College aantekeningen Coöperatie en conflict in organisaties (S_CEC) (S_CEC)

COLLEGES COÖPERATIE EN CONFLICT– BCO 2025/2026

Inhoudsopgave
COLLEGES...................................................................................................................................................... 2
COLLEGE 1 – INTRODUCTIE, INTERDEPENDENTIE, SAMENWERKING EN SOCIALE DILEMMA’S..........................2
COLLEGE 2 – FUNCTIONALITEIT VAN CONFLICT OP DE WERKVLOER................................................................11
COLLEGE 3 – MOTIVATIE EN CREATIVITEIT........................................................................................................18
COLLEGE 4 – ONDERHANDELEN.........................................................................................................................23

,COLLEGES
COLLEGE 1 – INTRODUCTIE, INTERDEPENDENTIE, SAMENWERKING EN SOCIALE DILEMMA’S
Datum: 3 november 2025

Literatuur:
Aaldering & Beersma (2022). Messick & Brewer (1983). Van Lange et al. (2013).

— Wat zijn sociale dilemma’s
— Theorieën over sociale dilemma’s
— Factoren die coöperatie bevorderen/ verminderen
— Oplossingen voor sociale dilemma’s

Drie soorten wederzijdse afhankelijkheid
1. Coöperatieve afhankelijkheid: eigen voordeel in verlengde van voordeel anderen  wat
goed is voor de een is goed voor de ander
2. Competitieve afhankelijkheid: eigen voordeel uitsluitend ten koste van de ander  wat
goed is voor de een is slecht voor de ander
3. Mixed motive afhankelijkheid: een situatie waarin sprake is van strijdigheid tussen
individuele en collectieve doelen
a. De competitieve elementen (egoïstische doelen) produceren conflict
b. De coöperatieve elementen (gemeenschappelijke doelen, afhankelijkheid)
motiveren om samen te werken
 mixed motive kan een sociaal dilemma veroorzaken: Strijdigheid tussen (korte
termijn) eigen belang (non coöperatie) en (lange termijn) gemeenschappelijk belang van
afhankelijke anderen (coöperatie)
“Broadly speaking any situation in which you are tempted to do something, but know it
would be a great mistake if everbody did the same thing likely to be a (social) dilemma”

Voorbeelden van sociale dilemma’s
- Reizen per auto of openbaar vervoer
- Samenwerken in teams
- Organizational citizenship behavior: als individu binnen een organisatie wil je liever dat
anderen mensen de ‘rotklusjes’ doen (papier printen). Welke extra dingen doen mensen
die niet in hun takenbeschrijving staan?
- De keuken schoonmaken in een gedeeld appartement
- Kantoormedewerkers in een flexibele kantoorruimte

Prisoner’s dilemma
Twee criminelen (A, B) worden gearresteerd en beschuldigd van diefstal
Gedragsmogelijkheden en uitkomsten:
 als A B beschuldigt en B zwijgt wordt A vrijgelaten en moet B 4 jaar de gevangenis in
 als A en B elkaar beschuldigen, moeten ze allebei 3 jaar de gevangenis in
 als A en B allebei zwijgen, moeten ze allebei 1 jaar de gevangenis in
Ontkennen is coöperatieve keuze, bekennen
is defectieve keuze
In beide gevallen is het logisch om te
bekennen en ander te bekennen. Maar dit

, geldt voor beide gevangenen, dus allebei slechter af. Je bent beter af als je voor jezelf kiest,
maar als je allebei zo denkt dan ben je slechter af. Coöperatief kiezen is riskant want je wilt
niet 4 jaar.

Namen voor uitkomsten:
Zelf coöperatief en ander defect (-4,
linksonder): succer pay-off
Allebei cooperatief (-1): reward (collectief
beloond)
Zelf defect en ander coop: temptation
(alleen krijgen door ander te verraden)
Allebei defect (-3): punishment


- Als je denkt dat de ander coöperatief gaat zijn: D-optie aantrekkelijker (bekennen)
- Als je denkt dat de ander niet coöperatief gaat zijn: D-optie aantrekkelijker
-  Dus als individu beter
- Gezamenlijk C-optie leidt tot hogere individuele opbrengst dan gezamenlijke D-optie
- C-optie is het meest riskant
- T>R>P>S (uitkomsten: temptation, reward, punishment, succer pay off)