Cytologie - Theorie voor de praktijk
Brigith Schreven-Willemsen
Les 1: cervix en longen
Afbeelding 1 & Afbeelding 2: normale cellen
Afbeelding 3: celgroep met sterk afwijkende cellen
Histologie is lichtmicroscopisch onderzoek op weefsels
Cytologie is lichtmicroscopisch onderzoek op losliggende cellen of in klein groepsverband
Soorten cytologisch materiaal
- Je kan alle soorten losse cellen uit het lichaam verkrijgen
Verschillende soorten cytologisch materiaal
Exfoliatieve cytologie: cellen die spontaan loslaten wanneer je erlangs wrijft
- vb. slijmvlies van de wang, of uitstrijkjes van de cervix
- De bovenste huidlaag is de verhorende laag en dus dood celmateriaal. Je kan deze dus niet goed
zien onder de microscoop en dit is dus geen goed voorbeeld
Punctie cytologie: cellen verkregen door een holle naald
- Vruchtwaterpuncties, ruggenmerg, hersenvocht, punctie in de longen, schildklier
- Bloed valt hier niet onder, dit is klinische cytologie en bekeken op klinisch chemisch lab
,Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
- Bij de vrouw wordt er onderzoek gedaan naar baarmoederhalskanker
- Voorstadium komt veel voor bij jonge vrouwen, waardoor er optijd een behandeling gestart kan
worden en er dus kanker voorkomen kan worden/optijd behandeld kan worden
- Sinds 2017 screening op 12 soorten hrHPVtypes, waaronder HPV 16 en 18. Dit zijn hoogrisicotypen
van HPV. Deze veroorzaken 70% van de baarmoederhalskanker
Er wordt celmateriaal afgenomen van de cervix en er
wordt gescreend op deze 12 types. Als dit materiaal
positief is, dan is er grote kans op een afwijking, waarna
het naar het lab gaat en het onderzocht wordt op
celniveau. De hoog risico HPV-bepaling is een moleculaire
test. Als deze positief is wordt er pas op cytologisch
niveau gekeken.
Als daar afwijkende cellen aanwezig zijn, dan gaat de
vrouw direct door naar gynaecoloog
Als er geen afwijkende cellen aanwezig zijn, maar wel een
hoog risico HPV dan wordt er na 6 maanden opnieuw
getest en gekeken.
, HPV is een virus wat de basale cellen infecteert binnen de transformatiezone in de cervix. De onderste laag
van de basale cellen worden geïnfecteerd met het HPV-virus. Deze cellen moeten nog verder uitrijpen tot
rijpe plaveiselcellen. Hierdoor wordt het virus ingebouwd in het DNA. Het virus gaat dan zijn virus-eiwitten
produceren. 2 belangrijke virus-eiwitten zijn E6 en E7.
Deze binden aan tumor supressoreiwitten (E6 bindt aan
P53 en E7 bindt aan Rb). Tumorsupressoreiwitten zorgen
er normaal voor dat wanneer een cel afwijkingen gaat
vertonen deze in apoptose (geprogrammeerde celdood)
gaat, maar als dat viruseiwit eraan bindt krijg je dus cellen
die ongeremd kunnen gaan groeien.
PAP-classificatie
Diagnose PAP-classificatie
Geen afwijkingen en ontstekingen met PAP I
uitzondering van HPV tijdens typebepaling
Atypie, lichte afwijking PAP II
Geringe/matige dysplasie, verdere verstoring van PAP IIIa
de cellen
Ernstige dysplasie, verdere verstoring van de cellen PAP IIIb
Carcinoma in situ, vorming van kanker binnen de PAP IV
basaalmembraan
Plaveiselcelcarcinoom, vorming van kanker buiten PAP V
de basaalmembraan heengebroken. Dit zorgt dan
voor makkelijkere uitzaaiingen.
Diagnose en PAP-classificatie
PAP I normale kerngrootte, ruim cytoplasma. Dit is
normaal
PAP II atypisch, lichte afwijking
PAP IIIa matige dysplasie, grotere afwijking
PAP IV carcinoma in situ
Wisseling in grootte en verschil in kleur geeft aan
dat er een afwijking zichtbaar is.
