twee op de vier Nederlanders kennen iemand in hun naaste omgeving die slachtoffer was.
- Het alledaagse weten over criminaliteit komt uit berichten en verhalen over criminaliteit.
- Veel van deze verhalen zijn berichten over berichten (met name over geweld) berichten
over berichten = journalisten gaan uit van berichten van anderen en dus niet van de dader of
het slachtoffer zelf. Journalisten gaan bij leken vissen die wellicht ten tijde van het ongeval
aanwezig waren. De omwonenden worden geïnterviewd en zij vertellen wat er is gebeurd,
terwijl zij er niet bij waren. Het gaat dus via via.
Waarom zijn (media)berichten over criminaliteit zo populair?
- Onderwerp criminaliteit en straf laat bijna niemand onverschillig. Waarom zijn we allemaal
betrokken bij dit thema? Het kan een gevoel geven dat het mij jou beter gaat dan met de
betrokkenen. Het heeft voornamelijk met de normovertreding te maken. Zie het punt
hieronder.
- Berichten vertellen iets over de normatieve contouren van een samenleving. Dit is één van
de reden waarom het interessant is. Het kan iets over de samenleving vertellen en wat wij
tolereren. Onbewust zien we dat het over normoverschrijding gaat en als samenleving zijn
we daar mee bezig (met name de grenzen vastleggen). Er is continu discussie.
- Men voelt zich in hoge mate emotioneel bij betrokken.
- Sensationele misdrijven of gruwelijke en ernstige misdrijven hebben grote
aantrekkingskracht. Waarom?
Emoties: angst, afschuw, boosheid, leedvermaak, morele verontwaardig, opwinding, spanning,
vergeldingsbehoefte (= erg aanwezig in het Nederlands strafrecht; Christie is van mening dat wij niet
moeten vergelden maar verzoenen om de samenleving beter te ontwikkelen), (on)veiligheid, wraak.
De emoties hangen af van de gebeurtenis en de persoon. We moeten de emoties niet
onderschatten, aangezien het wel meespeelt.
Sociale functies criminaliteit?
Wat zijn effecten van de emotionele betrokkenheid?
1. Het delen van gevoelens van morele verontwaardiging met elkaar, bevestigen de leden van
een gemeenschap zichzelf en elkaar in hun normbesef. Gaat om de contouren van de
normschending en het houdt een maatschappij samen. Komt ook door de
gemeenschappelijke gevoelens en het normbesef dat wij delen.
Welke positieve functie heeft criminaliteit voor de maatschappij?
2. Normovertredingen leiden tot normverschuivingen en stellen normen ter discussie, wat
maatschappelijke verandering en ontwikkeling mogelijk maakt. Het kan ook voor sociale
Waarom fascineert criminologie ons?
- Moraal
o Goed en kwaad/fout
o Boete en straf
- Emoties zie het overzicht in de klapper.
o Angst en boosheid
o Mededogen en bewonderen
Waar gaat criminologie over? Het gaat om kernonderwerpen van onze samenleving. Beperkingen:
1. Het onderwerp van criminologie is criminaliteit, maar criminaliteit is lastig te definiëren.
2. De scheidingslijn tussen baldadigheid en criminaliteit is lastig. Dit is terug te zien in het
jeugdstrafrecht/jeugdcriminologie.
3. Criminologische onderwerpen: voetbalgeweld, jeugdbendes, mafia, genocide, hacking,
internetfraude, stalking, pesten, drugscriminaliteit, eigenrichting, straatroof, winkeldiefstal,
verkeersdelicten, seksueel misbruik. Criminologen willen deze onderwerpen verstaan en
begrijpen. Om dit te kunnen moeten er feiten en data verzameld worden. Criminologen
willen echter niet te veel feitjes/rijtjes uit het hoofd leren. Het helpt criminologen namelijk
niet (Sibo van Ruller). Waarom? Dan gebeurt er weer iets ergs op straat. Of ze lezen in de
kracht over verse massagraven. Geen rijtje in de wereld helpt om zoiets te begrijpen.
Criminaliteit: alleen datgene wat in het Wetboek van Strafrecht staat = enge zin. Ruime zin: moreel
verwerpelijke gedraging. NB: criminaliteit verschilt van tijd tot tijd en van land tot land.
Wat is criminologie?
