Samenvatting verdieping strafprocesrecht
Inhoudsopgave
Week 1 – Karakter Nederlandse strafproces.....................................................2
Week 2 – Opsporen en vervolgen....................................................................9
Week 3 - Dwangmiddelen..............................................................................21
Week 4 – Het onderzoek ter terechtzitting.....................................................28
Week 5 - Beraadslaging................................................................................34
Week 6 - Rechtsmiddelen..............................................................................43
Week 7........................................................................................................ 48
,Week 1 – Karakter Nederlandse strafproces
Strafvordering
Het strafproces dient ertoe om te onderzoeken of er inderdaad een strafbaar feit heeft
plaatsgevonden, en als dat zo is, of dat ook een aanleiding geeft tot een reactie.
Hoofddoel strafprocesrecht: het regelen van de schakel tussen het strafbaar feit en de door
de rechter – en soms ook door de OvJ – op te leggen strafrechtelijke sanctie.
Hoofddoel strafproces: de juiste toepassing van het materiële strafrecht realiseren, opdat
schuldigen (kunnen) worden gestraft en onschuldigen niet = het bevorderen van een
overheidsreactie op een vermoedelijk gepleegd strafbaar feit die in alle opzichten adequaat
is.
Nevenfuncties:
1. Speciale preventie gericht op de verdachte zelf. Door het meemaken van een
strafproces of dwangmiddelen kan iemand afgeschrikt worden.
2. Generale preventie gericht op de samenleving. Burgers zien dat overtreders
vervolgd en berecht worden, dit versterkt het idee dat men zich beter aan de regels
kan houden.
3. Voorkomen eigenrichting Door een officieel strafproces te voeren, wordt
voorkomen dat burgers zelf het recht in eigen hand nemen.
4. Orde scheppen Het strafproces kan maatschappelijke onrust of gevoelens van
onveiligheid kanaliseren. Zo wordt voorkomen dat mensen zich door de overheid in
de steek gelaten voelen.
5. Genoegdoening slachtoffer Slachtoffers krijgen een stem in het proces. Dit kan
helpen om het gevoel van rechtvaardigheid te herstellen.
Accusatoir vs. Inquisatoir
Accusatoir twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar ten overstaan van een
lijdelijke, passieve rechter die zich beperkt tot vervulling van de rol als scheidsrechter.
Partijen verzamelen bewijs
De staat voorziet in een structuur en een onafhankelijke arbiter
Streeft naar een vaststelling van een voor partijen aanvaardbare waarheid/procedure
waarheid
Inquisatoir justitie gaat actief op zoek naar de waarheid. Vervolger en beschuldigde staan
hier tegenover elkaar; beschuldigde is geen gelijkwaardige procespartij, maar object van het
onderzoek.
De verdachte is voorwerp van onderzoek
De staat verzamelt bewijs
Streeft naar het vinden van de materiële waarheid
,Geschiedenis:
Middeleeuwen:
o Heterdaad betrapt: dader moet straf ondergaan/opgelegd krijgen
o Niet heterdaad betrapt, maar sterk vermoeden: formele aanklacht door
slachtoffer/nabestaanden
Sinds 1215:
o Onderzoek naar bewijs moest gevoerd worden door vertrouweling
o Vertrouweling nam verklaringen van verdachte en getuigen op schrift
o Op basis daarvan werd bepaald of iemand schuldig of onschuldig was
o Basis inquisatoir systeem
Engeland:
o Groep/jury moest onder ede bepalen of iemand schuldig was. Rechtbank
voerde geen onderzoek maar hoort enkel aanklacht tegen verdachte.
o Basis accusatoir systeem
Nuance:
o Eerst werd het accusatoir systeem als wreed gezien, maar dit veranderde:
partijen mogen getuigen oproepen
o Terwijl het inquisitoir systeem verslechterde: nadruk op bekentenis,
systematisch gebruik van martelingen, achter gesloten deuren, geen scherp
onderscheid rechter/aanklager
Nederland: gematigd inquisitoir
In beginfase/voor onderzoek = inquisitoir
Tijdens onderzoek ter terechtzitting = accusatoir
Materiële waarheid (enkele bekentenis volstaat niet, er is meer bewijs nodig) de
volledige, objectieve weergave van wat er in werkelijkheid is gebeurd.
Actieve rechter
Geen jury (of private prosecutor)
Magistratelijke rol OvJ hij is niet de tegenpartij van de verdachte, verantwoordelijk
voor de materiële waarheid
Máár wel erkenning verdachte als procespartij, bijv.
o Zwijgrecht
o Rechtsbijstand
o Ondervragingsrecht
Opportuniteitsbeginsel: OM mag bepalen om bepaalde zaken niet te vervolgen.
