Vrede van Westfalen
In 1648 maakte de Vrede van Westfalen een eind aan de 30-jarige en 80-
jarige oorlog. Ruim 300 politieke eenheden ontworstelden zich aan het
gezag van het Heilige Roomse Rijk en de Kerkelijke Staat. Met de Vrede
van Westfalen ontstond er een systeem van soevereine en gelijke staten
die niet langer waren onderworpen aan het hogere gezag. Er werd vanaf
toen onderscheid gemaakt tussen het publieke gezag, dat werd
uitgeoefend door de staat, en de private belangen van de monarch.
Hiermee waren de voorwaarden van het moderne internationale
publiekrecht gecreëerd.
Zelfbeschikking = een rechtsbeginsel dat aanvaard is in 1945
Interne zelfbeschikking = betekent dat een volk het recht heeft om binnen
de grenzen van een bepaalde staat tot een zekere hoogte zijn eigen
ontwikkeling mag bepalen. Dit recht moet worden uitgeoefend binnen de
grenzen van een bestaande staat.
Externe zelfbeschikking = gaat over het stichten van een eigen staat. Dit
recht bestaat alleen in het geval van kolonisatie of wanneer volkeren
onderworpen zijn aan buitenlandse bezetting. Denk aan Palestina.
Rechtsbronnen
De internationale rechtsorde erkent in hoofdzaak de volgende
rechtsbronnen:
1. Gewoonterecht
2. Verdragen
3. Besluiten van internationale organisaties
4. Algemene rechtsbeginselen
Het recht dat voortvloeit uit deze bronnen, worden aangeduid als
internationaal recht.
Nationale vs internationale rechtsorde
De internationale en de nationale rechtsorde hebben elk hun eigen
rechtsbronnen en zijn autonoom (zij bepalen zelf of onder welke
voorwaarden zij juridische effecten toekennen aan de rechtsregels uit een
andere rechtsorde), zodat:
1. Nationaal recht op zichzelf genomen geen juridische betekenis heeft
in de internationale rechtsorde.
2. De rechtsgevolgen van internationaal recht in de nationale
rechtsorde uitsluitend worden bepaald door het nationale recht.
3. De internationale en de nationale rechtsorde hebben eigen organen.
Er zijn drie kanttekeningen:
1. Het internationaal recht (dat zich richt op staten) en het nationale
recht (dat burgers regelt), vervaagt doordat internationaal recht
steeds meer van invloed is op de rechtsposities van individuen. Het
individu wordt steeds vaker direct subject van het internationaal
recht. Dit betekent dat het strikte onderscheid aan betekenis
verliest.
, 2. Het internationaal recht heeft steeds meer betrekking op de
onderwerpen die ook door nationaal recht worden gereguleerd.
Inhoudelijk bestaat er een wisselwerking tussen de rechtsordes.
3. Steeds meer staten stellen de nationale rechtsordes op volgens de
internationale rechtsordes, zodat de twee rechtsorders sterk
verweven zijn geraakt.
Relatie internationaal en nationaal recht
Internationaal recht is afhankelijk van nationaal recht. Hoe doorwerking is
geregeld dat bepaalt de staat zelf. Er worden twee modellen van elkaar
onderscheiden:
1. Dualistisch model = in dit model worden de internationale en de
nationale rechtsorde gezien als gescheiden rechtssystemen.
Internationaal recht maakt geen deel uit van de nationale
rechtsorde. Een regel van internationaal recht heeft enkel juridische
betekenis als deze is omgezet in de nationale wetgeving. Dit
betekent dat een burger zich pas op een regel van internationaal
recht kan beroepen als deze is omgezet in de nationale wetgeving.
2. Monistisch model = in dit model maakt internationaal recht wel deel
uit van de nationale rechtsorde. Er bestaat dus 1 rechtsorde. Als een
regel van internationaal niveau verbindend is verklaard, dan is deze
ook op nationaal niveau verbindend. Omzetting is dus niet nodig.
Nederland heeft een gematigd monistisch systeem (zie art. 93 en 94 Gw).
Een burger kan zich enkel beroepen op verdragen en besluiten van
volkerenrechtelijke organisaties die naar haar inhoud eenieder kunnen
verbinden. Een beroep op gewoonterecht is niet mogelijk.
