Samenvatting Mariene Wetenschappen colleges + boek

Mariene Wetenschappen
Cursus periode 3




Naam | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 1

,Deeltoets 1 →




Naam | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 2

,Hoorcollege 1
03/02/2025

Garrison: §2.1 /§2.2 / §2.3 / §2.4

Verkenning van de oceanen
●​ Het betreden van de oceanen begon al vroeg, waarbij gebieden
gekoloniseerd werden
●​ De Polynesiërs spreidde zich vanuit Zuid-Oost Azië/Indonesië
naar het zuiden van de Pacifische oceaan, waar ze allerlei
eilanden koloniseerden
○​ Waaronder Hawaii, wat erop wijst dat ze behoorlijke
afstanden konden afleggen
■​ Ze konden dan ook echt de oceaan aflezen
(golfbrekingen)
●​ De Feniciërs gingen vanuit het
Midden-Oosten de Middellandse zee op
(rond 1200 BC)
○​ Daar hebben ze verschillende
steden/nederzettingen gesticht
○​ Later ook Grieken, Romeinen,
piraten (Sicilië) etc., maar de grote
push kwam van de Feniciërs
●​ Ook de Vikingen (rond 850 AD) waren in
staat grote afstanden over de oceanen af
te leggen
○​ Dit deden ze vanuit Europa
(Scandinavië) naar Noord-Amerika
■​ Via IJsland en Groenland
●​ Nog iets later hebben de Chinezen aan
exploratie gedaan (1400 AD)
○​ Deze expedities waren echter niet bedoeld
om de wereld te veroveren, maar om
Chinese kunst en expedities uit de delen
○​ Ze bouwden hiervoor hele grote schepen

Wereldkennis (valt qua tijdlijn tussen Feniciërs en
Vikingen)
●​ Eratosthenes (276 - 194 BC) was de eerste man die de omtrek van de aarde
berekende




Naam | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 3

, ○​ Dit deed hij aan de hand van het het feit dat in Syene de zon
op de langste dag recht in een diepe put scheen, terwijl in
Alexandrië een stok een schaduw wierp
■​ Hij mat de schaduwhoek (ongeveer 7°) en begreep dat
de zonnestralen parallel vielen → hieruit concludeerde
hij dat de aarde gebogen moest zijn en berekende de
omtrek
○​ Op basis van verslagen schatte hij de afstand tussen Alexandrië
en Syene op 785 km
■​ Hij combineerde deze afstand met de eerder gemeten
hoek van 7° om de omtrek van de aarde te berekenen
(verhoudingen), met slechts een foutpercentage van 8%
■​ Kaarten kregen een bolvormig oppervlak (op een plat vel), met
breedte- (evenwijdig aan evenaar) en lengtegraden (van pool naar
pool)
●​ Hipparchus (190 - 120 BC) wordt beschreven als de grootste oude astronoom
○​ Hij gebruikte oude Babylonische bronnen om de bewegingen van de zon
en de maan te bepalen
○​ Maar, hij verdeelde ook de cirkel in 360o → en dus ook de aarde
■​ De evenaar werd de 0 breedtegraad, en Alexandrië (later
Greenwich) werd de 0 lengtegraad
■​ Waarom 360o? waarschijnlijk een combinatie van de dagen van een
jaar en het vullen van een cirkel met 6 gelijkzijdige driehoeken

Belangrijke expedities/personen
●​ Nadat Columbus in Amerika was geweest, was de Magellan expeditie (1519-1522)
de eerste reis rond de wereld
○​ Van de 260 zeilers zijn er maar 18 teruggekomen van de gevaarlijke reis
●​ Ook de Nederlanders kwamen daarna in beeld, waarvan een bekende naam
Willem Barentsz is (1550-1597)
○​ Hij was de leider van 3 expedities om de noordelijke passage te vinden
■​ Zo ontdekte hij Spitsbergen, maar tijdens zijn laatste expeditie
ging hij dood in Nova Zembla (Het Behouden Huis)
●​ Een ander belangrijk figuur is Abel Tasman; de ontdekker van Australië en
Nieuw-Zeeland
●​ De Engelsen namen het vervolgens over van de Nederlanders, Portugezen en
Spanjaarden
○​ Een belangrijke Britse ontdekker en kapitein in de Royal Navy was Captain
James Cook (1728-1779)
■​ Hij heeft grote delen van de Pacific onderzocht en in kaart
gebracht
■​ Zijn reis begon zich ook te richten op wetenschappelijk onderzoek,
bijv. op de transitie van venus voor de zon

Naam | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 4