Inquisitoire kenmerken Accusatoire kenmerken
Materiële waarheid is het doel – Verdachte is procespartij, niet enkel
, bewijsminima (een enkele bekentis van onderzoeksobject
verdachte volstaat niet, dan is er extra
bewijs nodig)
Actieve rechter die vragen stelt en extra Zwijgrecht en recht op rechtsbijstand
onderzoekshandelingen kan bevelen
Geen jury of private prosecutor Ondervragingsrecht
OvJ moet zowel belastend als ontlastend Gelijkwaardigheid tussen procespartijen
bewijs presenteren (magistratelijke rol) tijdens de zitting (door art. 6 EVRM)
Opsporing inquisitoir: door het gebruik van Zitting accusatoir: door de gelijkwaardige
dwangmiddelen en actieve bewijsgaring. relatie tussen verdachte en OvJ en door de
rechten van de verdachte (zwijgrecht,
rechtsbijstand)
Afwezigheid jury in Nederland:
Er is veel vertrouwen in rechters omdat ze goed geschoold zijn
Idee dat rechters beter in staat zijn om objectief en juridisch onderbouw te oordelen
Men wantrouwde de invloed van emoties van leken
Vroeger strafte men pas nadát er schade of een concreet feit was, tegenwoordig worden ook
handelingen die slechts een risico op schade opleveren al strafbaar gesteld. Er zal meer
criminaliteit zijn als er meer gedragingen als crimineel worden gezien.
Procedurele vs. materiële waarheid
Procedurele waarheid: men vertrouwt erop dat indien de rechtsstrijd tussen partijen
gelijkwaardig verloopt, de uiteindelijke waarheid wel komt bovendrijven.
Materiële waarheid: een zoektocht naar wat er daadwerkelijk is gebeurd/speurtocht naar
historische feiten. Deze materiële waarheid in inquisitoire stelsels beogen we te vinden –
maar genuanceerd want – niet ten koste van alles:
Rechtsbescherming van verdachten: steeds meer rechten
Voortvarendheid van procedures: niet acceptabel dat procedures eindeloos duren,
binnen redelijke termijn moet dit afgedaan zijn
Ook verschijningsvormen die wijzen op formele waarheid (bv strafbeschikking of
transacties)
Modernisering van het wetboek van strafvordering
1. Verbreding van de doelstellingen van het strafprocesrecht
Inhoudsopgave
Week 1 – Karakter Nederlandse strafproces.....................................................2
Week 2 – Opsporen en vervolgen....................................................................9
Week 3 - Dwangmiddelen..............................................................................21
Week 4 – Het onderzoek ter terechtzitting.....................................................28
Week 5 - Beraadslaging................................................................................34
Week 6 - Rechtsmiddelen..............................................................................43
Week 7........................................................................................................ 48
,Week 1 – Karakter Nederlandse strafproces
Strafvordering
Het strafproces dient ertoe om te onderzoeken of er inderdaad een strafbaar feit heeft
plaatsgevonden, en als dat zo is, of dat ook een aanleiding geeft tot een reactie.
Hoofddoel strafprocesrecht: het regelen van de schakel tussen het strafbaar feit en de door
de rechter – en soms ook door de OvJ – op te leggen strafrechtelijke sanctie.
Hoofddoel strafproces: de juiste toepassing van het materiële strafrecht realiseren, opdat
schuldigen (kunnen) worden gestraft en onschuldigen niet = het bevorderen van een
overheidsreactie op een vermoedelijk gepleegd strafbaar feit die in alle opzichten adequaat
is.
Nevenfuncties:
1. Speciale preventie gericht op de verdachte zelf. Door het meemaken van een
strafproces of dwangmiddelen kan iemand afgeschrikt worden.
2. Generale preventie gericht op de samenleving. Burgers zien dat overtreders
vervolgd en berecht worden, dit versterkt het idee dat men zich beter aan de regels
kan houden.
3. Voorkomen eigenrichting Door een officieel strafproces te voeren, wordt
voorkomen dat burgers zelf het recht in eigen hand nemen.
4. Orde scheppen Het strafproces kan maatschappelijke onrust of gevoelens van
onveiligheid kanaliseren. Zo wordt voorkomen dat mensen zich door de overheid in
de steek gelaten voelen.
5. Genoegdoening slachtoffer Slachtoffers krijgen een stem in het proces. Dit kan
helpen om het gevoel van rechtvaardigheid te herstellen.
Accusatoir vs. Inquisatoir
Accusatoir twee gelijkwaardige partijen strijden met elkaar ten overstaan van een
lijdelijke, passieve rechter die zich beperkt tot vervulling van de rol als scheidsrechter.