Proces van rechtsvorming van internationaal recht
In het algemeen spelen staten een belangrijke rol bij het
rechtsvormingsproces en dat komt voort uit het beginsel van soevereine
gelijkheid. Uit dit beginsel volgt dat een staat niet zonder zijn instemming
gebonden kan worden aan een regel van internationaal recht. Dit werd
ook tot uitdrukking gebracht in de zaak Lotus.
De rol van de politieke wil van staten (oftewel hun instemming om
gebonden te worden) verschilt per rechtsbron. Bij sommige rechtsbronnen
is instemming van staten namelijk niet nodig. Volgens art. 38 Statuut van
het Internationaal Gerechtshof is de lijst van bronnen niet uitgeput. De
belangrijkste bronnen zijn:
1. Gewoonterecht
2. Verdragen
3. Besluiten van internationale organisaties
4. Algemene rechtsbeginselen
Bij gewoonterecht, besluiten van internationale organisaties en algemene
rechtsbeginselen speelt de uitdrukkelijk instemming van staten een
minder grote rol. Nollkaemper stelt politieke en morele regels die van
grote invloed zijn bij de interpretatie van internationaal recht.
Jus-cogens
, Een jus cogens-norm is een dwingende norm van algemeen internationaal
recht (art. 53 Verdragenverdrag). Afwijking hiervan is niet toegestaan,
zelfs niet bij verdrag of wederzijdse instemming. Daarnaast heeft een jus
cogens-norm voorrang boven alle andere regels van het internationaal
recht. Art. 64 Verdragenverdrag bepaalt dat een verdrag in strijd met een
jus cogens-norm nietig is. Verder hebben zij ook invloed op de mate van
aansprakelijkheid voor onrechtmatig handelen en immuniteit.
Voorbeelden: verbod op genocide, slavernij, foltering, agressie en
misdaden tegen de menselijkheid.
Rechtssubjectiviteit
Rechtssubjectiviteit is een status dat mogelijk maakt dat personen op 1 of
meerdere manieren aan het rechtsverkeer kunnen deelnemen. Niet alle
rechtssubjecten kunnen op gelijke wijze deelnemen aan het rechtsverkeer.
Hun bevoegdheden, rechten en plichten lopen uiteen. Het internationaal
recht bevat geen geschreven bepalingen die eenduidig vaststellen aan wie
rechtssubjectiviteit toekomt. Het antwoord op de vraag aan welke
personen de internationale rechtsorde rechtssubjectiviteit toekent, wordt
in belangrijke mate bepaald door politieke overwegingen.
Internationale rechtssubjectiviteit is beperkt als een rechtssubject niet alle
handelingen kan uitvoeren. In het internationaal recht bezit alleen de staat
volledige rechtssubjectiviteit. De staat is namelijk de grondlegger en het
centrale rechtssubject. De andere rechtssubjecten kunnen niet alle
handelingen uitvoeren.
Internationale organisaties als rechtssubjecten
Internationale organisaties zijn geen soevereine, volledige zelfstandige
rechtssubjecten, maar wel autonome rechtspersonen met een beperkte en
afgeleide rechtspersoonlijkheid, die kunnen deelnemen aan het
internationale rechtsverkeer. Zij beschikken slechts over bevoegdheden,
rechten en plichten die aan hun zijn toegekend in hun oprichtingsverdrag
(attributiebeginsel), of die impliciet of door de praktijk worden toegekend
(specaliteitsbeginsel). Wat betreft hun plichten heeft het Internationaal
Gerechtshof geoordeeld dat internationale organisaties onderworpen zijn
aan de regels van het algemeen internationaal recht. Zij kunnen ook
worden gebonden aan meer specifieke delen van het internationaal recht.
