Inleiding criminologie: Aantekeningen en begrippen bij het bestuderen van de literatuur.
Week 2:
Moral entrepeneur / morele kruisvaarder: Degene die verschijnselen of handelingen
‘crimineel’ maken én probeert de eigen morele overtuigingen in de wetgeving te laten
omzetten. P.126
Moral panic: Er is buitenproportioneel veel aandacht voor iets dat het eigenlijk niet
verdient.
- Daar tegenover staat de term ‘denial’, dan is er een gebrek aan aandacht voor iets
dat het juist wel verdient.
De strafrechtelijke trechter: Dat op misdaad altijd straf volgt is een misvatting. Het is goed
om ons te realiseren dat in werkelijkheid slechts een fractie van alle criminaliteit bij politie
en justitie terecht komt en dat daarvan weer slechts een fractie voor de rechter komt. P.
133
Week 3:
De cijfers van de politie zijn eigenlijk niets dan productiecijfers. Het laat zien met hoeveel en
wat voor soort zaken de politie in een bepaalde periode bezig is geweest. Ze zeggen dus
niets over het verborgen deel van de criminaliteit, en dat betekent dat op basis van deze
data nooit een volledig overzicht van de criminaliteit kan worden gegenereerd.
Criminologen willen ook zicht krijgen op de omvang van de totale criminaliteit, dus
ook over de verborgen criminaliteit. Ze hebben hiervoor een aantal instrumenten, te weten
de slachtofferenquête en de zelfrapportagestudie. Op basis hiervan kunnen ze een schatting
maken van de omvang van de verborgen criminaliteit.
Slachtofferenquêtes: Een gestandaardiseerde vragenlijst, ingevuld door een
representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking. Gaat over veel
voorkomende criminaliteit.
- Nadelen van slachtofferenquêtes: Ze geven slechts beperkt inzicht in de risico’s op
slachtofferschap van speciale groepen. Hetzelfde geldt voor misdrijven, gepleegd
onder specifieke omstandigheden. Zoals witteboordencriminaliteit en
organisatiecriminaliteit. Daarnaast kan de kwaliteit van een steekproef afnemen als
bepaalde categorieën buiten de steekproef worden gelaten. Bijvoorbeeld dak- en
thuislozen, mensen in een psychiatrische instelling of bepaalde leeftijdscategorieën.
Zelfs als de steekproef wel van goede kwaliteit is kan de zogenaamde ‘non respons’
problemen opleveren. Mensen die niet reageren. Ook is de kwaliteit van de
steekproef afhankelijk van de wijze waarop vragen zijn geformuleerd en
respondenten antwoord geven.
Zelfrapportage: wordt vooral toegepast om de omvang van (verborgen)
jeugdcriminaliteit te kunnen observeren. Heeft dezelfde nadelen als
slachtofferenquêtes. Maar daarnaast tevens nog het probleem dat jongeren soms de
vragen – hoewel eerlijk geantwoord – niet goed begrijpen. Of het idee hebben dat
een gedraging niet strafbaar was (meisje zei nee, maar wilde het toch volgens
, jongen), Daarnaast lopen we het risico dat jongeren gebeurtenissen – al dan niet
bewust – verzwijgen.
Dark figure: Het verhoudingsgetal tussen de geschatte omvang van de door bewonders
ondervonden criminaliteit en de door de politie geregistreerde criminaliteit. P. 179
We zien eens te meer dat criminaliteitscijfers uiteindelijk het resultaat zijn van
kwalificatiebeslissingen door opsporingsambtenaren die daarbij een zekere marge
(discretionaire bevoegdheid) hebben om hun eigen afwegingen te maken.
Alles bij elkaar genomen kan worden geconcludeerd dat de combinatie van een toe-
genomen bereidheid van slachtoffers om ook van lichtere gevallen aangifte te doen en van
de politie om daarvan proces-verbaal op te maken en daarbij de strafbarc feiten zwaarder te
kwalificeren, een verklaring geeft voor zowel het toenemende aantal aangiften van
geweldsmisdrijven als voor de schijnbaar toenemende ernst van het geweld.