Partijen verzamelen bewijs
De staat voorziet in een structuur en een onafhankelijke arbiter
Streeft naar een vaststelling van een voor partijen aanvaardbare waarheid/procedure
waarheid
Inquisatoir justitie gaat actief op zoek naar de waarheid. Vervolger en beschuldigde staan
hier tegenover elkaar; beschuldigde is geen gelijkwaardige procespartij, maar object van het
onderzoek.
De verdachte is voorwerp van onderzoek
De staat verzamelt bewijs
Streeft naar het vinden van de materiële waarheid
,Geschiedenis:
Middeleeuwen:
o Heterdaad betrapt: dader moet straf ondergaan/opgelegd krijgen
o Niet heterdaad betrapt, maar sterk vermoeden: formele aanklacht door
slachtoffer/nabestaanden
Sinds 1215:
o Onderzoek naar bewijs moest gevoerd worden door vertrouweling
o Vertrouweling nam verklaringen van verdachte en getuigen op schrift
o Op basis daarvan werd bepaald of iemand schuldig of onschuldig was
o Basis inquisatoir systeem
Engeland:
o Groep/jury moest onder ede bepalen of iemand schuldig was. Rechtbank
voerde geen onderzoek maar hoort enkel aanklacht tegen verdachte.
o Basis accusatoir systeem
Nuance:
o Eerst werd het accusatoir systeem als wreed gezien, maar dit veranderde:
partijen mogen getuigen oproepen
o Terwijl het inquisitoir systeem verslechterde: nadruk op bekentenis,
systematisch gebruik van martelingen, achter gesloten deuren, geen scherp
onderscheid rechter/aanklager
Nederland: gematigd inquisitoir
In beginfase/voor onderzoek = inquisitoir
Tijdens onderzoek ter terechtzitting = accusatoir
Materiële waarheid (enkele bekentenis volstaat niet, er is meer bewijs nodig) de
volledige, objectieve weergave van wat er in werkelijkheid is gebeurd.
Actieve rechter
Geen jury (of private prosecutor)
Magistratelijke rol OvJ hij is niet de tegenpartij van de verdachte, verantwoordelijk
voor de materiële waarheid
Máár wel erkenning verdachte als procespartij, bijv.
o Zwijgrecht
o Rechtsbijstand
o Ondervragingsrecht
Opportuniteitsbeginsel: OM mag bepalen om bepaalde zaken niet te vervolgen.
Inquisitoire kenmerken Accusatoire kenmerken
Materiële waarheid is het doel – Verdachte is procespartij, niet enkel
, bewijsminima (een enkele bekentis van onderzoeksobject
verdachte volstaat niet, dan is er extra
bewijs nodig)
Actieve rechter die vragen stelt en extra Zwijgrecht en recht op rechtsbijstand
onderzoekshandelingen kan bevelen
Geen jury of private prosecutor Ondervragingsrecht
OvJ moet zowel belastend als ontlastend Gelijkwaardigheid tussen procespartijen
bewijs presenteren (magistratelijke rol) tijdens de zitting (door art. 6 EVRM)
Opsporing inquisitoir: door het gebruik van Zitting accusatoir: door de gelijkwaardige
dwangmiddelen en actieve bewijsgaring. relatie tussen verdachte en OvJ en door de
rechten van de verdachte (zwijgrecht,
rechtsbijstand)
Afwezigheid jury in Nederland:
Er is veel vertrouwen in rechters omdat ze goed geschoold zijn
Idee dat rechters beter in staat zijn om objectief en juridisch onderbouw te oordelen
Men wantrouwde de invloed van emoties van leken
Vroeger strafte men pas nadát er schade of een concreet feit was, tegenwoordig worden ook
handelingen die slechts een risico op schade opleveren al strafbaar gesteld. Er zal meer
criminaliteit zijn als er meer gedragingen als crimineel worden gezien.
Procedurele vs. materiële waarheid
Procedurele waarheid: men vertrouwt erop dat indien de rechtsstrijd tussen partijen
gelijkwaardig verloopt, de uiteindelijke waarheid wel komt bovendrijven.
Materiële waarheid: een zoektocht naar wat er daadwerkelijk is gebeurd/speurtocht naar
historische feiten. Deze materiële waarheid in inquisitoire stelsels beogen we te vinden –
maar genuanceerd want – niet ten koste van alles:
Rechtsbescherming van verdachten: steeds meer rechten
Voortvarendheid van procedures: niet acceptabel dat procedures eindeloos duren,
binnen redelijke termijn moet dit afgedaan zijn
Ook verschijningsvormen die wijzen op formele waarheid (bv strafbeschikking of
transacties)
Modernisering van het wetboek van strafvordering
1. Verbreding van de doelstellingen van het strafprocesrecht
