Taal jonge kind samenvatting:
RT -> 5.2.1 - 5.2.2 – 5.2.3
Als reactie op de leesvoorwaarden werd in de jaren negentig de term ‘ontluikende
geletterdheid’ geïntroduceerd. Vroege geletterdheid werd niet langer als een voorwaarde,
maar als een ontwikkelingsproces gezien.
Kleuters te laten werken met prentenboeken en door een leesschrijfhoek in te richten, werd
de ontwikkeling van lezen en schrijven in de kleutergroepen op een indirecte manier verder
gestimuleerd. Bovendien bleek dat het werken met prentenboeken wel leidde tot
woordenschatuitbreiding, maar niet tot letterkennis en inzicht in het alfabetisch principe.
Dit betekende dat leerlingen (en dan vooral leerlingen die dit thuis niet krijgen) wel degelijk
gerichte vroegtijdige speels-functionele instructie op school nodig hebben voor
foneembewustzijn en klanktekenkoppeling.
Het begrip beginnende geletterdheid (0-4 jaar) duidt erop dat betekenisvolle instructie in
letters en het alfabetisch principe een noodzakelijk onderdeel is van het leerproces dat leidt
naar geletterdheid. Daarbij moet het woord ‘betekenisvol’ in de praktijk overigens wel serieus
gestalte krijgen.
Tussendoelen beginnende geletterdheid:
Boekoriëntatie
o Belangstelling voor boeken ontwikkelen
Verhaalbegrip
o Steeds complexere verhalen, verteld of voorgelezen, kunnen begrijpen of
navertellen
Functies van geschreven taal
o Je realiseren dat geschreven taal een communicatieve functie heeft
De relatie tussen gesproken en geschreven taal
o Begrijpen dat je de dingen die je zegt ook kunt opschrijven
Fonemische ontwikkeling (klankbewustzijn)
o Niet meer alleen in betekenis te denken, maar zich ook te richten op de vorm
van taal. -> losse klanken – welk woord zeg ik: n-aa-m
De klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)
o Begrijpen dat woorden zijn opgebouwd uit klanken en dat aan die klanken
letters kunnen worden gekoppeld
Functioneel lezen en schrijven
o Gemotiveerd zijn om te lezen en te schrijven om iets te weten te komen of iets
duidelijk te maken
Technisch lezen en schrijven in de eerste fase
o Eerste letter benoemen. Die letters samenvoegen tot woorden en zo teksten
in bijvoorbeeld leesboekjes ontcijferen. Ook kunnen ze eenvoudige woorden
al schrijven.
Technisch lezen en schrijven tweede fase
o Meer en moeilijkere woorden in één keer herkennen onbekende woorden
steeds gemakkelijker ontcijferen. Moeilijkere woorden spellen.
Begrijpend lezen en schrijven
o Dit hangt vanaf het begin samen met het technisch lezen.
o Leerlingen herkennen een woord veel sneller als ze ook weten wat het
betekent. Ze vinden het prettiger om een leuke tekst te lezen dan een
onbegrijpelijke. Als je begrijpt wat je leest, herken je woorden sneller.
Jonge leerlingen zijn vanzelfsprekend gericht op de inhoud van taal. Ze willen de wereld om
zich heen benoemen en begrijpen. Om te leren lezen is het belangrijk dat ze zic ook richten
op de taalvorm.
,Onder taalbewustzijn verstaan we die aspecten die te maken hebben met de vorm van taal:
de fonologische en de fonemische ontwikkeling. Fonologische ontwikkeling wil zeggen dat
leerlingen grotere klankgehelen kunnen onderscheiden, zoals woorden in zinnen. Bij de
fonemische ontwikkeling gaat het erom dat ze losse klanken kunnen onderscheiden, zoals
de /b/ in boom. Met name de fonemische ontwikkeling vormt een voorspeller van leessucces.
De tijd die voor toekomstige zwakke lezer beschikbaar is, kan beter worden besteed aan de
ontwikkeling van letterkennis en invented spelling (functioneel schrijven).