Criminologie wil betrouwbare en precieze kennis leveren over criminaliteit, over mensen die
misdaden plegen en over hoe daarop gereageerd kan worden:
- Betrouwbare en precieze kennis leveren criminologen halen kennis uit de waarneembare
werkelijkheid.
- Is op (wetenschappelijk) ervaring, bevinding en observatie gegrond en daaruit voortvloeiend
weten.
= een empirische wetenschap eerste kenmerk
Het gaat over het “SEIN” (hoe het is) en niet zozeer over het “SOLLEN” (hoe het hoort) en normatieve
kwesties.
Criminologie is een multidisciplinaire wetenschap (tweede kenmerk): ontleent haar begrippen,
theorieën en onderzoeksmethoden aan verschillende andere sociale wetenschappen. Haar
onderzoeksobject is de criminaliteit en de beheersing daarvan.
Samenvatting: opdracht criminologie
- Realistische beeldvorming
- Zinvolle discussie over politieke en morele vraagstukken i.v.m. problemen rondom misdaad
en straf
- Een objectieve, neutrale houding innemen, moraal en emoties buiten laten
Een koel oog bewaren.
,Founding fathers criminologie
1. Cesare Beccaria (rechtsfilosoof) pleidooi tegen de willekeur in de strafoplegging en de
wreedheid van de straffen (1766) eerste uit zijn tijd die kritiek had op het strafrecht. Het
is een rechtsfilosofisch pleidooi over hoe het strafrecht zou moeten zijn.
2. Adolphe Quetelet (cartograaf) maatschappelijke wetmatigheden bepalen de ontwikkeling van
de criminaliteit meer dan individuele wilsbesluiten (1835) data verzameld over
criminaliteit in de tijd dat statistiek is ontstaan. Er was een systeem ontstaan waarin de data
van personen kon worden verzameld en geanalyseerd kon worden. Er konden verbanden
worden getrokken tussen bijvoorbeeld criminaliteit en het
onderwijsniveau/seizoenswisseling/beroep/armoede.
3. Cesare Lombroso (gevangenisarts) (1872) criminele antropologie meest omstreden. Hij
heeft met gedetineerden gesproken. Hij begon foto’s te maken van gedetineerden en het
hoofd/schedel te meten. Hij stelde dat je aan de hand van de schedel een uitspraak kon doen
over het karakter van de persoon. Het was in de tijd dat de fotografie was ontstaan, het was
de tijd van de criminologie (stroming die zei dat je aan de vorm van de schedel veel te weten
kan komen over het karakter) en de revolutietheorie van Darwin was in de tijd ook belangrijk
(criminele mensen zijn achtergebleven in het revolutieproces). Uiterlijke kenmerken zijn een
laag voorhoofd, uitstekende kaken en borstelige doorlopende wenkbrauwen. Deze
kenmerken zeiden iets over het karakter van de desbetreffende persoon.
Historische inzichten
1. Alexandre Lacassagne (forensische geneeskundige 1880/90): “iedere maatschappij krijgt de
criminaliteit die zij verdient.” Milieuschool. Aan de criminaliteit kan je aflezen over wat
voor maatschappij het gaat. De sociale context bepaalt of iemand crimineel wordt.
2. Willem Bonger (jurist en socioloog 1920) over de relatie tussen de ontwikkeling van
criminaliteit en economische condities. Tot op heden relevant bij onder andere jeugdbendes.
Het heeft te maken met sociale gelijkheid.
Chicago 1920 immigrantenbeweging: veel dak- en werklozen door snelgroeiende aantal inwoners
door migranten. Chicagoschool ging niet mee in discriminerende verklaringen. Conclusies en
actualiteit C.S.:
- Kenmerken van de sociale structuur zijn van invloed op de omvang van criminaliteit (Chicago
School: Park & Burgess).
- Verband tussen sociaaleconomische achterstand en criminaliteit op buurtniveau (Shaw &
McKay).
Sociale desorganisatie = een situatie waarin geen gemeenschapsgevoel, geen stabiele relaties, lage
sociale controle, zwakke en ineffectieve instituties, geen harmonie binnen de gemeenschap en haar
waarden.
De beïnvloeding van de criminologie door andere disciplines
,Criminologische vragen (typische vragen):
- Waarom variëren crime rates over de tijd en over de culturen?
- Waarom zijn er mensen die criminaliteit plegen en anderen weer niet?
