Samenvatting Feniks / Vwo - Geschiedenis Hoofstuk 9 Tijd van Wereldoorlogen Tijdvak 9

Tijd van wereldoorlogen (1900-1950)
Paragraaf 1 Oorlog en crisis
1914-1918: Eerste Wereldoorlog (: een oorlog tussen veel staten die op mondiale schaal gevoerd wordt)

Verstoord machtsevenwicht

19e eeuw: vreedzame periode in Europa.

Grote Europese mogendheden:
 Groot-Brittannië;
 Frankrijk;
 Oostenrijk-Hongarije;
 Rusland;
 Pruisen.
 Streefden naar in stand houden machtsevenwicht: beste garantie voor vrede.
 Ging lang goed, ook toen VS economische wereldmacht werd.

VS voerden politiek van isolationisme (: politiek die gericht is op de wens van een land om zich niet te bemoeien met
buitenlandse aangelegenheden).

1871: Duitse eenheidsstaat ontstond onder leiding Pruisen.
 Machtsevenwicht werd verstoord door hun snelle economische groei en militarisme (: voorliefde voor alles dat
met het leger te maken heeft, bijvoorbeeld voor uniformen, medailles, parades en discipline).

Door verstoring machtsevenwicht vormden mogendheden bondgenootschappen:
 Triple Alliantie/Centralen/Driebond: Duitsland, Oostenrijk-Hongarije en Italië.
- 1882: ontstaan Driebond.
- Afspraken: internationale politiek op elkaar afstemmen en steunen bij conflicten.
 Triple Entente/Geallieerden: Groot-Brittannië, Frankrijk en Rusland.
- Voelden zich bedreigd door Duitsland.
- Duitsland begon aan bouw oorlogsvloot (koloniaal wereldrijk mogelijk maken), Britten zagen bedreiging
voor hun positie op zee.
- Er ontstond wapenwedloop (: een strijd tussen twee of meer landen die elkaar proberen te overtreffen op
het gebied van wapentechnologie, of in het bezit van aantallen wapens).
- Fransen wilden wraak na verlies Frans-Duitse oorlog (1870-1871).
- 1893: Frankrijk en Rusland trokken samen op.
- 1907: Groot-Brittannië sloot zich aan.

Een moord met grote gevolgen

Op de Balkan leefden veel volkeren in veelvolkerenstaten (: staat waarin meerdere volkeren onder hetzelfde
bestuur leven).
 Oostenrijk-Hongarije;
 Turkse Rijk.

Door nationalisme wilden deze volkeren een onafhankelijke staat.
 Rusland ondersteunde nationalisme.
 Oostenrijk-Hongarije bestreed nationalisme om te voorkomen dat rijk uiteen zou vallen.

1910: duidelijk dat de Balkan een kruitvat was.

28 juni 1914: moordaanslag op Oostenrijk-Hongaarse kroonprins Franz Ferdinand en vrouw Sophie tijdens bezoek
aan Sarajevo.
 Lont van kruitvat aangestoken.
 Sarajevo: hoofdstad Bosnië, ingelijfd door Oostenrijk-Hongarije.
 Moordenaars: Servische nationalisten, die Bosnië bij Servië wilden voegen.

, Oostenrijk-Hongaarse regering veronderstelde Servisch complot.
 Eiste recht op onderzoek in Servië met duizenden agenten.

Servische regering had niks met moordaanslag te maken.
 Vreesden (terecht) voor bezetting door ‘agenten’.
 Wezen eis af.

Oostenrijk-Hongarije verklaarde oorlog aan Servië.

Door bondgenootschappen raakten veel landen betrokken.
 Oorlog was onafwendbaar.

Triple Alliantie plande snelle aanvalsoorlog om Frankrijk te verslaan en zich daarna te richten op Rusland.
 Zo zou tweefrontenoorlog (: oorlog waarbij een land aan twee kanten tegelijk moet vechten) voorkomen worden.

Soldaten als kanonnenvoer in loopgraven.

4 augustus 1914: Duitsland trok België binnen.
 Snelle en gewelddadige opmars richting Frankrijk.
 Dorpen verbrand, burgers geëxecuteerd, helft van Belgen vluchtte.

Begin september 1914: Duitsers in Noord-Frankrijk.
 Fransen en Britten stopten Duitse opmars.

Er ontstond een lint van loopgraven van Belgische Noordzeekust tot Frans-Zwitserse grens.

Op commando van generaal verlieten soldaten de loopgraaf en renden op tegenpartij af.
 Tegenpartij reageerde met mitrailleurvuur.

Voorafgaand aan grote aanval werden m.b.v. artillerie zware bombardementen uitgevoerd om loopgraven van
vijand te verzwakken.
 Meeste aanvallen: geen terreinwinst, veel omgekomen soldaten.

Nieuwe wapens:
 Gifgas;
 Vlammenwerpers;
 Tanks;
 Vliegtuigen.

Het laatste oorlogsjaar

Begin 1918: Rusland trok zich terug.
 Alle Duitse troepen begonnen grote aanval in westen.
 Duitsers doorbraken frontlijnen en rukten tientallen kilometers op.

Duitse opmars stopte vóór grote vorderingen:
 Duitse leger was moegestreden;
 Amerikaanse soldaten streden mee.

1917: Amerikaanse president Wilson besloot deelname aan oorlog.

Motieven Wilson:
 Ideologie: ‘make the world safe for democracy’.
 Amerikaanse burgers waren slachtoffer van aanvallen door Duitse onderzeeërs.

11 november 1918: Duitsers tekenden capitulatie (: overgave aan een land of leger) in Compiègne.

De wraak van Versailles

Slechte omstandigheden: veel doden en slechte economie door oorlog en Spaanse Griep.

Overwinnaars onderhandelden over vredesregeling in Parijs.