Aantekeningen colleges Ecologie & Experiment + wetenschapsfilosofie

Ecologie, experiment &
wetenschapsfilosofie
Cursus periode 4




B-B1ECEX20 | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 1

,Ecology→




B-B1ECEX20 | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 2

,Hoorcollege 1 - Organisms and physical environments
25/04/2025



Ecologie
●​ Wetenschappelijke studie van (interacties tussen) organismen en hun omgeving
○​ De omgeving bestaat uit abiotische factoren en biotische factoren
(wisselwerking)
○​ Natuurlijk kijken we ook naar de verspreiding en het aantal organismen,
en naar de regulatie en patronen

Abiotische factoren
●​ Niet levende factoren die invloed hebben op levende
factoren
○​ Bijv. klimaatfactoren, zoals neerslag, wind, licht en
temperatuur
■​ Verschillende temperaturen en hoeveelheden
neerslag zorgen voor verschillende
ecosystemen/landschappen
○​ Ook edafische factoren, zoals bodemtype, pH,
nutriënten en topografie

Fundamentele ecologische principes
●​ Omgevingsfactoren, abiotische factoren variëren in ruimte en tijd
○​ Bijv. hoog in de bergen vs op zeeniveau
●​ Organismen hebben een constante interne balans nodig (homeostase)
●​ Functioneren is alleen mogelijk binnen een beperkt tolerantiebereik
●​ De tolerantiebereiken verschillen tussen organismen

Niche
●​ Een niche is het bereik van fysische en chemische omstandigheden
(condities) waarbinnen een soort kan voortbestaan (overleven en
voortplanten)
○​ De essentiële hulpbronnen (resources) die een soort nodig
heeft om voort te bestaan, horen daar ook bij
■​ Er spelen ontzettend veel factoren mee → er ontstaan
meerdere dimensies, wat ervoor zorgt dat er een
hypervolume ontstaat
○​ De niche wordt ook wel de ‘rol’ van een
organisme in de omgeving genoemd (het
‘beroep’)
■​ We spreken dus van de functionele

B-B1ECEX20 | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 3

, relaties van een organisme met de omgeving
○​ Een habitat daarentegen is slechts de ‘verblijfplaats’ van een soort
●​ Iedere soort heeft een andere niche → we onderscheiden generalisten en
specialisten
○​ Generalisten zitten vaak een beetje in het midden van een factor
■​ Veel soorten zitten daar → dus veel competitie
○​ Specialisten zitten vaak rond de extremen van een factor
■​ Hier zijn minder soorten → dus weinig concurrentie
●​ Optimumcurven ontstaan doordat soorten en individuen bepaalde
omstandigheden verkiezen
○​ Binnen een bepaalde range van
het optimum kan dan ook
reproductie (R) plaatsvinden
■​ Wordt de factor extremer,
zal bijv. alleen groei (G)
kunnen plaatsvinden, en later zelfs alleen overleving (S)
●​ Op een bepaald punt kunnen individuen niet meer
overleven bij de extreme waarden
○​ Optimumcurven zijn echter niet altijd belvormig
■​ Curve b is nodig voor het leven, maar bij een teveel dodelijk (pH bv)
■​ Een curve zoals c kan ontstaan voor sporenelementen → er is een
hele kleine hoeveelheid nodig voor het leven, maar ze worden
giftiger bij grotere hoeveelheden

Niche variabelen: condities en resources
●​ Binnen een niche kennen we dus variabelen: condities en resources (zijn
verschillend):
○​ Condities zijn veranderlijk, en niet consumeerbaar
■​ Denk aan temperatuur, pH, zoutgehalte, vochtigheid, etc.
○​ Resources zijn veranderlijk, en consumeerbaar
■​ Denk aan straling, CO2, water, nutriënten, nestplaatsen, etc.

Abiotische stress
●​ Te extreme waarde van abiotische factoren zorgen voor
abiotische stress
○​ Organismen kunnen hier verschillend mee
omgaan
■​ Stress tolerantie is het vermogen om te
blijven functioneren bij blootstelling aan
verschillende omstandigheden
●​ Bij een lage temperatuur zien we
dat de rode soort beter kan blijven
overleven → hogere tolerantie

B-B1ECEX20 | UU​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 4