,Les 1: Introductie
Pedagogiek richt zich op het opvoeden en opgroeien met de focus op de wisselwerking
tussen opvoeder, kind en omgeving.
Daarnaast is pedagogiek niet objectief, zelfs wanneer het empirisch is, omdat iedereen
een andere visie heeft over wat wenselijke opvoeding is.
De eerste twee pedagogen waren eigenlijk filosofen:
- John Locke (1632-1704)
→ Locke geloofde dat kinderen werden geboren als een Tabula Rasa.
- Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
→ Rousseau benadrukte dat een kind een eigen identiteit heeft
Rond de 19de eeuw (±1880-1920) kwamen er verbeteringen in de medische kennis
waardoor de zuigelingensterfte daalde. Hierdoor konden mensen meer stilstaan bij het
bestuderen van kinderen. Destijds werd dit vaak gedaan door middel van vragenlijsten.
Als gevolg van de medische kennis van de 19de eeuw begonnen mensen zich af te vragen
of de geest ook ‘schoon’ kon worden gehouden. Hieruit kwam naar voren dat mental
hygiëne al begint bij de vroege jeugd. Wanneer dit goed wordt aangepakt kan dit
problemen in de toekomst voorkomen.
Als hedendaagse wetenschap kijkt pedagogiek naar drie stappen:
- Beschrijving van het gedrag → verklaren van gedrag → vertalen naar handelen.
Nature vs nurture is een eeuwenoud debat. Nurture wordt vaak omschreven als een
Tabula Rasa, een onbeschreven blad, dus je wordt volledig gevormd door de omgeving.
- Aristoteles en John Locke geloofden beiden in de invloed van nurture over nature.
- Charles Darwin was een voorstander van nature, volgens Darwin wordt er veel
evolutionair doorgegeven zoals onze survival instincts van de oude tijd.
1
,Francis Galton (1822-1911) was een van de grondleggers van gedragsgenetica.
Galton deed een onderzoek naar ‘reputatie (intelligentie)’ waarbij hij keek naar 1000
mannen, waarvan bleek dat veel van de mannen met een hogere intelligentie behoorde tot
een ongeveer 300 families.
Hieruit kwam verder naar voren dat de manen die dichter verwant waren met de grootste
reputatie ook een hogere mate van reputatie lieten zien.
De conclusie die Galton hieruit haalde was dat nature belangrijker is dan nurture.
De kritiek die hierop wordt geuit is dat genen en omgeving moeilijk te scheiden zijn
binnen een biologisch gezin, onder andere vanwege dezelfde SES.
Aan het eind van de 19de eeuw kwam Sigmund Freud met zijn theorie van psychoanalyse
waarbij de focus lag op hoe iemand zich ontwikkeld een resultaat is van vroegere
ervaringen die onbewust zijn opgeslagen of onderdrukt. Hier ligt de nadruk meer op
nurture.
Rond 1920-1930 zei John Watson die bekend staat om zijn behaviorisme dat onder een
gecontroleerde omgeving hij kinderen kan vormen zoals hij dat wilt. In andere woorden was
John Watson een voorstander van nurture.
Rond 1940-1960 kwamen Bettelheim en Kanner met de theorie dat de oorzaak van
autisme koelkast moeders zijn. Dit zijn moeder die koud/kil overkomen.
In totaal zijn er drie grote factoren die een gedeeltelijke rol spelen in de ontwikkeling van
kinderen. Soms speelt de ene factor een grotere rol dan de andere.
1. Gedeelde omgeving = Common environment = C
→ Omgevingsinvloeden van kinderen uit hetzelfde gezin.
2. Unieke omgeving = Error = E
→ Persoonlijke ervaringen
3. Genen = Genes = G
→ Nature
Assortative mating is wanneer mensen zoeken vaak een partner die op hun lijkt in
bepaalde opzichten: intelligentie, omgeving, etc. Hierbij kunnen de genen en omgeving
kunnen elkaar versterken.
2
, De interactie tussen je omgeving en genen wordt GxO/GxE genoemd.
Hier is echter wel een gedeelte waar genetische ontvankelijkheid een rol speelt.
De genetische ontvankelijkheid wordt ook we de differentiële ontvankelijkheid genoemd
en gaat over de gevoeligheid voor de omgeving.
- Genetisch gezien kunnen sommige mensen bij geboorte al aanvankelijker
(kwetsbaarder) zijn voor de omgeving.
Zo voelen deze mensen the highs and the lows zwaarder dan minder gevoelige
mensen en mensen in het algemeen.
Verder zijn er nog een aantal modellen die je moet kennen:
1. Transactioneel model - Sameroff
Dit model omschrijft de interactie tussen ouders en kinderen. Wat een kind doet
beïnvloedt de ouders en andersom, er is een wederzijdse wisselwerking.
2. Sociaal ecologisch ontwikkelingsmodel - Bronfenbrenner
De ontwikkeling van het kind heeft verschillenden lagen. In het midden staat het
kind centraal en elke laag eromheen is steeds verder van het kind. Dit zijn de lagen:
→ Microsysteem is de directe leefomgeving van het kind.
→ Mesosysteem is de interactie tussen onderdelen van het microsysteem.
→ Exosysteem is de omgeving waar het kind niet direct deel van uitmaakt, maar
wel invloed heeft op het kind.
→ Macrosysteem is de brede maatschappelijke context.
→ Chronosysteem beschrijft hoe veranderingen in het leven of in de
maatschappelijke invloed hebben op de ontwikkeling van het kind door middel
van veranderingen door de tijd.
3. Procesmodel - Belsky
Dit model laat zien dat de kwaliteit van opvoeding wordt bepaald door een
samenspel van de kenmerken van de ouders, kenmerken van het kind en de
bredere context.