Een rijk taalaanbod is belangrijk om succesvol te leren lezen. Veelvuldig voorlezen vormt de
belangrijkste component van een rijk taalaanbod.
Fonologische ontwikkeling:
Auditieve discriminatie
o Geluiden en/of woorden van elkaar kunnen onderscheiden
Auditieve analyse
o Een zin verdelen in woorden of een meerlettergrepig woord verdelen in
woorddelen of lettergrepen
Rijmen
Fonemische ontwikkeling:
Auditieve analyse
o Het kunnen isoleren van klanken in woorden
Auditieve synthese
o Klanken kunnen samenvoegen tot woorden
Het manipuleren van klanken in woorden
Afhankelijk van hun thuissituatie raken jonge leerlingen spelenderwijs geïnteresseerd in
letters. Hoe rijker de associaties die gelegd worden, hoe gemakkelijker en sneller de letter
oproepbaar zal zijn. Om rijke associaties tot stand te brengen, is het van belang om
meerdere zintuigen te activeren, de letters in woorden te plaatsen en ook de emotionele
beleving aan te spreken. Kinderen leren immers het gemakkelijkst de letters van hun eigen
naam en van woorden waarbij zij emotioneel betrokken zijn (mama, papa, namen vrienden).
Letters schrijven is in de kleutergroepen erg belangrijk. Het verstrekt het leren van de
klanktekenkoppelingen.
RT -> 5.3.1
In groep 3 start je met aanvankelijk lezen. Het is hierbij belangrijk dat je zo snel en zo goed
mogelijk leert begrijpen wat je leest. Leestechniek is niet meer dan een middel dat zo
efficiënt mogelijk moet worden ingezet om leerlingen te helpen teksten te ontcijferen.
Klankzuivere woorden voldoen aan het ‘fonologisch principe’. Dit betekent dat we de
woorden schrijven zoals we ze uitspreken. Er is sprake van een eenduidige relatie tussen
klanken en letters. De ‘normale’ klanktekenkoppeling wordt gebruikt om het woord weer te
geven.
Fases aanvankelijk lezen:
Klankzuivere fase (tot alle letters aangeleerd zijn - jan/feb groep 3)
o Lezen: leeshandeling waarbij een leerling een woord ziet, de tekens
onderscheidt, klanken aan de tekens koppelt en het woord verklankt.
o Spellen: het woord horen, koppelt tekens aan de klanken en schrijft die in de
goede volgorde op.
o Vaardigheden die een rol spelen: grafeem/foneemkoppeling (grafeem a,d,f –
foneem ch,ie) en auditieve synthese (fonemen onthouden en herkennen om
welk woord het gaat).
, o Hakken en plakken.
o Auditieve analyse is een deelvaardigheid die centraal staat bij het spellen
(schrijven) van woorden.
o Doelen:
Correct benoemen van een groot deel van de aangeboden letters
Semifonetische spelling met de aangeboden letters
Interesse voor boekjes (zelf lezen in vrije momenten)
Correct decoderen van nieuwe klankzuivere mkm-woorden
(medeklinker-klinker-medeklinker) met de aangeboden letters zonder
tijdslimiet
Niet-klankzuivere fase (juni groep 3 – eenvoudige teksten met één- en
tweelettergrepige woorden kunnen lezen)
o Afronden fase: AVI-M3 of E3 instructieniveau, zelfstandig en enthousiast
boekjes lezen.
o Steeds sneller lezen en correct spellen van steeds langere woorden in
betekenisvolle teksten.
De deelvaardigheden van het proces van aanvankelijk lezen nog eens op een rij:
Klanktekenkoppeling
o Fonemen en grafemen kunnen koppelen
Auditieve synthese
o Klanken kunnen samenvoegen tot woorden
Auditieve analyse
o Een klankzuiver woord kunnen verdelen in klanken
Visuele discriminatie wil zeggen dat leerlingen verschillen tussen losse grafemen moet
kunnen zien, maar dit blijkt weinig voorspellende waarde te hebben.
