Opdracht A
Spreekrecht slachtoffers
De afgelopen tijd hebben slachtoffers en nabestaanden ruimere rechten
gekregen in de strafprocedure. De belangrijkste verruiming was de
invoering in 2005 van het spreekrecht: slachtoffers en nabestaanden
mogen in de rechtszaal vertellen over hun leed en de gevolgen daarvan.
De gedachte hierachter was dat dit bijdraagt aan de erkenning van het
slachtoffer en aan het herstel van zijn geleden emotionele schade. 1 We
noemen dit ook wel restoratieve rechtvaardigheid.2 De kring van personen
die mochten spreken was echter wel erg beperkt en personen die niet in
de wet stonden opgesomd mochten ook niet spreken, terwijl zij hier vaak
wel veel behoefte aan hadden.3
Dit werd opgelost in 2012 en nogmaals in 2016 door een uitbreiding van
de wettelijke kring van personen. In 2016 is het spreekrecht overigens
onbeperkt geworden. Waar slachtoffers en nabestaanden zich eerst nog
moesten beperken tot ‘de gevolgen van het strafbare feit’, is het vanaf 1
juli 2016 ook mogelijk om te spreken over de mogelijke
bewezenverklaring, het strafbare feit, de schuld van de verdachte(n) en
de hoogte van de straf.4 De wetgever heeft echter geen duidelijke
instructies gegeven aan de rechterlijke macht waardoor veel rechters
worstelen met de toepassing van deze nieuwe regel. 5
Ondanks alle bezwaren uit de praktijk ziet het er naar uit dat de overheid
de rechten van het slachtoffer wederom gaat uitbreiden. De nieuwe
aanpassing: de verdachte moet verplicht de verklaring van het slachtoffer
horen. In een interview m
et de Volkskrant geeft Minister Dekker van Rechtsbescherming aan dat de
overheid heel lang te weinig oog heeft gehad voor het slachtoffer. “Het
strafproces was iets tussen overheid en dader, vanuit het idee: als de
dader maar wordt veroordeeld, is het slachtoffer daarmee geholpen. Maar
dat is niet voldoende.”6 Het voorstel zal binnenkort bij de Tweede Kamer
worden ingediend.
1
J. Candido, in: Tekst & Commentaar Strafvordering, Deventer: Wolters Kluwer 2017, art. 51e Sv, aant. 3
(online, bijgewerkt 1 juli 2018).
2
E.H. Schotman, Ethiek en recht in kort bestek, Den Haag: Boom juridisch 2017, p. 113.
3
C.P.M. Cleiren, annotatie bij HR 6 maart 2012, ECLI:NL:HR:2012:BR1149, NJ 2012/367.
4
Kamerstukken II 2014/15, 34082, 3, p. 2 (MvT).
5
J. Janssen & J. de Lange, ‘Spreekrecht’, NJB 2018/1425, Navigator.nl.
6
R. Meijer, ‘Verdachten zware gewelds- of zedendelicten verplicht aanwezig in rechtszaal’, de Volkskrant 22
februari 2018, Volkskrant.nl.
Spreekrecht slachtoffers
De afgelopen tijd hebben slachtoffers en nabestaanden ruimere rechten
gekregen in de strafprocedure. De belangrijkste verruiming was de
invoering in 2005 van het spreekrecht: slachtoffers en nabestaanden
mogen in de rechtszaal vertellen over hun leed en de gevolgen daarvan.
De gedachte hierachter was dat dit bijdraagt aan de erkenning van het
slachtoffer en aan het herstel van zijn geleden emotionele schade. 1 We
noemen dit ook wel restoratieve rechtvaardigheid.2 De kring van personen
die mochten spreken was echter wel erg beperkt en personen die niet in
de wet stonden opgesomd mochten ook niet spreken, terwijl zij hier vaak
wel veel behoefte aan hadden.3
Dit werd opgelost in 2012 en nogmaals in 2016 door een uitbreiding van
de wettelijke kring van personen. In 2016 is het spreekrecht overigens
onbeperkt geworden. Waar slachtoffers en nabestaanden zich eerst nog
moesten beperken tot ‘de gevolgen van het strafbare feit’, is het vanaf 1
juli 2016 ook mogelijk om te spreken over de mogelijke
bewezenverklaring, het strafbare feit, de schuld van de verdachte(n) en
de hoogte van de straf.4 De wetgever heeft echter geen duidelijke
instructies gegeven aan de rechterlijke macht waardoor veel rechters
worstelen met de toepassing van deze nieuwe regel. 5
Ondanks alle bezwaren uit de praktijk ziet het er naar uit dat de overheid
de rechten van het slachtoffer wederom gaat uitbreiden. De nieuwe
aanpassing: de verdachte moet verplicht de verklaring van het slachtoffer
horen. In een interview m
et de Volkskrant geeft Minister Dekker van Rechtsbescherming aan dat de
overheid heel lang te weinig oog heeft gehad voor het slachtoffer. “Het
strafproces was iets tussen overheid en dader, vanuit het idee: als de
dader maar wordt veroordeeld, is het slachtoffer daarmee geholpen. Maar
dat is niet voldoende.”6 Het voorstel zal binnenkort bij de Tweede Kamer
worden ingediend.
1
J. Candido, in: Tekst & Commentaar Strafvordering, Deventer: Wolters Kluwer 2017, art. 51e Sv, aant. 3
(online, bijgewerkt 1 juli 2018).
2
E.H. Schotman, Ethiek en recht in kort bestek, Den Haag: Boom juridisch 2017, p. 113.
3
C.P.M. Cleiren, annotatie bij HR 6 maart 2012, ECLI:NL:HR:2012:BR1149, NJ 2012/367.
4
Kamerstukken II 2014/15, 34082, 3, p. 2 (MvT).
5
J. Janssen & J. de Lange, ‘Spreekrecht’, NJB 2018/1425, Navigator.nl.
6
R. Meijer, ‘Verdachten zware gewelds- of zedendelicten verplicht aanwezig in rechtszaal’, de Volkskrant 22
februari 2018, Volkskrant.nl.