3
Pedagogiek richt zich op het opvoeden en opgroeien met de focus op de wisselwerking
tussen opvoeder, kind en omgeving.
Daarnaast is pedagogiek niet objectief, zelfs wanneer het empirisch is, omdat iedereen
een andere visie heeft over wat wenselijke opvoeding is.
De eerste twee pedagogen waren eigenlijk filosofen:
- John Locke (1632-1704)
→ Locke geloofde dat kinderen werden geboren als een Tabula Rasa.
- Jean-Jacques Rousseau (1712-1778)
→ Rousseau benadrukte dat een kind een eigen identiteit heeft
Rond de 19de eeuw (±1880-1920) kwamen er verbeteringen in de medische kennis
waardoor de zuigelingensterfte daalde. Hierdoor konden mensen meer stilstaan bij het
bestuderen van kinderen. Destijds werd dit vaak gedaan door middel van vragenlijsten.
Als gevolg van de medische kennis van de 19de eeuw begonnen mensen zich af te vragen
of de geest ook ‘schoon’ kon worden gehouden. Hieruit kwam naar voren dat mental
hygiëne al begint bij de vroege jeugd. Wanneer dit goed wordt aangepakt kan dit
problemen in de toekomst voorkomen.
Als hedendaagse wetenschap kijkt pedagogiek naar drie stappen:
- Beschrijving van het gedrag → verklaren van gedrag → vertalen naar handelen.
Nature vs nurture is een eeuwenoud debat. Nurture wordt vaak omschreven als een
Tabula Rasa, een onbeschreven blad, dus je wordt volledig gevormd door de omgeving.
- Aristoteles en John Locke geloofden beiden in de invloed van nurture over nature.
- Charles Darwin was een voorstander van nature, volgens Darwin wordt er veel
evolutionair doorgegeven zoals onze survival instincts van de oude tijd.
1
,Francis Galton (1822-1911) was een van de grondleggers van gedragsgenetica.
Galton deed een onderzoek naar ‘reputatie (intelligentie)’ waarbij hij keek naar 1000
mannen, waarvan bleek dat veel van de mannen met een hogere intelligentie behoorde tot
een ongeveer 300 families.
Hieruit kwam verder naar voren dat de manen die dichter verwant waren met de grootste
reputatie ook een hogere mate van reputatie lieten zien.
De conclusie die Galton hieruit haalde was dat nature belangrijker is dan nurture.
De kritiek die hierop wordt geuit is dat genen en omgeving moeilijk te scheiden zijn
binnen een biologisch gezin, onder andere vanwege dezelfde SES.
Aan het eind van de 19de eeuw kwam Sigmund Freud met zijn theorie van psychoanalyse
waarbij de focus lag op hoe iemand zich ontwikkeld een resultaat is van vroegere
ervaringen die onbewust zijn opgeslagen of onderdrukt. Hier ligt de nadruk meer op
nurture.
Rond 1920-1930 zei John Watson die bekend staat om zijn behaviorisme dat onder een
gecontroleerde omgeving hij kinderen kan vormen zoals hij dat wilt. In andere woorden was
John Watson een voorstander van nurture.
Rond 1940-1960 kwamen Bettelheim en Kanner met de theorie dat de oorzaak van
autisme koelkast moeders zijn. Dit zijn moeder die koud/kil overkomen.
In totaal zijn er drie grote factoren die een gedeeltelijke rol spelen in de ontwikkeling van
kinderen. Soms speelt de ene factor een grotere rol dan de andere.
1. Gedeelde omgeving = Common environment = C
→ Omgevingsinvloeden van kinderen uit hetzelfde gezin.
2. Unieke omgeving = Error = E
→ Persoonlijke ervaringen
3. Genen = Genes = G
→ Nature
Assortative mating is wanneer mensen zoeken vaak een partner die op hun lijkt in
bepaalde opzichten: intelligentie, omgeving, etc. Hierbij kunnen de genen en omgeving
kunnen elkaar versterken.
2
, De interactie tussen je omgeving en genen wordt GxO/GxE genoemd.
Hier is echter wel een gedeelte waar genetische ontvankelijkheid een rol speelt.
De genetische ontvankelijkheid wordt ook we de differentiële ontvankelijkheid genoemd
en gaat over de gevoeligheid voor de omgeving.
- Genetisch gezien kunnen sommige mensen bij geboorte al aanvankelijker
(kwetsbaarder) zijn voor de omgeving.
Zo voelen deze mensen the highs and the lows zwaarder dan minder gevoelige
mensen en mensen in het algemeen.
Verder zijn er nog een aantal modellen die je moet kennen:
1. Transactioneel model - Sameroff
Dit model omschrijft de interactie tussen ouders en kinderen. Wat een kind doet
beïnvloedt de ouders en andersom, er is een wederzijdse wisselwerking.
2. Sociaal ecologisch ontwikkelingsmodel - Bronfenbrenner
De ontwikkeling van het kind heeft verschillenden lagen. In het midden staat het
kind centraal en elke laag eromheen is steeds verder van het kind. Dit zijn de lagen:
→ Microsysteem is de directe leefomgeving van het kind.
→ Mesosysteem is de interactie tussen onderdelen van het microsysteem.
→ Exosysteem is de omgeving waar het kind niet direct deel van uitmaakt, maar
wel invloed heeft op het kind.
→ Macrosysteem is de brede maatschappelijke context.
→ Chronosysteem beschrijft hoe veranderingen in het leven of in de
maatschappelijke invloed hebben op de ontwikkeling van het kind door middel
van veranderingen door de tijd.
3. Procesmodel - Belsky
Dit model laat zien dat de kwaliteit van opvoeding wordt bepaald door een
samenspel van de kenmerken van de ouders, kenmerken van het kind en de
bredere context.
3