Verschillende criminologen uit verschillende landen hebben naar de verklaringen voor de
daling van de criminaliteit gezocht. Zij veronderstellen dat enerzijds de criminaliteit is
afgenomen door een vergrijzing van de bevolking en een langere periode van economische
groei waarin potentiële daders meer kansen en mogelijkheden hebben om op een legale
manier in hun behoeften te voorzien. Anderzijds zouden potentiële daders sterker worden
afgeschrikt doordat het strafrechtelijk klimaat in Europa harder is geworden en meer op dat
van de VS begint te lijken.
Week 4A: jeugdcriminaliteit en de age-crime curve
Ontwikkeling van crimineel gedrag bij jongeren: uiteenlopende ‘delinquente carrières’.
Het is heel duidelijk dat er een verband bestaat tussen leeftijd en de mate van delinquent
gedrag. Naarmate jongeren ouder worden, stijgt de kans dat ze de wet overtreden en in
aanraking komen met de politie. Vervolgens wordt op een gegeven moment een ‘piek’
bereikt in het percentage jongeren dat in meer of mindere mate delinquent is (zo tussen de
16-18 jaar), waarna de betrokkenheid bij criminaliteit langzaam afneemt met het ouder
worden. Dit wordt de ‘age-crime curve’ genoemd.
Ernstige delinquentie gaat samen met een opeenstapeling van lange- en
kortetermijnrisicofactoren, zoals een gebrekkige opvoedingssituatie, hoge impulsiviteit,
delinquente vrienden, weinig toezicht en onder invloed zijn.
Ook al is er een relatie tussen risicofactoren en het ontwikkelen van een criminele carrières,
dat wil nog niet zeggen dat het ook mogelijk is om criminele carrières te voorspellen, zeker
niet op de lange termijn.
Een groot probleem met dit soort prognoses is met name de overmaat aan valse
positieven, waarbij onterecht wordt voorspeld dat iemand een criminele carrière
ontwikkelt.
Het risico is aanwezig dat onnodig zwaar gereageerd wordt op gedrag dat weer
overgaat of niet eens tot wasdom komt.
,De piekleeftijd ligt voor officieel geregistreerde criminaliteit rond de 18 à 19 jaar. En voor
self report delinquentie iets lager.
Hirschi en Gottfredson (1983) stellen in een klassiek artikel dat de leeftijdsverdeling van
criminaliteit hetzelfde is voor verschillende landen, periodes en sociale categorieën, en dus
niet door sociale en culturele omstandigheden wordt bepaald. In plaats daarvan gaan zij
ervan uit dat leeftijd een autonome invloed heeft op delinquent gedrag. Hier is veel kritiek
op geweest, maar ook na kritiek blijven zij volhouden dat de algemene vorm (snelle stijging,
een piek en een langzame daling) overal teruggevonden kan worden en dat wijs volgens hen
op een universeel gegeven.
De veronderstelling van Hirschi en Gottdredson dat bij iedereen delinquent gedrag
zich op dezelfde manier ontwikkelt bij het ouder worden, nog maar door weinigen wordt
onderschreven.
Probleemgedrag in de kindertijd wordt in de adolescentieperiode vaak als delinquent gedrag
voortgezet. Onderzoeken die gebaseerd zijn op cohort- of panelonderzoek laten bovendien
zien dat een vroege start van delinquentie de kans vergroot op ernstige en langdurige
criminele carrières.
Terrie Moffit (1993)
Life-course persistent daders: is al sprake van probleemgedrag en criminaliteit op jonge
leeftijd, die stabiel blijven over de levensloop./.,
Adolescent limited daders: geen sprake van problemen op jonge leeftijd en ontstaat
criminaliteit pas tijdens de adolescentie. Eenmaal volwassen verdwijnt het criminele gedrag
weer volledig.
Hier wel kritiek op. Deze typologieën zijn daarom ook wat verruimd. Meestal worden
vier of vijf afgebakende trajecten gevonden.
Al met al lijkt het er op dat er op dit moment wel consensus is dat er meerdere typen daders
zijn te onderscheiden op basis van criminele carrières die zij doorlopen. Wel is er discussie
over welke typen dat zijn, en ook over dr vraag wat we aan deze typologieën hebben.
Hedendaagse jeugdcriminaliteit: nieuwe vragen en enkele antwoorden na een historische
daling.
