Samenvatting toets 1 Praktische didactiek voor Natuur & Techniek
Hoofdstuk 2 - doen en denken
Paragraaf 2.5 - heen en weer denken tussen ideeën en werkelijkheden
Heen en weer denken betekent dat kinderen niet alleen met dingen en situaties bezig zijn,
maar ook actief bezig zijn met ideeën.
Goed leren begint met minds-on: kinderen wisselen ideeën uit over een onderwerp en doen
voorspellingen op basis van hun verwachtingen. Daarna volgt hands-on: ze voeren
activiteiten uit en verzamelen ervaringen. Vervolgens keren ze terug naar minds-on: ze
bespreken de resultaten, geven er betekenis aan en onderzoeken of hun voorspellingen
kloppen.
Typisch voor Natuur & Techniek is juist dit heen en weer bewegen tussen denken en doen -
tussen theorie en praktijk. Kinderen leren door hun eigen denkbeelden en voorspellingen
steeds te vergelijken met de werkelijkheid en onderzoeksresultaten.
Door hardop te redeneren en begrippen actief te gebruiken, krijgen kinderen meer grip op
wat ze waarnemen en begrijpen ze de wereld beter.
Hoofdstuk 3 - waarnemen als basis
Paragraaf 3.1 - het begint bij waarnemen en aan den lijve ervaren
Voor de ontwikkeling van kinderen is het belangrijk dat zij op school volop de ruimte krijgen
om met hun hele lichaam en al hun zintuigen de wereld te verkennen en ervaringen op te
doen.
Binnen Natuur & Techniek sluit je aan bij de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen door
situaties aan te bieden waarin zij gericht kunnen waarnemen en bewust stilstaan bij de
werkelijkheid. Dit type leren heeft meerdere voordelen:
- Het geeft de totaalindruk doordat alle zintuigen samenwerken
- De ervaring is intenser
- De opgedane kennis blijft beter hangen
Waarnemen en denken beïnvloeden elkaar wederzijds. Verwachtingen en vermoedens
sturen de manier van waarnemen. Aandachtig waarnemen houdt in dat je actief verbanden
legt tussen wat je zintuigen registreren en wat je al weet. Nieuwe indrukken worden zo
gekoppeld aan bestaande denkstructuren.
Aandacht betekent openstaan met al je zintuigen en dat je vraagt om concentratie. Door
samen met aandacht waar te nemen ontstaat een gedeelde basis tussen kinderen en de
leerkracht, wat gezamenlijke ervaring en reflectie mogelijk maakt.
De hersenen interpreteren zintuiglijke indrukken door associatie met eerdere ervaringen.
Iedereen doet dat op een persoonlijke manier, waardoor waarnemingen en interpretaties
verschillen.
,Waarneming is vaak gekoppeld aan actie. Een zintuiglijke prikkel leidt tot bewustwording,
een mening of gevoel, en uiteindelijk tot een handeling.
Bij sterke emotionele indrukken ervaar je pas later welke denkstappen eraan voorafgingen.
Een positieve ervaring stimuleert vaak om langer en intenser waar te nemen.
Wat je aandacht trekt, hangt af van je interesse en voorkennis. Informatie die betekenisvol
is, dringt beter door. Je aandacht wordt onbewust gestuurd door wat je weet, voelt, wilt en
kunt.
Paragraaf 3.3.2 - verzamelen, vergelijken, selecteren, ordenen, identificeren en
classificeren
Informatie ordenen en filteren
Mensen ordenen indrukken in categorieën, zodat ze nieuwe informatie snel kunnen opslaan
en terughalen. Tegelijk filteren ze informatie: wat relevant is blijft hangen en wat onbelangrijk
lijkt, wordt genegeerd. Dat is noodzakelijk om informatie te kunnen verwerken, al schuilt er
ook een risico in (kokervisie).
Bij mensen met een hersenschudding valt deze filter tijdelijk weg, waardoor alle indrukken
binnenkomen. Dat leidt tot overprikkeling en vermoeidheid, omdat alles actief ‘geplaatst’
moet worden.