Hoe groter de kern en hoe kleiner het cytoplasma,
hoe groter de afwijking
Brigith Schreven-Willemsen
Les 1: cervix en longen
Afbeelding 1 & Afbeelding 2: normale cellen
Afbeelding 3: celgroep met sterk afwijkende cellen
Histologie is lichtmicroscopisch onderzoek op weefsels
Cytologie is lichtmicroscopisch onderzoek op losliggende cellen of in klein groepsverband
Soorten cytologisch materiaal
- Je kan alle soorten losse cellen uit het lichaam verkrijgen
Verschillende soorten cytologisch materiaal
Exfoliatieve cytologie: cellen die spontaan loslaten wanneer je erlangs wrijft
- vb. slijmvlies van de wang, of uitstrijkjes van de cervix
- De bovenste huidlaag is de verhorende laag en dus dood celmateriaal. Je kan deze dus niet goed
zien onder de microscoop en dit is dus geen goed voorbeeld
Punctie cytologie: cellen verkregen door een holle naald
- Vruchtwaterpuncties, ruggenmerg, hersenvocht, punctie in de longen, schildklier
- Bloed valt hier niet onder, dit is klinische cytologie en bekeken op klinisch chemisch lab
,Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
- Bij de vrouw wordt er onderzoek gedaan naar baarmoederhalskanker
- Voorstadium komt veel voor bij jonge vrouwen, waardoor er optijd een behandeling gestart kan
worden en er dus kanker voorkomen kan worden/optijd behandeld kan worden
- Sinds 2017 screening op 12 soorten hrHPVtypes, waaronder HPV 16 en 18. Dit zijn hoogrisicotypen
van HPV. Deze veroorzaken 70% van de baarmoederhalskanker
Er wordt celmateriaal afgenomen van de cervix en er
wordt gescreend op deze 12 types. Als dit materiaal
positief is, dan is er grote kans op een afwijking, waarna
het naar het lab gaat en het onderzocht wordt op
celniveau. De hoog risico HPV-bepaling is een moleculaire
test. Als deze positief is wordt er pas op cytologisch
niveau gekeken.
Als daar afwijkende cellen aanwezig zijn, dan gaat de
vrouw direct door naar gynaecoloog
Als er geen afwijkende cellen aanwezig zijn, maar wel een
hoog risico HPV dan wordt er na 6 maanden opnieuw
getest en gekeken.
, HPV is een virus wat de basale cellen infecteert binnen de transformatiezone in de cervix. De onderste laag
van de basale cellen worden geïnfecteerd met het HPV-virus. Deze cellen moeten nog verder uitrijpen tot
rijpe plaveiselcellen. Hierdoor wordt het virus ingebouwd in het DNA. Het virus gaat dan zijn virus-eiwitten
produceren. 2 belangrijke virus-eiwitten zijn E6 en E7.
Deze binden aan tumor supressoreiwitten (E6 bindt aan
P53 en E7 bindt aan Rb). Tumorsupressoreiwitten zorgen
er normaal voor dat wanneer een cel afwijkingen gaat
vertonen deze in apoptose (geprogrammeerde celdood)
gaat, maar als dat viruseiwit eraan bindt krijg je dus cellen
die ongeremd kunnen gaan groeien.
PAP-classificatie
Diagnose PAP-classificatie
Geen afwijkingen en ontstekingen met PAP I
uitzondering van HPV tijdens typebepaling
Atypie, lichte afwijking PAP II
Geringe/matige dysplasie, verdere verstoring van PAP IIIa
de cellen
Ernstige dysplasie, verdere verstoring van de cellen PAP IIIb
Carcinoma in situ, vorming van kanker binnen de PAP IV
basaalmembraan
Plaveiselcelcarcinoom, vorming van kanker buiten PAP V
de basaalmembraan heengebroken. Dit zorgt dan
voor makkelijkere uitzaaiingen.
Diagnose en PAP-classificatie
PAP I normale kerngrootte, ruim cytoplasma. Dit is
normaal
PAP II atypisch, lichte afwijking
PAP IIIa matige dysplasie, grotere afwijking
PAP IV carcinoma in situ
Wisseling in grootte en verschil in kleur geeft aan
dat er een afwijking zichtbaar is.
Hoe groter de kern en hoe kleiner het cytoplasma,
hoe groter de afwijking
