Fysiologie semester 3
09-02-2021
Van macro naar micro
Deel 1 vitaminen en mineralen:
Overkoepelende leerdoelen:
Je legt de functie en werking van verschillende vitaminen en mineralen in het lichaam uit.
Je benoemt de gevolgen van een tekort of overschot van verschillende vitaminen en
mineralen.
Je legt uit hoe de waterhuishouding gereguleerd wordt en wat mogelijke oorzaken en
gevolgen zijn van dehydratie en waterintoxicatie.
Je legt de functie en werking van de nieren uit en relatie tot de bloeddrukregulatie.
Leerdoelen dit hoorcollege:
Je legt uit wat vitaminen, mineralen en spoorelementen zijn en benoemt belangrijke
functies in het lichaam.
Je benoemt factoren die de beschikbaarheid van vitaminen en mineralen kunnen
beïnvloeden.
Je legt de termen deficiëntie en toxiciteit uit aan de hand van enkele voorbeelden.
Algemene kenmerken vitaminen
- Organische stoffen: Hier zit altijd een koolstof en waterstof verbinding in. Dit is de stof
waaruit de levende natuur is opgebouwd. Kunnen door micro-organismen worden
afgebroken.
- Betrokken bij regulatie lichaamsprocessen
- Ze leveren zelf geen energie
- Kleine hoeveelheden nodig (mg, uq):
o Maar vaak wel essentieel
- Structuur:
o Losse individuele eenheden.
o Moleculen
- Komen voor in voeding:
o Van nature
o Synthetisch toegevoegd.
Vita = leven, amine = stikstof
Verschillende soorten:
Wateroplosbaar en vet-oplosbaar.
- Verschillen in absorptie, transport, opslag en uitscheiding.
Wateroplosbaar: Kan makkelijk de cel in en uit, kan vrij in het bloed circuleren.
Vet-oplosbare: Worden via de micellen in de darmcel opgenomen en via chylomicronen vervoerd en
aan de lymfe afgegeven.
Absorptie:
Maag: Fe2+/Ferro-/Fe(II) Fe3+/Ferri-/Fe(III)
Duodenum: Fe3+, vocht en Na+, calcium, ijzer en magnesium.
Jejunum Proximaal 100-200 cm: Vocht en Na+, koolhydraten, vetten en eiwitten, vet-oplosbare
vitaminen en wateroplosbare vitaminen.
Jejunum: Vocht en Na+, koolhydraten, vetten en eiwitten.
Ileum: Vocht en Na+, eiwitten en wateroplosbare vitaminen.
,Terminale ileum: Vocht en Na+, eiwitten en wateroplosbare vitaminen.
Colon: Vocht, korte keten vetzuren, Na+, K+ en vitamine K.
Welke factoren beïnvloeden absorptie?
- Bioavailability of biobeschikbaarheid: Hoeveel van de ingenomen hoeveelheid wordt
daadwerkelijk geabsorbeerd?
- Factoren:
o Efficiëntie vertering
o Andere componenten uit de voeding
o Bereiding
o Competitie
o Behoefte
o Ziekte
o Etc..
Vitamine C Bevordert de opname van ijzer.
Overzicht vitaminen:
En de mineralen dan?
Net als vitaminen zijn het micronutriënten:
- Hele kleine hoeveelheden nodig.
- Leveren geen energie.
- Zijn essentieel.
Verschillen met vitamines:
- Anorganische stof, bevatten geen koolstof. De elementen waaruit de levenloze natuur uit is
opgebouwd.
- Atomen/ionen
- Blijven hetzelfde (veranderen niet tijdens vertering of bereiding van voedsel).
- Kleinere hoeveelheid opgenomen in GI tract.
Bronnen van mineralen:
- Dierlijk
- Plantaardig
o Afhankelijk van mineralen in de bodem, rijpheid, etc.
- Drinkwater
Mineralen:
- Natrium (Na)
- Kalium (K)
, - Calcium (Ca)
- Chloride (Cl)
- Fosfor (P)
- Magnesium (Mg)
- Zwavel (S)
Spoorelementen (trace minerals):
- Dezelfde kenmerken als mineralen
- Alleen een verschil in behoefte:
o Mineralen > 100 mg/dag
o Spoorelementen < 100 mg/dag
Spoorelementen:
- IJzer (Fe)
- Zink (Zn)
- Koper (Cu)
- Mangaan (Mn)
- Molybdeen (Mo)
- Seleen (Se)
- Jodium (I)
- Fluoride (F)
- Chroom (Cr)
Verschillende vormen:
- Ion vorm: opgelost in verschillende lichaamsvloeistoffen:
o Na+, K+, Ca2+, Cl-
o Ook wel elektrolyten genoemd.
- Niet-geïoniseerd (atoom) of organisch gebonden (ingebouwd molecuul)
o Calcium, magnesium, ijzer, zink, zwavel, etc
Functies:
Structuur: In botten en tanden.
Regulatie: Vochtbalans, zenuwgeleiding, spiercontractie, enzymactiviteit (activeren, versnellen).
Opname en transport:
Mineralen gedragen zich:
Wateroplosbaar:
- Makkelijk geabsorbeerd, vrij transport door het bloed, uitscheiding via nieren.
o Kalium, natrium.
Vet-oplosbaar:
- Hebben transportmolecuul nodig.