Bronnen internationaal recht
Het internationale recht kent geen centrale wetgever. Het geldende
internationale recht is berust op verschillende bronnen en de toepassing is
gefragmenteerd. De meest gezaghebbende opsomming vind je in art. 38
IGH Statuut:
Primaire bronnen:
1. Gewoonterecht
2. Verdragen
3. Algemene rechtsbeginselen
Secundaire bronnen:
1. Beslissingen van rechterlijke tribunalen
In 1648 maakte de Vrede van Westfalen een eind aan de 30-jarige en 80-
jarige oorlog. Ruim 300 politieke eenheden ontworstelden zich aan het
gezag van het Heilige Roomse Rijk en de Kerkelijke Staat. Met de Vrede
van Westfalen ontstond er een systeem van soevereine en gelijke staten
die niet langer waren onderworpen aan het hogere gezag. Er werd vanaf
toen onderscheid gemaakt tussen het publieke gezag, dat werd
uitgeoefend door de staat, en de private belangen van de monarch.
Hiermee waren de voorwaarden van het moderne internationale
publiekrecht gecreëerd.
Zelfbeschikking = een rechtsbeginsel dat aanvaard is in 1945
Interne zelfbeschikking = betekent dat een volk het recht heeft om binnen
de grenzen van een bepaalde staat tot een zekere hoogte zijn eigen
ontwikkeling mag bepalen. Dit recht moet worden uitgeoefend binnen de
grenzen van een bestaande staat.
Externe zelfbeschikking = gaat over het stichten van een eigen staat. Dit
recht bestaat alleen in het geval van kolonisatie of wanneer volkeren
onderworpen zijn aan buitenlandse bezetting. Denk aan Palestina.
Rechtsbronnen
De internationale rechtsorde erkent in hoofdzaak de volgende
rechtsbronnen:
1. Gewoonterecht
2. Verdragen
3. Besluiten van internationale organisaties
4. Algemene rechtsbeginselen
Het recht dat voortvloeit uit deze bronnen, worden aangeduid als
internationaal recht.
Nationale vs internationale rechtsorde
De internationale en de nationale rechtsorde hebben elk hun eigen
rechtsbronnen en zijn autonoom (zij bepalen zelf of onder welke
voorwaarden zij juridische effecten toekennen aan de rechtsregels uit een
andere rechtsorde), zodat:
1. Nationaal recht op zichzelf genomen geen juridische betekenis heeft
in de internationale rechtsorde.
2. De rechtsgevolgen van internationaal recht in de nationale
rechtsorde uitsluitend worden bepaald door het nationale recht.
3. De internationale en de nationale rechtsorde hebben eigen organen.
Er zijn drie kanttekeningen:
1. Het internationaal recht (dat zich richt op staten) en het nationale
recht (dat burgers regelt), vervaagt doordat internationaal recht
steeds meer van invloed is op de rechtsposities van individuen. Het
individu wordt steeds vaker direct subject van het internationaal
recht. Dit betekent dat het strikte onderscheid aan betekenis
verliest.
, 2. Het internationaal recht heeft steeds meer betrekking op de
onderwerpen die ook door nationaal recht worden gereguleerd.
Inhoudelijk bestaat er een wisselwerking tussen de rechtsordes.
3. Steeds meer staten stellen de nationale rechtsordes op volgens de
internationale rechtsordes, zodat de twee rechtsorders sterk
verweven zijn geraakt.
Relatie internationaal en nationaal recht
Internationaal recht is afhankelijk van nationaal recht. Hoe doorwerking is
geregeld dat bepaalt de staat zelf. Er worden twee modellen van elkaar
onderscheiden:
1. Dualistisch model = in dit model worden de internationale en de
nationale rechtsorde gezien als gescheiden rechtssystemen.
Internationaal recht maakt geen deel uit van de nationale
rechtsorde. Een regel van internationaal recht heeft enkel juridische
betekenis als deze is omgezet in de nationale wetgeving. Dit
betekent dat een burger zich pas op een regel van internationaal
recht kan beroepen als deze is omgezet in de nationale wetgeving.
2. Monistisch model = in dit model maakt internationaal recht wel deel
uit van de nationale rechtsorde. Er bestaat dus 1 rechtsorde. Als een
regel van internationaal niveau verbindend is verklaard, dan is deze
ook op nationaal niveau verbindend. Omzetting is dus niet nodig.
Nederland heeft een gematigd monistisch systeem (zie art. 93 en 94 Gw).
Een burger kan zich enkel beroepen op verdragen en besluiten van
volkerenrechtelijke organisaties die naar haar inhoud eenieder kunnen
verbinden. Een beroep op gewoonterecht is niet mogelijk.