In 2007 was de geregistreerde jeugdcriminaliteit hoog. In het decennium daarnaa daalde
het aantal jongeren dat verdacht wordt van criminaliteit echter aanzienlijk. Dat is in
Nederland zo, maar met enige variatie en foutenmarges geldt deze observatie voor
nagenoeg de gehele westerse wereld, of althans in landen waar cijfers met betrekking tot
jeugdcriminaliteit beschikbaar zijn.
Deze daling is niet slechts zichtbaar in criminaliteitscijfers, maar ook (in mindere
mate) in slachtofferenquêtes en zelfrapportagestudies.
Er zijn ondertussen verschillende verklaringen voor die geobjectiveerde daling in de
criminaliteit geopperd. Misschien wel de meest geciteerde verklaring is de zogenoemde
‘beveiligingshypothese’. Door de toegenomen securisering in onze samenleving, en
, allerhande beveiligingsmaatregelen zoals alarminstallaties in auto’s, betere
inbraakbeveiliging en cameratoezicht in het openbare domein, of tags en poortjes in
winkels, komen potentiële daders minder in de gelegenheid om delicten te plegen.
- Dit heeft volgens Farrell en collega’s vooral invloed op zogenoemde ‘debut crimes’.
Bijgevolg is een verkleinde kans op het ontwikkelen van een criminele carrière.
Er zijn ook onderzoekers die zeggen dat de dalende jeugdcriminaliteit vooral komt door het
toenemen van beschermende factoren (vanuit het gezin), en het minder blootgesteld
worden aan risicofactoren (alcoholgebruik of bijvoorbeeld vrienden in de criminaliteit).
- Als verklaring wordt ook vaak gewezen op de toenemende digitalisering (sociale
media bijvoorbeeld). Maar ook de verbeterde banden met ouders en school, en
strengere morele opvattingen.
Het is echter niet alleen maar koek en ei. Het is niet zo dat de jeugdcriminaliteit overal
afneemt. We zien in zelfrapportagestudies wel een afname in het aantal delinquente
jongeren, maar tegelijkertijd blijkt dat de groep ernstige delinquente daders tussen 2005 en
2015 stabiel is gebleven en niet in omvang is afgenomen. Er zijn groepen aan te wijzen waar
de problemen hardnekkiger lijken te zizjn en die niet of nauwelijks lijken te profiteren van
alle gunstige ontwikkelingen van de afgelopen jaren.
- In Nederland is in de politiecijfers van 2019 en 2020 weer een lichte stijging te zien in
jeugdcriminaliteit. Waaronder een toename van jongeren betrokken bij
steekincidenten in de afgelopen twee jaar.
Het is ook zo dat er tegenwoordig vormen van (jeugd)criminaliteit zijn waar men vroeger
nog geen idee over had. Te weten ‘cybercrime’, online vormen van delinquent gedrag.
Sommigen zijn van mening dat de daling die we zien in jeugdcriminaliteit voornamelijk
betekent dat er sprake is van een verschuiving van de ‘klassieke’ criminaliteit naar de
digitale wereld.
Uit de vergelijking tussen zelfrapportages en politiegegevens blijkt dat jongeren vaak onder
de radar blijven van politie en justitie. Ook is het zo dat uit zelfrapportages blijkt dat
veelplegers vaak minder ‘rondhangen’ dan blijkt uit politiebronnen.
Stoppen met crimineel gedrag als jeugdige: Opvallend is dat er een centrale rol is voor
binding met belangrijke anderen zoals de partner of ouders, en het verbreken van bindingen
met delinquente vrienden, terwijl de rol van politie, justitie of hulpverlening weinig wordt
genoemd.
Uit longitudinale studies onder jongvolwassenen blijkt dat de rol van de ouderlijke controle
nog steeds een beschermende rol speelt bij delinquent gedrag. Het blijkt niet dat dit
afneemt en dat de rol van anderen groter wordt.
Jeugdigen in de leeftijdsgroepen 12 tot ongeveer 23/25 jaar zijn in vergelijking met andere
leeftijdsgroepen nog steeds oververtegenwoordigd in de criminaliteit.