TL -> H4
Leerlingen zien de leerkracht veel lezen en schrijven: je kunt hen nieuwsgierig maken naar
de wereld van klanken en letters. De leraar kan ervoor zorgen dat leerlingen tijdens hun spel
allerlei taalvaardigheden oefenen en inzetten. Ook kan de leraar daarvoor zorgen door
tijdens kringmomenten een gericht taalaanbod te realiseren: daar krijgen leerlingen kennis
aangereikt, die ze tijdens hun spel vaak inoefenen nadoen en zich eigen maken.
Alle kinderen die deel uitmaken van een groep sprekers (bijv. gezin, familie, buren,
kinderdagverblijf) leren klanken van woorden (fonologie) verbinden aan betekenissen van die
woorden (semantiek).
Verschil tussen ‘das’ en ‘tas’ kennen leerlingen, maar niet dat de woorden fonemisch van
elkaar verschillen /d/ en /t/.
Veel processen vinden onbewust plaats in ons brein, we zijn er niet continu mee bezig en
hebben ook niet aangeleerd gekregen waarop we moeten letten om ons van een bepaald
proces bewust te worden. Dit zijn biologische primaire processen, dit wordt ook wel natuurlijk
leren genoemd. Daarnaast zijn er biologisch secundaire processen, zaken die leert op
school.
Het staat vast dat spel van onschatbare waarde is voor leerlingen. Daarnaast is het van
belang dat er een bewust aanbod is dat leerlingen helpt om hun rugzak te vullen met kennis
van gesproken en geschreven taal. Incidentele en intentionele momenten wisselen elkaar af,
waarbij wordt gewerkt aan de tussendoelen beginnende geletterdheid.
De voorbereidende leesvaardigheden: het fonologisch bewustzijn, het fonemisch bewustzijn
en de klank-tekenkoppeling. Deze vaardigheden helpen voorbereiden op een goede
RT -> 5.2.1 - 5.2.2 – 5.2.3
Als reactie op de leesvoorwaarden werd in de jaren negentig de term ‘ontluikende
geletterdheid’ geïntroduceerd. Vroege geletterdheid werd niet langer als een voorwaarde,
maar als een ontwikkelingsproces gezien.
Kleuters te laten werken met prentenboeken en door een leesschrijfhoek in te richten, werd
de ontwikkeling van lezen en schrijven in de kleutergroepen op een indirecte manier verder
gestimuleerd. Bovendien bleek dat het werken met prentenboeken wel leidde tot
woordenschatuitbreiding, maar niet tot letterkennis en inzicht in het alfabetisch principe.
Dit betekende dat leerlingen (en dan vooral leerlingen die dit thuis niet krijgen) wel degelijk
gerichte vroegtijdige speels-functionele instructie op school nodig hebben voor
foneembewustzijn en klanktekenkoppeling.
Het begrip beginnende geletterdheid (0-4 jaar) duidt erop dat betekenisvolle instructie in
letters en het alfabetisch principe een noodzakelijk onderdeel is van het leerproces dat leidt
naar geletterdheid. Daarbij moet het woord ‘betekenisvol’ in de praktijk overigens wel serieus
gestalte krijgen.
Tussendoelen beginnende geletterdheid:
Boekoriëntatie
o Belangstelling voor boeken ontwikkelen
Verhaalbegrip
o Steeds complexere verhalen, verteld of voorgelezen, kunnen begrijpen of
navertellen
Functies van geschreven taal
o Je realiseren dat geschreven taal een communicatieve functie heeft
De relatie tussen gesproken en geschreven taal
o Begrijpen dat je de dingen die je zegt ook kunt opschrijven
Fonemische ontwikkeling (klankbewustzijn)
o Niet meer alleen in betekenis te denken, maar zich ook te richten op de vorm
van taal. -> losse klanken – welk woord zeg ik: n-aa-m
De klanktekenkoppeling (alfabetisch principe)
o Begrijpen dat woorden zijn opgebouwd uit klanken en dat aan die klanken
letters kunnen worden gekoppeld
Functioneel lezen en schrijven
o Gemotiveerd zijn om te lezen en te schrijven om iets te weten te komen of iets
duidelijk te maken
Technisch lezen en schrijven in de eerste fase
o Eerste letter benoemen. Die letters samenvoegen tot woorden en zo teksten
in bijvoorbeeld leesboekjes ontcijferen. Ook kunnen ze eenvoudige woorden
al schrijven.