Verzamelen en verwoorden
Verzamelen is een krachtig voorbeeld van ordenen. Kinderen verzamelen, ontwikkelen
interesse in het onderwerp en categoriseren hun vondsten. Dit stimuleert vaardigheden
zoals waarnemen, vergelijken, selecteren, ordenen, identificeren en classificeren.
Spelvormen zoals memory en kwartet helpen kinderen gericht letten op kenmerken die
verschillen of overeenkomsten aangeven.
Identificeren en classificeren
Identificeren en classificeren zijn kernactiviteiten om grip te krijgen op de wereld. Jonge
kinderen gebruiken al hun zintuigen om mensen, geluiden en voorwerpen te herkennen aan
specifieke eigenschappen. Naarmate ze ouder worden, breidt dit zich uit naar meer
materialen, organismen en verschijnselen.
,Nauwkeurig waarnemen, verschillen en overeenkomsten benoemen en kenmerken leren
herkennen helpt bij het mentaal ordenen van de leefwereld. Ze leren ook herkennen wat niet
in een verzameling past.
Orde in de chaos
Kinderen ordenen voorwerpen door te groeperen op overeenkomstige kenmerken. Als ze
kunnen benoemen welke kenmerken dat zijn, kunnen ze rubriceren, categoriseren of
classificeren.
Wetenschappers doen dit ook, bijvoorbeeld bij het indelen van planten en dieren op basis
van kenmerkende eigenschappen. Voor jonge kinderen zijn dit soort verschillen pas
betekenisvol als ze iets opvalt dat typisch is voor een soort.
Seriëren is het ordenen op een continue schaal van één eigenschap (bijv. van licht naar
zwaar, of verloop van seizoenen). Het is een goede manier om veranderingen in tijd
zichtbaar te maken.
Waarneming stimulerend begeleiden
Om kinderen beter te laten waarnemen, is het belangrijk te weten wat hen boeit. Je moet
hun aandacht vragen, vasthouden en helpen richten om de kwaliteit van hun waarnemingen
te kunnen beïnvloeden. Betrokkenheid zorgt voor intensieve, bewuste waarneming. Situaties
die hen aanspreken zijn bijvoorbeeld:
- Zelf zoeken naar verschillen en overeenkomsten
- Onderzoeken
- Spontane of opzettelijke veranderingen waarnemen
- Werken met hulpmiddelen die het waarnemen versterken
Bij stimulerende waarnemingssituaties gaat het steeds om situatie of objecten die je
vergelijkt met elkaar of met zichzelf. Laat kinderen altijd expliciet aangeven waarmee ze
vergelijken.
Objecten, organismen of situaties nauwkeuriger waarnemen en vergelijken
Als leerkracht kun je verwondering en nieuwsgierigheid stimuleren. Door door te vragen,
leren kinderen hun waarnemingen te verfijnen en er taal aan te geven. Met
observatieopdrachten begeleid je uitdagende verzamel- en orden activiteiten.
Hulpmiddelen zoals loepjes of andere perspectieven verrijken de waarneming. Ook meer
zintuigen gebruiken en bewegen (belichaamd leren) versterkt de begripsvorming omdat er
meer hersengebieden actief zijn. Laat kinderen:
- Objecten zelf hanteren
- Zelfstandig plannen en uitvoeren
- Nauwkeurig werken
- Leermiddelen gebruiken
- Waarnemingen vastleggen (tekeningen, steekwoorden, tabellen)
- Vaktermen gebruiken
Kenmerken als kleur, vorm, geluid of afmetingen vergelijk je idealiter direct (gelijktijdig of kort
na elkaar). Als dat niet mogelijk is, kun je waarnemingen registreren en hulpmiddelen
inzetten. Kinderen leren zo waarom indirect vergelijken soms nodig is.
, Waarnemen en registreren van veranderingen
Kinderen vinden verandering boeiend. Je kunt verschillende soorten veranderingen
onderscheiden:
- Spontaan - natuurverschijnselen zoals een regenboog en techniek zoals een ballon
die knapt
- Opzettelijk veroorzaakt - door de leerkracht of leerlingen zelf
- Geprogrammeerd - zoals in meet- en regeltechniek
- Periodiek - natuurverschijnselen zoals dag/nacht of seizoenen
- Langzaam/onzichtbaar - bijvoorbeeld verdamping of processen onder de grond
Spontane veranderingen volgen
Laat kinderen veranderingen volgen om observatievaardigheden te stimuleren. Dit kan via
experimenteren of bij natuurlijke processen waarop ze geen invloed hebben.