Week 4B: Jeugdgeweld en jeugdbendes
Week 2:
Moral entrepeneur / morele kruisvaarder: Degene die verschijnselen of handelingen
‘crimineel’ maken én probeert de eigen morele overtuigingen in de wetgeving te laten
omzetten. P.126
Moral panic: Er is buitenproportioneel veel aandacht voor iets dat het eigenlijk niet
verdient.
- Daar tegenover staat de term ‘denial’, dan is er een gebrek aan aandacht voor iets
dat het juist wel verdient.
De strafrechtelijke trechter: Dat op misdaad altijd straf volgt is een misvatting. Het is goed
om ons te realiseren dat in werkelijkheid slechts een fractie van alle criminaliteit bij politie
en justitie terecht komt en dat daarvan weer slechts een fractie voor de rechter komt. P.
133
Week 3:
De cijfers van de politie zijn eigenlijk niets dan productiecijfers. Het laat zien met hoeveel en
wat voor soort zaken de politie in een bepaalde periode bezig is geweest. Ze zeggen dus
niets over het verborgen deel van de criminaliteit, en dat betekent dat op basis van deze
data nooit een volledig overzicht van de criminaliteit kan worden gegenereerd.
Criminologen willen ook zicht krijgen op de omvang van de totale criminaliteit, dus
ook over de verborgen criminaliteit. Ze hebben hiervoor een aantal instrumenten, te weten
de slachtofferenquête en de zelfrapportagestudie. Op basis hiervan kunnen ze een schatting
maken van de omvang van de verborgen criminaliteit.
Slachtofferenquêtes: Een gestandaardiseerde vragenlijst, ingevuld door een
representatieve steekproef van de Nederlandse bevolking. Gaat over veel
voorkomende criminaliteit.
- Nadelen van slachtofferenquêtes: Ze geven slechts beperkt inzicht in de risico’s op
slachtofferschap van speciale groepen. Hetzelfde geldt voor misdrijven, gepleegd
onder specifieke omstandigheden. Zoals witteboordencriminaliteit en
organisatiecriminaliteit. Daarnaast kan de kwaliteit van een steekproef afnemen als
bepaalde categorieën buiten de steekproef worden gelaten. Bijvoorbeeld dak- en
thuislozen, mensen in een psychiatrische instelling of bepaalde leeftijdscategorieën.
Zelfs als de steekproef wel van goede kwaliteit is kan de zogenaamde ‘non respons’
problemen opleveren. Mensen die niet reageren. Ook is de kwaliteit van de
steekproef afhankelijk van de wijze waarop vragen zijn geformuleerd en
respondenten antwoord geven.
Zelfrapportage: wordt vooral toegepast om de omvang van (verborgen)
jeugdcriminaliteit te kunnen observeren. Heeft dezelfde nadelen als
slachtofferenquêtes. Maar daarnaast tevens nog het probleem dat jongeren soms de
vragen – hoewel eerlijk geantwoord – niet goed begrijpen. Of het idee hebben dat
een gedraging niet strafbaar was (meisje zei nee, maar wilde het toch volgens
, jongen), Daarnaast lopen we het risico dat jongeren gebeurtenissen – al dan niet
bewust – verzwijgen.
Dark figure: Het verhoudingsgetal tussen de geschatte omvang van de door bewonders
ondervonden criminaliteit en de door de politie geregistreerde criminaliteit. P. 179
We zien eens te meer dat criminaliteitscijfers uiteindelijk het resultaat zijn van
kwalificatiebeslissingen door opsporingsambtenaren die daarbij een zekere marge
(discretionaire bevoegdheid) hebben om hun eigen afwegingen te maken.
Alles bij elkaar genomen kan worden geconcludeerd dat de combinatie van een toe-
genomen bereidheid van slachtoffers om ook van lichtere gevallen aangifte te doen en van
de politie om daarvan proces-verbaal op te maken en daarbij de strafbarc feiten zwaarder te
kwalificeren, een verklaring geeft voor zowel het toenemende aantal aangiften van
geweldsmisdrijven als voor de schijnbaar toenemende ernst van het geweld.