- Hoe ontstaan criminele bendes en waarom?
- Hoe kunnen we criminaliteit voorkomen?
- Waarom plegen normale mensen zinloos geweld?
Theorie helpt doelgericht naar een antwoord te zoeken zonder theorie ga je overal en nergens
zoeken = stuurloos zoeken.
Wat is een theorie?
= Een wetenschappelijk model of een wetenschappelijke uitspraak over waarnemingen in de
werkelijkheid.
Doel: de onderlinge samenhang van de waarnemingen te beschrijven en verklaren.
Zonder theorie: platte data en intellectuele betekenisloosheid (Van Swaaningen & Staring)
De bril: de theorie en methodologie zijn de bril waardoor we de sociale werkelijkheid zien. Het is
eigenlijk een zonnebril. De werkelijkheid wordt ‘vervormd’. Kan niet anders: theorie is niet de
werkelijkheid. Daarom wordt voortdurend aan theorieën gesleuteld.
, Hoorcollege 1B: Criminaliteit als conflict en verhaal
De aantrekkingskracht van criminaliteitsverhalen
Verhalen over criminaliteit
- Dagelijks criminaliteit in de (sociale) media.
- Focus op gruwelijke criminaliteit, ernstige misdrijven en sensationele criminaliteit is
interessant voor de media. Het is niet alleen de media die zulke verhalen verspreidt, we
zoeken het zelf ook doelgericht op.
- Meerderheid van de burger heeft geen persoonlijke ervaring met (gruwelijk) geweld, maar
wel via berichten hierover mogelijke reden waarom wij als mensen zelf berichten hierover
opzoeken.
- Twee op de vier Nederlanders kennen iemand in hun naaste omgeving die slachtoffer was.
- Het alledaagse weten over criminaliteit komt uit berichten en verhalen over criminaliteit.
- Veel van deze verhalen zijn berichten over berichten (met name over geweld) berichten
over berichten = journalisten gaan uit van berichten van anderen en dus niet van de dader of
het slachtoffer zelf. Journalisten gaan bij leken vissen die wellicht ten tijde van het ongeval
aanwezig waren. De omwonenden worden geïnterviewd en zij vertellen wat er is gebeurd,
terwijl zij er niet bij waren. Het gaat dus via via.
Waarom zijn (media)berichten over criminaliteit zo populair?
- Onderwerp criminaliteit en straf laat bijna niemand onverschillig. Waarom zijn we allemaal
betrokken bij dit thema? Het kan een gevoel geven dat het mij jou beter gaat dan met de
betrokkenen. Het heeft voornamelijk met de normovertreding te maken. Zie het punt
hieronder.
- Berichten vertellen iets over de normatieve contouren van een samenleving. Dit is één van
de reden waarom het interessant is. Het kan iets over de samenleving vertellen en wat wij
tolereren. Onbewust zien we dat het over normoverschrijding gaat en als samenleving zijn
we daar mee bezig (met name de grenzen vastleggen). Er is continu discussie.
- Men voelt zich in hoge mate emotioneel bij betrokken.
- Sensationele misdrijven of gruwelijke en ernstige misdrijven hebben grote
aantrekkingskracht. Waarom?
Emoties: angst, afschuw, boosheid, leedvermaak, morele verontwaardig, opwinding, spanning,
vergeldingsbehoefte (= erg aanwezig in het Nederlands strafrecht; Christie is van mening dat wij niet
moeten vergelden maar verzoenen om de samenleving beter te ontwikkelen), (on)veiligheid, wraak.
De emoties hangen af van de gebeurtenis en de persoon. We moeten de emoties niet
onderschatten, aangezien het wel meespeelt.
Sociale functies criminaliteit?
Wat zijn effecten van de emotionele betrokkenheid?
1. Het delen van gevoelens van morele verontwaardiging met elkaar, bevestigen de leden van
een gemeenschap zichzelf en elkaar in hun normbesef. Gaat om de contouren van de
normschending en het houdt een maatschappij samen. Komt ook door de
gemeenschappelijke gevoelens en het normbesef dat wij delen.
Welke positieve functie heeft criminaliteit voor de maatschappij?
2. Normovertredingen leiden tot normverschuivingen en stellen normen ter discussie, wat
maatschappelijke verandering en ontwikkeling mogelijk maakt. Het kan ook voor sociale