Een verandering weergeven kan eenvoudig zijn, maar meestal zullen ze veranderingen in
en/of aan de levende natuur met hulpmiddelen volgen.
Bij beïnvloedbare processen ligt directe vergelijking voor de hand. Voorspellen vergroot de
betrokkenheid. Je kiest voor hulpmiddelen bij:
- Langdurig waarneming
- Vergelijken op meerdere plaatsen
- Meerdere beïnvloedende variabelen
Eerlijk onderzoek betekent dat je steeds maar één variabele verandert.
Veranderingen visualiseren
Kinderen kunnen veranderingen in tijd vastleggen, bijvoorbeeld met:
- Fotoreeksen
- Filmreportages
- Vertraagde of versnelde video’s
Dit maakt processen als groei, ontwikkeling, diergedrag of constructie inzichtelijk.
Hoofdstuk 4 - Onderwijsleerstijlen - Hoe doe je het en wat werkt?
Paragraaf 4.2 - Drie stijlen voor kennisverwerving bij Natuur & Techniek
Er zijn drie onderwijs leerstijlen voor kennisverwerving bij Natuur & Techniek:
1. Autonoom ontdekkend leren
2. Overdragend leren
3. Ontdekkend leren
Autonoom ontdekkend leren
Bij autonoom ontdekkend leren nemen leerlingen zelf het initiatief. Dit leerlinggestuurde
leren wordt ook wel natuurlijk leren, intern gestuurd leren of vrije exploratie genoemd. De
leerkracht sluit aan bij de leerbehoeften van de leerlingen en de communicatie gaat over
natuur en techniek zoals de leerlingen ervaren.
De leerlingen kiezen zelf wat en hoe ze iets onderzoeken en structureren hun eigen
activiteiten. Zo ontdekken ze verbanden tussen waarnemingen en verwoorden die. Dit
leervermogen is aangeboren.
Hoofdstuk 2 - doen en denken
Paragraaf 2.5 - heen en weer denken tussen ideeën en werkelijkheden
Heen en weer denken betekent dat kinderen niet alleen met dingen en situaties bezig zijn,
maar ook actief bezig zijn met ideeën.
Goed leren begint met minds-on: kinderen wisselen ideeën uit over een onderwerp en doen
voorspellingen op basis van hun verwachtingen. Daarna volgt hands-on: ze voeren
activiteiten uit en verzamelen ervaringen. Vervolgens keren ze terug naar minds-on: ze
bespreken de resultaten, geven er betekenis aan en onderzoeken of hun voorspellingen
kloppen.
Typisch voor Natuur & Techniek is juist dit heen en weer bewegen tussen denken en doen -
tussen theorie en praktijk. Kinderen leren door hun eigen denkbeelden en voorspellingen
steeds te vergelijken met de werkelijkheid en onderzoeksresultaten.
Door hardop te redeneren en begrippen actief te gebruiken, krijgen kinderen meer grip op
wat ze waarnemen en begrijpen ze de wereld beter.
Hoofdstuk 3 - waarnemen als basis
Paragraaf 3.1 - het begint bij waarnemen en aan den lijve ervaren
Voor de ontwikkeling van kinderen is het belangrijk dat zij op school volop de ruimte krijgen
om met hun hele lichaam en al hun zintuigen de wereld te verkennen en ervaringen op te
doen.
Binnen Natuur & Techniek sluit je aan bij de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen door
situaties aan te bieden waarin zij gericht kunnen waarnemen en bewust stilstaan bij de
werkelijkheid. Dit type leren heeft meerdere voordelen:
- Het geeft de totaalindruk doordat alle zintuigen samenwerken
- De ervaring is intenser
- De opgedane kennis blijft beter hangen
Waarnemen en denken beïnvloeden elkaar wederzijds. Verwachtingen en vermoedens
sturen de manier van waarnemen. Aandachtig waarnemen houdt in dat je actief verbanden
legt tussen wat je zintuigen registreren en wat je al weet. Nieuwe indrukken worden zo
gekoppeld aan bestaande denkstructuren.