Technisch lezen en schrijven tweede fase
o Meer en moeilijkere woorden in één keer herkennen onbekende woorden
steeds gemakkelijker ontcijferen. Moeilijkere woorden spellen.
Begrijpend lezen en schrijven
o Dit hangt vanaf het begin samen met het technisch lezen.
o Leerlingen herkennen een woord veel sneller als ze ook weten wat het
betekent. Ze vinden het prettiger om een leuke tekst te lezen dan een
onbegrijpelijke. Als je begrijpt wat je leest, herken je woorden sneller.
Jonge leerlingen zijn vanzelfsprekend gericht op de inhoud van taal. Ze willen de wereld om
zich heen benoemen en begrijpen. Om te leren lezen is het belangrijk dat ze zic ook richten
op de taalvorm.
,Onder taalbewustzijn verstaan we die aspecten die te maken hebben met de vorm van taal:
de fonologische en de fonemische ontwikkeling. Fonologische ontwikkeling wil zeggen dat
leerlingen grotere klankgehelen kunnen onderscheiden, zoals woorden in zinnen. Bij de
fonemische ontwikkeling gaat het erom dat ze losse klanken kunnen onderscheiden, zoals
de /b/ in boom. Met name de fonemische ontwikkeling vormt een voorspeller van leessucces.
De tijd die voor toekomstige zwakke lezer beschikbaar is, kan beter worden besteed aan de
ontwikkeling van letterkennis en invented spelling (functioneel schrijven).
Een rijk taalaanbod is belangrijk om succesvol te leren lezen. Veelvuldig voorlezen vormt de
belangrijkste component van een rijk taalaanbod.
Fonologische ontwikkeling:
Auditieve discriminatie
o Geluiden en/of woorden van elkaar kunnen onderscheiden
Auditieve analyse
o Een zin verdelen in woorden of een meerlettergrepig woord verdelen in
woorddelen of lettergrepen
Rijmen
Fonemische ontwikkeling:
Auditieve analyse
o Het kunnen isoleren van klanken in woorden
Auditieve synthese
o Klanken kunnen samenvoegen tot woorden
Het manipuleren van klanken in woorden
Afhankelijk van hun thuissituatie raken jonge leerlingen spelenderwijs geïnteresseerd in
letters. Hoe rijker de associaties die gelegd worden, hoe gemakkelijker en sneller de letter
oproepbaar zal zijn. Om rijke associaties tot stand te brengen, is het van belang om
meerdere zintuigen te activeren, de letters in woorden te plaatsen en ook de emotionele
beleving aan te spreken. Kinderen leren immers het gemakkelijkst de letters van hun eigen
naam en van woorden waarbij zij emotioneel betrokken zijn (mama, papa, namen vrienden).
Letters schrijven is in de kleutergroepen erg belangrijk. Het verstrekt het leren van de
klanktekenkoppelingen.
RT -> 5.3.1
In groep 3 start je met aanvankelijk lezen. Het is hierbij belangrijk dat je zo snel en zo goed
mogelijk leert begrijpen wat je leest. Leestechniek is niet meer dan een middel dat zo
efficiënt mogelijk moet worden ingezet om leerlingen te helpen teksten te ontcijferen.
Klankzuivere woorden voldoen aan het ‘fonologisch principe’. Dit betekent dat we de
woorden schrijven zoals we ze uitspreken. Er is sprake van een eenduidige relatie tussen
klanken en letters. De ‘normale’ klanktekenkoppeling wordt gebruikt om het woord weer te
geven.