- Sneller toxisch
Transporteiwitten:
- Transferrine
- Albumine
Opslag: (in kleine mate)
- Lever
- Spierweefsel
- Botten/tanden
- Lichaamsvloeistoffen
o Intracellulair
09-02-2021
Van macro naar micro
Deel 1 vitaminen en mineralen:
Overkoepelende leerdoelen:
Je legt de functie en werking van verschillende vitaminen en mineralen in het lichaam uit.
Je benoemt de gevolgen van een tekort of overschot van verschillende vitaminen en
mineralen.
Je legt uit hoe de waterhuishouding gereguleerd wordt en wat mogelijke oorzaken en
gevolgen zijn van dehydratie en waterintoxicatie.
Je legt de functie en werking van de nieren uit en relatie tot de bloeddrukregulatie.
Leerdoelen dit hoorcollege:
Je legt uit wat vitaminen, mineralen en spoorelementen zijn en benoemt belangrijke
functies in het lichaam.
Je benoemt factoren die de beschikbaarheid van vitaminen en mineralen kunnen
beïnvloeden.
Je legt de termen deficiëntie en toxiciteit uit aan de hand van enkele voorbeelden.
Algemene kenmerken vitaminen
- Organische stoffen: Hier zit altijd een koolstof en waterstof verbinding in. Dit is de stof
waaruit de levende natuur is opgebouwd. Kunnen door micro-organismen worden
afgebroken.
- Betrokken bij regulatie lichaamsprocessen
- Ze leveren zelf geen energie
- Kleine hoeveelheden nodig (mg, uq):
o Maar vaak wel essentieel
- Structuur:
o Losse individuele eenheden.
o Moleculen
- Komen voor in voeding:
o Van nature
o Synthetisch toegevoegd.
Vita = leven, amine = stikstof
Verschillende soorten:
Wateroplosbaar en vet-oplosbaar.
- Verschillen in absorptie, transport, opslag en uitscheiding.
Wateroplosbaar: Kan makkelijk de cel in en uit, kan vrij in het bloed circuleren.
Vet-oplosbare: Worden via de micellen in de darmcel opgenomen en via chylomicronen vervoerd en
aan de lymfe afgegeven.
Absorptie:
Maag: Fe2+/Ferro-/Fe(II) Fe3+/Ferri-/Fe(III)
Duodenum: Fe3+, vocht en Na+, calcium, ijzer en magnesium.
Jejunum Proximaal 100-200 cm: Vocht en Na+, koolhydraten, vetten en eiwitten, vet-oplosbare
vitaminen en wateroplosbare vitaminen.
Jejunum: Vocht en Na+, koolhydraten, vetten en eiwitten.
Ileum: Vocht en Na+, eiwitten en wateroplosbare vitaminen.
,Terminale ileum: Vocht en Na+, eiwitten en wateroplosbare vitaminen.
Colon: Vocht, korte keten vetzuren, Na+, K+ en vitamine K.
Welke factoren beïnvloeden absorptie?
- Bioavailability of biobeschikbaarheid: Hoeveel van de ingenomen hoeveelheid wordt
daadwerkelijk geabsorbeerd?
- Factoren:
o Efficiëntie vertering
o Andere componenten uit de voeding
o Bereiding
o Competitie
o Behoefte
o Ziekte
o Etc..
Vitamine C Bevordert de opname van ijzer.
Overzicht vitaminen:
En de mineralen dan?
Net als vitaminen zijn het micronutriënten:
- Hele kleine hoeveelheden nodig.
- Leveren geen energie.
- Zijn essentieel.
Verschillen met vitamines:
- Anorganische stof, bevatten geen koolstof. De elementen waaruit de levenloze natuur uit is
opgebouwd.
- Atomen/ionen
- Blijven hetzelfde (veranderen niet tijdens vertering of bereiding van voedsel).
- Kleinere hoeveelheid opgenomen in GI tract.
Bronnen van mineralen:
- Dierlijk
- Plantaardig
o Afhankelijk van mineralen in de bodem, rijpheid, etc.
- Drinkwater
Mineralen:
- Natrium (Na)
- Kalium (K)
, - Calcium (Ca)
- Chloride (Cl)
- Fosfor (P)
- Magnesium (Mg)
- Zwavel (S)
Spoorelementen (trace minerals):
- Dezelfde kenmerken als mineralen
- Alleen een verschil in behoefte:
o Mineralen > 100 mg/dag
o Spoorelementen < 100 mg/dag
Spoorelementen:
- IJzer (Fe)
- Zink (Zn)
- Koper (Cu)
- Mangaan (Mn)
- Molybdeen (Mo)
- Seleen (Se)
- Jodium (I)
- Fluoride (F)
- Chroom (Cr)
Verschillende vormen:
- Ion vorm: opgelost in verschillende lichaamsvloeistoffen:
o Na+, K+, Ca2+, Cl-
o Ook wel elektrolyten genoemd.
- Niet-geïoniseerd (atoom) of organisch gebonden (ingebouwd molecuul)
o Calcium, magnesium, ijzer, zink, zwavel, etc
Functies:
Structuur: In botten en tanden.
Regulatie: Vochtbalans, zenuwgeleiding, spiercontractie, enzymactiviteit (activeren, versnellen).
Opname en transport:
Mineralen gedragen zich:
Wateroplosbaar:
- Makkelijk geabsorbeerd, vrij transport door het bloed, uitscheiding via nieren.
o Kalium, natrium.
Vet-oplosbaar:
- Hebben transportmolecuul nodig.
- Sneller toxisch
Transporteiwitten:
- Transferrine
- Albumine
Opslag: (in kleine mate)
- Lever
- Spierweefsel
- Botten/tanden
- Lichaamsvloeistoffen
o Intracellulair