Aandacht betekent openstaan met al je zintuigen en dat je vraagt om concentratie. Door
samen met aandacht waar te nemen ontstaat een gedeelde basis tussen kinderen en de
leerkracht, wat gezamenlijke ervaring en reflectie mogelijk maakt.
De hersenen interpreteren zintuiglijke indrukken door associatie met eerdere ervaringen.
Iedereen doet dat op een persoonlijke manier, waardoor waarnemingen en interpretaties
verschillen.
,Waarneming is vaak gekoppeld aan actie. Een zintuiglijke prikkel leidt tot bewustwording,
een mening of gevoel, en uiteindelijk tot een handeling.
Bij sterke emotionele indrukken ervaar je pas later welke denkstappen eraan voorafgingen.
Een positieve ervaring stimuleert vaak om langer en intenser waar te nemen.
Wat je aandacht trekt, hangt af van je interesse en voorkennis. Informatie die betekenisvol
is, dringt beter door. Je aandacht wordt onbewust gestuurd door wat je weet, voelt, wilt en
kunt.
Paragraaf 3.3.2 - verzamelen, vergelijken, selecteren, ordenen, identificeren en
classificeren
Informatie ordenen en filteren
Mensen ordenen indrukken in categorieën, zodat ze nieuwe informatie snel kunnen opslaan
en terughalen. Tegelijk filteren ze informatie: wat relevant is blijft hangen en wat onbelangrijk
lijkt, wordt genegeerd. Dat is noodzakelijk om informatie te kunnen verwerken, al schuilt er
ook een risico in (kokervisie).
Bij mensen met een hersenschudding valt deze filter tijdelijk weg, waardoor alle indrukken
binnenkomen. Dat leidt tot overprikkeling en vermoeidheid, omdat alles actief ‘geplaatst’
moet worden.
Verzamelen en verwoorden
Verzamelen is een krachtig voorbeeld van ordenen. Kinderen verzamelen, ontwikkelen
interesse in het onderwerp en categoriseren hun vondsten. Dit stimuleert vaardigheden
zoals waarnemen, vergelijken, selecteren, ordenen, identificeren en classificeren.
Spelvormen zoals memory en kwartet helpen kinderen gericht letten op kenmerken die
verschillen of overeenkomsten aangeven.
Identificeren en classificeren
Identificeren en classificeren zijn kernactiviteiten om grip te krijgen op de wereld. Jonge
kinderen gebruiken al hun zintuigen om mensen, geluiden en voorwerpen te herkennen aan
specifieke eigenschappen. Naarmate ze ouder worden, breidt dit zich uit naar meer
materialen, organismen en verschijnselen.
,Nauwkeurig waarnemen, verschillen en overeenkomsten benoemen en kenmerken leren
herkennen helpt bij het mentaal ordenen van de leefwereld. Ze leren ook herkennen wat niet
in een verzameling past.
Orde in de chaos
Kinderen ordenen voorwerpen door te groeperen op overeenkomstige kenmerken. Als ze
kunnen benoemen welke kenmerken dat zijn, kunnen ze rubriceren, categoriseren of
classificeren.
Wetenschappers doen dit ook, bijvoorbeeld bij het indelen van planten en dieren op basis
van kenmerkende eigenschappen. Voor jonge kinderen zijn dit soort verschillen pas
betekenisvol als ze iets opvalt dat typisch is voor een soort.
Seriëren is het ordenen op een continue schaal van één eigenschap (bijv. van licht naar
zwaar, of verloop van seizoenen). Het is een goede manier om veranderingen in tijd
zichtbaar te maken.
Waarneming stimulerend begeleiden
Om kinderen beter te laten waarnemen, is het belangrijk te weten wat hen boeit. Je moet
hun aandacht vragen, vasthouden en helpen richten om de kwaliteit van hun waarnemingen
te kunnen beïnvloeden. Betrokkenheid zorgt voor intensieve, bewuste waarneming. Situaties
die hen aanspreken zijn bijvoorbeeld:
- Zelf zoeken naar verschillen en overeenkomsten
- Onderzoeken
- Spontane of opzettelijke veranderingen waarnemen
- Werken met hulpmiddelen die het waarnemen versterken
Bij stimulerende waarnemingssituaties gaat het steeds om situatie of objecten die je
vergelijkt met elkaar of met zichzelf. Laat kinderen altijd expliciet aangeven waarmee ze
vergelijken.