Proces van rechtsvorming van internationaal recht
In het algemeen spelen staten een belangrijke rol bij het
rechtsvormingsproces en dat komt voort uit het beginsel van soevereine
gelijkheid. Uit dit beginsel volgt dat een staat niet zonder zijn instemming
gebonden kan worden aan een regel van internationaal recht. Dit werd
ook tot uitdrukking gebracht in de zaak Lotus.
De rol van de politieke wil van staten (oftewel hun instemming om
gebonden te worden) verschilt per rechtsbron. Bij sommige rechtsbronnen
is instemming van staten namelijk niet nodig. Volgens art. 38 Statuut van
het Internationaal Gerechtshof is de lijst van bronnen niet uitgeput. De
belangrijkste bronnen zijn:
1. Gewoonterecht
2. Verdragen
3. Besluiten van internationale organisaties
4. Algemene rechtsbeginselen
Bij gewoonterecht, besluiten van internationale organisaties en algemene
rechtsbeginselen speelt de uitdrukkelijk instemming van staten een
minder grote rol. Nollkaemper stelt politieke en morele regels die van
grote invloed zijn bij de interpretatie van internationaal recht.
Jus-cogens
, Een jus cogens-norm is een dwingende norm van algemeen internationaal
recht (art. 53 Verdragenverdrag). Afwijking hiervan is niet toegestaan,
zelfs niet bij verdrag of wederzijdse instemming. Daarnaast heeft een jus
cogens-norm voorrang boven alle andere regels van het internationaal
recht. Art. 64 Verdragenverdrag bepaalt dat een verdrag in strijd met een
jus cogens-norm nietig is. Verder hebben zij ook invloed op de mate van
aansprakelijkheid voor onrechtmatig handelen en immuniteit.
Voorbeelden: verbod op genocide, slavernij, foltering, agressie en
misdaden tegen de menselijkheid.
Rechtssubjectiviteit
Rechtssubjectiviteit is een status dat mogelijk maakt dat personen op 1 of
meerdere manieren aan het rechtsverkeer kunnen deelnemen. Niet alle
rechtssubjecten kunnen op gelijke wijze deelnemen aan het rechtsverkeer.
Hun bevoegdheden, rechten en plichten lopen uiteen. Het internationaal
recht bevat geen geschreven bepalingen die eenduidig vaststellen aan wie
rechtssubjectiviteit toekomt. Het antwoord op de vraag aan welke
personen de internationale rechtsorde rechtssubjectiviteit toekent, wordt
in belangrijke mate bepaald door politieke overwegingen.
Internationale rechtssubjectiviteit is beperkt als een rechtssubject niet alle
handelingen kan uitvoeren. In het internationaal recht bezit alleen de staat
volledige rechtssubjectiviteit. De staat is namelijk de grondlegger en het
centrale rechtssubject. De andere rechtssubjecten kunnen niet alle
handelingen uitvoeren.
Internationale organisaties als rechtssubjecten
Internationale organisaties zijn geen soevereine, volledige zelfstandige
rechtssubjecten, maar wel autonome rechtspersonen met een beperkte en
afgeleide rechtspersoonlijkheid, die kunnen deelnemen aan het
internationale rechtsverkeer. Zij beschikken slechts over bevoegdheden,
rechten en plichten die aan hun zijn toegekend in hun oprichtingsverdrag
(attributiebeginsel), of die impliciet of door de praktijk worden toegekend
(specaliteitsbeginsel). Wat betreft hun plichten heeft het Internationaal
Gerechtshof geoordeeld dat internationale organisaties onderworpen zijn
aan de regels van het algemeen internationaal recht. Zij kunnen ook
worden gebonden aan meer specifieke delen van het internationaal recht.
Bronnen internationaal recht
Het internationale recht kent geen centrale wetgever. Het geldende
internationale recht is berust op verschillende bronnen en de toepassing is
gefragmenteerd. De meest gezaghebbende opsomming vind je in art. 38
IGH Statuut:
Primaire bronnen:
1. Gewoonterecht
2. Verdragen
3. Algemene rechtsbeginselen
Secundaire bronnen:
1. Beslissingen van rechterlijke tribunalen
