Samenvatting Feniks / Vwo - Geschiedenis Hoofdstuk 10 Tijd van televisie en computer Tijdvak 10

Tijd van televisie en computer
Kenmerkende aspecten:
45 De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit
voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
46 De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
47 De eenwording van Europa.
48 De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende
sociaal-culturele veranderingsprocessen.
49 De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen

Paragraaf 1 Blokvorming in de wereld en in Europa
Blokvorming

1945: oprichting Verenigde naties omdat men nooit meer oorlog wilde.

Idee: het vreedzaam oplossen van meningsverschillen tussen de overwinnaars.
Realiteit: al sinds Russische Revolutie (1917) hadden westerse leiders en Sovjet-Unie leider tegengestelde
ideologieën. Amerikanen, Britten en Russen bleven wantrouwend ondanks bondgenootschap in oorlog.

Westen: vrijheid van individu
 Democratie met vrije verkiezingen.
 Kapitalisme: iedereen mag produceren, kopen en verkopen wat hij wil.

Sovjet-Unie: het collectief
 Communistische dictatuur onder Lenin en Stalin.
 Fabrieken waren staatseigendom.
 Jacht op ‘vijanden van revolutie’ door meedogenloze geheime politie.
 Goelag: stelsel concentratiekampen.

Tegenstelling leidde tot politieke blokvorming:
 Westblok: kapitalistische en democratische landen
- Verenigde Staten
- West-Europese landen
 Oostblok: communistische landen
- Sovjet-Unie
- Landen in invloedssfeer (: gebied waar een bepaald land veel invloed heeft) van Sovjet-Unie

Laatste fase van WOll speelde grote rol bij blokvorming:
 Sovjet-Unie bevrijdde Oost-Europa van nazi’s.
 Februari 1945: conferentie van Jalta.
 Stalin, Roosevelt en Churchill kwamen overeen dat Stalin kort na oorlog in Oost-Europa democratische
verkiezingen zou toestaan.
 Na WOll: Stalin maakte de landen satellietstaten (: landen die politiek, economisch en militair onder
controle staan en afhankelijk zijn van een ander land) van Sovjet-Unie.
 Beloofde verkiezingen waren dus gemanipuleerd of niet gehouden.
 In vrijwel alle Oost-Europese landen kwam communistische regering die wensen van Moskou uitvoerde.

Het IJzeren Gordijn

Koude oorlog: gespannen situatie tussen Oost en West.
 ‘Koud’ omdat het geen echte oorlog werd, maar Amerika en Sovjet-Unie gedroegen zich er wel naar.

Kenmerken van vijandschap:
 Bondgenootschappen
 Spionnen naar vijand

,  Propagandaoorlog

Maart 1947: Truman kondigde Trumandoctrine aan.
 Elk Europees land dat zich bedreigd voelde door het communisme kon rekenen op Amerikaanse steun.
 Zowel belofte als verplichting.

Juni 1947: VS kondigde Marshallplan aan (in aansluiting op Trumandoctrine).
 Geld dat Westerse landen krijgen van de VS om hun economie weer op te bouwen na de oorlog.
 Volgens minister Marshall (Buitenlandse Zaken) voelen vooral armen zich aangetrokken tot communisme.
 Welvarend Europa in belang van VS.

Economisch eigenbelang VS: economisch hersteld West-Europa kon afzetgebied worden voor Amerikaanse
producten.

Sovjetleiders wezen Marshallplan af en dwongen Oost-Europese landen hulp te weigeren.
 Marshallplan verscherpte tegenstelling tussen Oost en West.

Sovjetisering van Oost-Europa

Oost-Europa kreeg binnen enkele jaren totalitair systeem:
 Fabrieken staatseigendom
 Collectieve boerderijen
 Politieke partijen monddood
 Pers werd gecensureerd
 Geheim agenten (KGB)

1949: het door de geallieerden bezette Duitsland werd verdeeld in twee landen.
 West-Duitsland (Westblok)
 Oost-Duitsland (Oostblok)

IJzeren Gordijn: grens van prikkeldraad tussen communisme en Westers.

April 1949: oprichting militair bondgenootschap NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) om Westblok te
beschermen.
 “Aanval op één is een aanval op allen.”
 Voordeel: verzekering militaire hulp.
 Nadeel: klein conflict werd snel grote oorlog.

Sovjet-Unie had eigen atoombom ontwikkeld, waardoor Amerika niet meer de enige was met nucleaire wapens.
 Grotere vijandschap.
 Begin wapenwedloop.

1955: oprichting militair bondgenootschap Warschaupact (Oostblok) als tegenkracht voor NAVO.

1953: Stalin overleden.

1956: Nikita Chroesjtsjov nieuwe leider van Sovjet-Unie.
 Toespraak: Sovjet-Unie was door Stalins terreur en persoonsverheerlijking afgedwaald van communistische
idealen.
 Men hoopte dat Sovjet-greep op Oosten losser werd, bleek ijdele hoop te zijn bij neerslaan van Hongaarse
Opstand.

De Koreaoorlog

1949: Oost-Azië als nieuw spanningsveld

Burgeroorlog China tussen nationalisten en communisten was gewonnen door communisten.
1 oktober 1949: communistische leider Mao Zedong riep Volksrepubliek China uit.
 Aantal mensen in communistisch land verzevenvoudigde.