Handboek praktijkgericht onderzoek
Zorg, welzijn, wonen en werken
OM 2, periode 1, jaar 2
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Wat is praktijkgericht onderzoek (PO)? ......................................................................................... 3
Hoofdstuk 2. Onderzoeksbenadering voor PO .................................................................................................... 7
Hoofdstuk 3. PO in negen stappen .................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 4. Toepassing van PO ....................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 6. De verkenningsfase ...................................................................................................................... 16
Hoofdstuk 7. De verdiepingsfase ....................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 9. Plan van aanpak maken: het onderzoeksontwerp ...................................................................... 18
Hoofdstuk 10. Voorbereiden op de uitvoering ................................................................................................. 21
Hoofdstuk 11. Uitvoeren van het onderzoek: gegevens verzamelen en andere processen............................. 23
Hoofdstuk 14. Deskresearch: bestaande gegevens en literatuur ..................................................................... 24
Hoofdstuk 16. Bruikbaarheid, validiteit en betrouwbaarheid .......................................................................... 25
Hoofdstuk 17. Werkvormen voor verkenning en verdieping ............................................................................ 27
Hoofdstuk 19. Analyseren van gegevens........................................................................................................... 28
Hoofdstuk 20. Onderzoeksethiek ...................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 23. Het interview ............................................................................................................................. 32
2
, Hoofdstuk 1. Wat is praktijkgericht onderzoek (PO)?
1.1 Wat is onderzoek?
Het doel van onderzoek ik gericht op weten. Kenmerkend voor onderzoek is dat je systematisch en
methodisch werkt en dat je gekozen systematiek en methode vastlegt, zodat jouw onderzoek transparant en
controleerbaar is. Het begint met duidelijk krijgen en concreet maken van wat je wilt weten. Vervolgens
maak je een zoekplan (onderzoeksontwerp). Op basis daarvan ga je aan de slag met bepaalde hulpmiddelen
(onderzoeksinstrumenten of dataverzamelingstechnieken) om in de te onderzoeken werkelijkheid (empirie)
gegevens te verzamelen.
Onderzoek is een zoekproces gebaseerd op denken, intuïtie en creativiteit, waarin op een systematische
manier gegevens worden verkregen, gebruikt en geanalyseerd, met als doel kennis te verzamelen.
1.2 Onderzoek en professionele praktijk
Belangrijke factor in het ontstaan van PO: de kritisch-emancipatoire wetenschapsbenadering.
1.3 Omschrijving van PO
Praktijkgericht onderzoek is een tak van onderzoek die:
Uitgaat van ideeën, uitdagingen, vragen of problemen van beroepsbeoefenaren in zorg, welzijn,
wonen en werken.
Voorbeeld: wanneer een hulpverlener niet weet om te gaan met agressieve cliënten.
Geïnitieerd wordt door beroepsbeoefenaren of instanties die nauw gelieerd zijn aan de
beroepsuitoefening.
1. Onderzoek op eigen initiatief van een of meer professionals. Wanneer de professional een idee,
uitdaging, probleem of behoefte heeft, waarmee hij aan de slag wil.
2. Onderzoek op initiatief van een teamleider of manager. Zij formuleren een onderzoeksopdracht.
Zij kunnen ook in aanraking komen met problemen, uitdagingen of behoeften die om een
onderzoeksaanpak vragen.
3. Verplicht initiatief tot onderzoek. In het kader van opleiding of studie moet onderzoek worden
gedaan.
4. Initiatief vanuit een kenniskring, kennisinstituut of beroepsvereniging. Kringen en instituten
nodigen organisaties en professionals uit het werkveld uit om samen te werken.
Uitgevoerd wordt in samenwerking met de beroepsbeoefenaren en andere betrokkenen of
belanghebbenden.
De beroepsbeoefenaar doet onderzoek in zijn eigen praktijk.
Gericht is op het generen van bruikbare kennis.
1. De status en verschijningsvorm van de kennisproducten. De verschijningsvorm en de
gebruiksdoeleinden van het product verschillen.
2. Soorten kennis: beschrijvende kennis en handelingskennis. Beschrijvende kennis is kennis over de
onderzochte werkelijkheid. Deze kennis omvat een aantal uitspraken over de onderzochte realiteit.
Ook wel descriptieve kennis. Handelingskennis is kennis om te kunnen handelen of in te grijpen in de
onderzochte werkelijkheid. Ook wel prescriptieve kennis of normatieve kennis.
3. Bereik van kennisproducten. Kan op twee manieren worden vergroot. Ten eerste kenmerken
vastleggen. Ten tweede ontwikkelde ideeën gaan gebruiken en evalueren.
4. Bruikbare kennis. Kennis die naar inhoud en vorm direct in de praktijk kan worden ingezet.
Bruikbare kennis is informatief, concreet, begrijp baar, herkenbaar en hanteerbaar.
Met die kennis het kennen en handelen in de beroepspraktijk en de professie wil vernieuwen,
verbeteren of veranderen.
Handelen en denken in de praktijk is gericht op beslissingen, veranderde ingrepen in een
ongewenste situatie en kan daarom regulatief worden genoemd.