Verschillende criminologen uit verschillende landen hebben naar de verklaringen voor de
daling van de criminaliteit gezocht. Zij veronderstellen dat enerzijds de criminaliteit is
afgenomen door een vergrijzing van de bevolking en een langere periode van economische
groei waarin potentiële daders meer kansen en mogelijkheden hebben om op een legale
manier in hun behoeften te voorzien. Anderzijds zouden potentiële daders sterker worden
afgeschrikt doordat het strafrechtelijk klimaat in Europa harder is geworden en meer op dat
van de VS begint te lijken.
Week 4A: jeugdcriminaliteit en de age-crime curve
Ontwikkeling van crimineel gedrag bij jongeren: uiteenlopende ‘delinquente carrières’.
Het is heel duidelijk dat er een verband bestaat tussen leeftijd en de mate van delinquent
gedrag. Naarmate jongeren ouder worden, stijgt de kans dat ze de wet overtreden en in
aanraking komen met de politie. Vervolgens wordt op een gegeven moment een ‘piek’
bereikt in het percentage jongeren dat in meer of mindere mate delinquent is (zo tussen de
16-18 jaar), waarna de betrokkenheid bij criminaliteit langzaam afneemt met het ouder
worden. Dit wordt de ‘age-crime curve’ genoemd.
Ernstige delinquentie gaat samen met een opeenstapeling van lange- en
kortetermijnrisicofactoren, zoals een gebrekkige opvoedingssituatie, hoge impulsiviteit,
delinquente vrienden, weinig toezicht en onder invloed zijn.
Ook al is er een relatie tussen risicofactoren en het ontwikkelen van een criminele carrières,
dat wil nog niet zeggen dat het ook mogelijk is om criminele carrières te voorspellen, zeker
niet op de lange termijn.
Een groot probleem met dit soort prognoses is met name de overmaat aan valse
positieven, waarbij onterecht wordt voorspeld dat iemand een criminele carrière
ontwikkelt.
Het risico is aanwezig dat onnodig zwaar gereageerd wordt op gedrag dat weer
overgaat of niet eens tot wasdom komt.
,De piekleeftijd ligt voor officieel geregistreerde criminaliteit rond de 18 à 19 jaar. En voor
self report delinquentie iets lager.
Hirschi en Gottfredson (1983) stellen in een klassiek artikel dat de leeftijdsverdeling van
criminaliteit hetzelfde is voor verschillende landen, periodes en sociale categorieën, en dus
niet door sociale en culturele omstandigheden wordt bepaald. In plaats daarvan gaan zij
ervan uit dat leeftijd een autonome invloed heeft op delinquent gedrag. Hier is veel kritiek
op geweest, maar ook na kritiek blijven zij volhouden dat de algemene vorm (snelle stijging,
een piek en een langzame daling) overal teruggevonden kan worden en dat wijs volgens hen
op een universeel gegeven.
De veronderstelling van Hirschi en Gottdredson dat bij iedereen delinquent gedrag
zich op dezelfde manier ontwikkelt bij het ouder worden, nog maar door weinigen wordt
onderschreven.
Probleemgedrag in de kindertijd wordt in de adolescentieperiode vaak als delinquent gedrag
voortgezet. Onderzoeken die gebaseerd zijn op cohort- of panelonderzoek laten bovendien
zien dat een vroege start van delinquentie de kans vergroot op ernstige en langdurige
criminele carrières.
Terrie Moffit (1993)
Life-course persistent daders: is al sprake van probleemgedrag en criminaliteit op jonge
leeftijd, die stabiel blijven over de levensloop./.,
Adolescent limited daders: geen sprake van problemen op jonge leeftijd en ontstaat
criminaliteit pas tijdens de adolescentie. Eenmaal volwassen verdwijnt het criminele gedrag
weer volledig.
Hier wel kritiek op. Deze typologieën zijn daarom ook wat verruimd. Meestal worden
vier of vijf afgebakende trajecten gevonden.
Al met al lijkt het er op dat er op dit moment wel consensus is dat er meerdere typen daders
zijn te onderscheiden op basis van criminele carrières die zij doorlopen. Wel is er discussie
over welke typen dat zijn, en ook over dr vraag wat we aan deze typologieën hebben.
Hedendaagse jeugdcriminaliteit: nieuwe vragen en enkele antwoorden na een historische
daling.