Objecten, organismen of situaties nauwkeuriger waarnemen en vergelijken
Als leerkracht kun je verwondering en nieuwsgierigheid stimuleren. Door door te vragen,
leren kinderen hun waarnemingen te verfijnen en er taal aan te geven. Met
observatieopdrachten begeleid je uitdagende verzamel- en orden activiteiten.
Hulpmiddelen zoals loepjes of andere perspectieven verrijken de waarneming. Ook meer
zintuigen gebruiken en bewegen (belichaamd leren) versterkt de begripsvorming omdat er
meer hersengebieden actief zijn. Laat kinderen:
- Objecten zelf hanteren
- Zelfstandig plannen en uitvoeren
- Nauwkeurig werken
- Leermiddelen gebruiken
- Waarnemingen vastleggen (tekeningen, steekwoorden, tabellen)
- Vaktermen gebruiken
Kenmerken als kleur, vorm, geluid of afmetingen vergelijk je idealiter direct (gelijktijdig of kort
na elkaar). Als dat niet mogelijk is, kun je waarnemingen registreren en hulpmiddelen
inzetten. Kinderen leren zo waarom indirect vergelijken soms nodig is.
, Waarnemen en registreren van veranderingen
Kinderen vinden verandering boeiend. Je kunt verschillende soorten veranderingen
onderscheiden:
- Spontaan - natuurverschijnselen zoals een regenboog en techniek zoals een ballon
die knapt
- Opzettelijk veroorzaakt - door de leerkracht of leerlingen zelf
- Geprogrammeerd - zoals in meet- en regeltechniek
- Periodiek - natuurverschijnselen zoals dag/nacht of seizoenen
- Langzaam/onzichtbaar - bijvoorbeeld verdamping of processen onder de grond
Spontane veranderingen volgen
Laat kinderen veranderingen volgen om observatievaardigheden te stimuleren. Dit kan via
experimenteren of bij natuurlijke processen waarop ze geen invloed hebben.
Een verandering weergeven kan eenvoudig zijn, maar meestal zullen ze veranderingen in
en/of aan de levende natuur met hulpmiddelen volgen.
Bij beïnvloedbare processen ligt directe vergelijking voor de hand. Voorspellen vergroot de
betrokkenheid. Je kiest voor hulpmiddelen bij:
- Langdurig waarneming
- Vergelijken op meerdere plaatsen
- Meerdere beïnvloedende variabelen
Eerlijk onderzoek betekent dat je steeds maar één variabele verandert.
Veranderingen visualiseren
Kinderen kunnen veranderingen in tijd vastleggen, bijvoorbeeld met:
- Fotoreeksen
- Filmreportages
- Vertraagde of versnelde video’s
Dit maakt processen als groei, ontwikkeling, diergedrag of constructie inzichtelijk.
Hoofdstuk 4 - Onderwijsleerstijlen - Hoe doe je het en wat werkt?
Paragraaf 4.2 - Drie stijlen voor kennisverwerving bij Natuur & Techniek
Er zijn drie onderwijs leerstijlen voor kennisverwerving bij Natuur & Techniek:
1. Autonoom ontdekkend leren
2. Overdragend leren
3. Ontdekkend leren
Autonoom ontdekkend leren
Bij autonoom ontdekkend leren nemen leerlingen zelf het initiatief. Dit leerlinggestuurde
leren wordt ook wel natuurlijk leren, intern gestuurd leren of vrije exploratie genoemd. De
leerkracht sluit aan bij de leerbehoeften van de leerlingen en de communicatie gaat over
natuur en techniek zoals de leerlingen ervaren.
De leerlingen kiezen zelf wat en hoe ze iets onderzoeken en structureren hun eigen
activiteiten. Zo ontdekken ze verbanden tussen waarnemingen en verwoorden die. Dit
leervermogen is aangeboren.