3
Zorg, welzijn, wonen en werken
OM 2, periode 1, jaar 2
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. Wat is praktijkgericht onderzoek (PO)? ......................................................................................... 3
Hoofdstuk 2. Onderzoeksbenadering voor PO .................................................................................................... 7
Hoofdstuk 3. PO in negen stappen .................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 4. Toepassing van PO ....................................................................................................................... 13
Hoofdstuk 6. De verkenningsfase ...................................................................................................................... 16
Hoofdstuk 7. De verdiepingsfase ....................................................................................................................... 17
Hoofdstuk 9. Plan van aanpak maken: het onderzoeksontwerp ...................................................................... 18
Hoofdstuk 10. Voorbereiden op de uitvoering ................................................................................................. 21
Hoofdstuk 11. Uitvoeren van het onderzoek: gegevens verzamelen en andere processen............................. 23
Hoofdstuk 14. Deskresearch: bestaande gegevens en literatuur ..................................................................... 24
Hoofdstuk 16. Bruikbaarheid, validiteit en betrouwbaarheid .......................................................................... 25
Hoofdstuk 17. Werkvormen voor verkenning en verdieping ............................................................................ 27
Hoofdstuk 19. Analyseren van gegevens........................................................................................................... 28
Hoofdstuk 20. Onderzoeksethiek ...................................................................................................................... 30
Hoofdstuk 23. Het interview ............................................................................................................................. 32
2
, Hoofdstuk 1. Wat is praktijkgericht onderzoek (PO)?
1.1 Wat is onderzoek?
Het doel van onderzoek ik gericht op weten. Kenmerkend voor onderzoek is dat je systematisch en
methodisch werkt en dat je gekozen systematiek en methode vastlegt, zodat jouw onderzoek transparant en
controleerbaar is. Het begint met duidelijk krijgen en concreet maken van wat je wilt weten. Vervolgens
maak je een zoekplan (onderzoeksontwerp). Op basis daarvan ga je aan de slag met bepaalde hulpmiddelen
(onderzoeksinstrumenten of dataverzamelingstechnieken) om in de te onderzoeken werkelijkheid (empirie)
gegevens te verzamelen.
Onderzoek is een zoekproces gebaseerd op denken, intuïtie en creativiteit, waarin op een systematische
manier gegevens worden verkregen, gebruikt en geanalyseerd, met als doel kennis te verzamelen.
1.2 Onderzoek en professionele praktijk
Belangrijke factor in het ontstaan van PO: de kritisch-emancipatoire wetenschapsbenadering.
1.3 Omschrijving van PO
Praktijkgericht onderzoek is een tak van onderzoek die:
Uitgaat van ideeën, uitdagingen, vragen of problemen van beroepsbeoefenaren in zorg, welzijn,
wonen en werken.
Voorbeeld: wanneer een hulpverlener niet weet om te gaan met agressieve cliënten.
Geïnitieerd wordt door beroepsbeoefenaren of instanties die nauw gelieerd zijn aan de
beroepsuitoefening.
1. Onderzoek op eigen initiatief van een of meer professionals. Wanneer de professional een idee,
uitdaging, probleem of behoefte heeft, waarmee hij aan de slag wil.
2. Onderzoek op initiatief van een teamleider of manager. Zij formuleren een onderzoeksopdracht.
Zij kunnen ook in aanraking komen met problemen, uitdagingen of behoeften die om een
onderzoeksaanpak vragen.
3. Verplicht initiatief tot onderzoek. In het kader van opleiding of studie moet onderzoek worden
gedaan.
4. Initiatief vanuit een kenniskring, kennisinstituut of beroepsvereniging. Kringen en instituten
nodigen organisaties en professionals uit het werkveld uit om samen te werken.
Uitgevoerd wordt in samenwerking met de beroepsbeoefenaren en andere betrokkenen of
belanghebbenden.
De beroepsbeoefenaar doet onderzoek in zijn eigen praktijk.
Gericht is op het generen van bruikbare kennis.
1. De status en verschijningsvorm van de kennisproducten. De verschijningsvorm en de
gebruiksdoeleinden van het product verschillen.
2. Soorten kennis: beschrijvende kennis en handelingskennis. Beschrijvende kennis is kennis over de
onderzochte werkelijkheid. Deze kennis omvat een aantal uitspraken over de onderzochte realiteit.
Ook wel descriptieve kennis. Handelingskennis is kennis om te kunnen handelen of in te grijpen in de
onderzochte werkelijkheid. Ook wel prescriptieve kennis of normatieve kennis.
3. Bereik van kennisproducten. Kan op twee manieren worden vergroot. Ten eerste kenmerken
vastleggen. Ten tweede ontwikkelde ideeën gaan gebruiken en evalueren.
4. Bruikbare kennis. Kennis die naar inhoud en vorm direct in de praktijk kan worden ingezet.
Bruikbare kennis is informatief, concreet, begrijp baar, herkenbaar en hanteerbaar.
Met die kennis het kennen en handelen in de beroepspraktijk en de professie wil vernieuwen,
verbeteren of veranderen.
Handelen en denken in de praktijk is gericht op beslissingen, veranderde ingrepen in een
ongewenste situatie en kan daarom regulatief worden genoemd.
3