In 2007 was de geregistreerde jeugdcriminaliteit hoog. In het decennium daarnaa daalde
het aantal jongeren dat verdacht wordt van criminaliteit echter aanzienlijk. Dat is in
Nederland zo, maar met enige variatie en foutenmarges geldt deze observatie voor
nagenoeg de gehele westerse wereld, of althans in landen waar cijfers met betrekking tot
jeugdcriminaliteit beschikbaar zijn.
Deze daling is niet slechts zichtbaar in criminaliteitscijfers, maar ook (in mindere
mate) in slachtofferenquêtes en zelfrapportagestudies.
Er zijn ondertussen verschillende verklaringen voor die geobjectiveerde daling in de
criminaliteit geopperd. Misschien wel de meest geciteerde verklaring is de zogenoemde
‘beveiligingshypothese’. Door de toegenomen securisering in onze samenleving, en
, allerhande beveiligingsmaatregelen zoals alarminstallaties in auto’s, betere
inbraakbeveiliging en cameratoezicht in het openbare domein, of tags en poortjes in
winkels, komen potentiële daders minder in de gelegenheid om delicten te plegen.
- Dit heeft volgens Farrell en collega’s vooral invloed op zogenoemde ‘debut crimes’.
Bijgevolg is een verkleinde kans op het ontwikkelen van een criminele carrière.
Er zijn ook onderzoekers die zeggen dat de dalende jeugdcriminaliteit vooral komt door het
toenemen van beschermende factoren (vanuit het gezin), en het minder blootgesteld
worden aan risicofactoren (alcoholgebruik of bijvoorbeeld vrienden in de criminaliteit).
- Als verklaring wordt ook vaak gewezen op de toenemende digitalisering (sociale
media bijvoorbeeld). Maar ook de verbeterde banden met ouders en school, en
strengere morele opvattingen.
Het is echter niet alleen maar koek en ei. Het is niet zo dat de jeugdcriminaliteit overal
afneemt. We zien in zelfrapportagestudies wel een afname in het aantal delinquente
jongeren, maar tegelijkertijd blijkt dat de groep ernstige delinquente daders tussen 2005 en
2015 stabiel is gebleven en niet in omvang is afgenomen. Er zijn groepen aan te wijzen waar
de problemen hardnekkiger lijken te zizjn en die niet of nauwelijks lijken te profiteren van
alle gunstige ontwikkelingen van de afgelopen jaren.
- In Nederland is in de politiecijfers van 2019 en 2020 weer een lichte stijging te zien in
jeugdcriminaliteit. Waaronder een toename van jongeren betrokken bij
steekincidenten in de afgelopen twee jaar.
Het is ook zo dat er tegenwoordig vormen van (jeugd)criminaliteit zijn waar men vroeger
nog geen idee over had. Te weten ‘cybercrime’, online vormen van delinquent gedrag.
Sommigen zijn van mening dat de daling die we zien in jeugdcriminaliteit voornamelijk
betekent dat er sprake is van een verschuiving van de ‘klassieke’ criminaliteit naar de
digitale wereld.
Uit de vergelijking tussen zelfrapportages en politiegegevens blijkt dat jongeren vaak onder
de radar blijven van politie en justitie. Ook is het zo dat uit zelfrapportages blijkt dat
veelplegers vaak minder ‘rondhangen’ dan blijkt uit politiebronnen.
Stoppen met crimineel gedrag als jeugdige: Opvallend is dat er een centrale rol is voor
binding met belangrijke anderen zoals de partner of ouders, en het verbreken van bindingen
met delinquente vrienden, terwijl de rol van politie, justitie of hulpverlening weinig wordt
genoemd.
Uit longitudinale studies onder jongvolwassenen blijkt dat de rol van de ouderlijke controle
nog steeds een beschermende rol speelt bij delinquent gedrag. Het blijkt niet dat dit
afneemt en dat de rol van anderen groter wordt.
Jeugdigen in de leeftijdsgroepen 12 tot ongeveer 23/25 jaar zijn in vergelijking met andere
leeftijdsgroepen nog steeds oververtegenwoordigd in de criminaliteit.
Week 4B: Jeugdgeweld en jeugdbendes