Fases aanvankelijk lezen:
Klankzuivere fase (tot alle letters aangeleerd zijn - jan/feb groep 3)
o Lezen: leeshandeling waarbij een leerling een woord ziet, de tekens
onderscheidt, klanken aan de tekens koppelt en het woord verklankt.
o Spellen: het woord horen, koppelt tekens aan de klanken en schrijft die in de
goede volgorde op.
o Vaardigheden die een rol spelen: grafeem/foneemkoppeling (grafeem a,d,f –
foneem ch,ie) en auditieve synthese (fonemen onthouden en herkennen om
welk woord het gaat).
, o Hakken en plakken.
o Auditieve analyse is een deelvaardigheid die centraal staat bij het spellen
(schrijven) van woorden.
o Doelen:
Correct benoemen van een groot deel van de aangeboden letters
Semifonetische spelling met de aangeboden letters
Interesse voor boekjes (zelf lezen in vrije momenten)
Correct decoderen van nieuwe klankzuivere mkm-woorden
(medeklinker-klinker-medeklinker) met de aangeboden letters zonder
tijdslimiet
Niet-klankzuivere fase (juni groep 3 – eenvoudige teksten met één- en
tweelettergrepige woorden kunnen lezen)
o Afronden fase: AVI-M3 of E3 instructieniveau, zelfstandig en enthousiast
boekjes lezen.
o Steeds sneller lezen en correct spellen van steeds langere woorden in
betekenisvolle teksten.
De deelvaardigheden van het proces van aanvankelijk lezen nog eens op een rij:
Klanktekenkoppeling
o Fonemen en grafemen kunnen koppelen
Auditieve synthese
o Klanken kunnen samenvoegen tot woorden
Auditieve analyse
o Een klankzuiver woord kunnen verdelen in klanken
Visuele discriminatie wil zeggen dat leerlingen verschillen tussen losse grafemen moet
kunnen zien, maar dit blijkt weinig voorspellende waarde te hebben.
TL -> H4
Leerlingen zien de leerkracht veel lezen en schrijven: je kunt hen nieuwsgierig maken naar
de wereld van klanken en letters. De leraar kan ervoor zorgen dat leerlingen tijdens hun spel
allerlei taalvaardigheden oefenen en inzetten. Ook kan de leraar daarvoor zorgen door
tijdens kringmomenten een gericht taalaanbod te realiseren: daar krijgen leerlingen kennis
aangereikt, die ze tijdens hun spel vaak inoefenen nadoen en zich eigen maken.
Alle kinderen die deel uitmaken van een groep sprekers (bijv. gezin, familie, buren,
kinderdagverblijf) leren klanken van woorden (fonologie) verbinden aan betekenissen van die
woorden (semantiek).
Verschil tussen ‘das’ en ‘tas’ kennen leerlingen, maar niet dat de woorden fonemisch van
elkaar verschillen /d/ en /t/.
Veel processen vinden onbewust plaats in ons brein, we zijn er niet continu mee bezig en
hebben ook niet aangeleerd gekregen waarop we moeten letten om ons van een bepaald
proces bewust te worden. Dit zijn biologische primaire processen, dit wordt ook wel natuurlijk
leren genoemd. Daarnaast zijn er biologisch secundaire processen, zaken die leert op
school.
Het staat vast dat spel van onschatbare waarde is voor leerlingen. Daarnaast is het van
belang dat er een bewust aanbod is dat leerlingen helpt om hun rugzak te vullen met kennis
van gesproken en geschreven taal. Incidentele en intentionele momenten wisselen elkaar af,
waarbij wordt gewerkt aan de tussendoelen beginnende geletterdheid.
De voorbereidende leesvaardigheden: het fonologisch bewustzijn, het fonemisch bewustzijn
en de klank-tekenkoppeling. Deze vaardigheden helpen voorbereiden op een goede
