Samenvatting boek vloeibare tijden: leven in een eeuw van onzekerheid.
Zygmunt Bauman
Diagnose: vloeibare modern
Zygmunt Baumans schets van het heden
Baumans diagnose van de moderniteit.
Bauman bekritiseert de moderniteit als een rationele onttovering van de wereld die alles wat niet in
de moderne rationele orde past, probeert weg te zuiveren.
De Holocaust: is één extreme vorm waarin de moderniteit zich zuivert van ambivalentie.
Het leven in de postmoderne conditie is een leven van individualisering, waarin het eigen design van
het leven centraal staat.
De vloeibare moderniteit in haar afval
Vloeibare moderniteit: dat wil zeggen: een fase in de moderniteit waarin zowel instituties als het
individuele leven vloeibaar zijn, aan verandering onderhevig zijn en geen starre patronen kennen.
De vloeibare moderniteit creëert dus, net als de eerdere (eerste) moderniteit, zijn eigen
vreemdelingen.
Centraal blijft staan de ambivalentie en paradoxaliteit van een tijd zonder absolute zekerheden, en
waarin al het handelen nieuwe onzekerheid met zich mee brengt.
Met name na 9/11 signaleert Bauman de ervaren onzekerheden in de vorm van een ‘vloeibare
angst’. De angst voor terrorisme en voor andere risico’s leidt tot een steeds strakker wordend regime
van surveillance dat vrijheden in toenemende mate aantast. Maar deze angst is vloeibaar, en dat wil
zeggen dat ze even snel weer een andere vorm kan aannemen. Zo blijft een reservoir van
onzekerheid bestaan dat steeds opnieuw gemobiliseerd kan worden: tegen buitenlanders of
criminelen, tegen terroristen of andersgelovigen.
In vloeibare tijden zijn zij de gestolde vormen van uitsluiting die kennelijk nodig zijn om een leven in
vloeibare tijden uit te houden.
, Het moderne vloeibare leven en zijn angsten
Wanneer de angst eenmaal bezit neemt van mensen, dan krijgt hij zijn eigen dynamiek en heeft hij
maar weinig nodig om zich verder te ontwikkelen en te verspreiden.
Het probleem is dat deze activiteiten (knuppels, vuurwapens dragen etc.) het gevoel van onveiligheid
bevestigen en versterken dat wij erdoor trachten te verminderen.
Het ziet erna uit dat onze angsten in staat zijn zichzelf in stand te houden en te versterken, alsof zij
een eigen logica bezitten – en uit eigen kracht verder kunnen groeien.
‘Noodlot’ staat voor menselijk onwetendheid en hulpeloosheid, en ontleent zijn ontzagwekkende en
vreesaanjagend kracht juist aan deze zwakheid van zijn slachtoffers.
Wij zoeken plaatsvervangende doelstellingen waarop wij het teveel aan existentiële angst kunnen
afreageren. (Bijvoorbeeld wij zoeken de vijf tekens van depressie)
Reclames verdienen aan de angsten van mensen. Bijvoorbeeld de verkoop van de SUV’s in de VS, die
als symbool zouden staan van veiligheid.
Burgers worden banger gemaakt door de politiek. Ze beloven dan meer veiligheid en strengere regels
waardoor de angst eigenlijk alleen maar toe neemt. Dit komt omdat de angst dan werkelijkheid
wordt.
Orr wijst erop dat als gevolg van al deze onzin de hypothese dat er machtige commerciële belangen
achter het aanwakkeren van de angst voor terroristen zitten, op zijn minst enige geloofwaardigheid
krijgt.
Het zijn de onveiligheid van het heden, en de onzekerheid aangaande de toekomst die de
afschuwelijkste en ondraaglijkste van onze angsten veroorzaken en voeden. Deze onveiligheid en
onzekerheid komen op hun beurt voort uit een gevoel van onmacht: het lijkt erop dat wij niet langer
het heft in handen hebben, individueel noch groepsgewijs noch collectief – en om dit alles nog erger
te maken ontbreken ons de middelen om de politiek te verheffen tot het niveau waar de macht reeds
zetelt, waardoor wij in staat zouden zijn om de macht over ons gemeenschappelijk leven te
herwinnen door het scala van onze mogelijkheden en de grenzen van onze keuzevrijheid vast te
stellen; een macht die nu uit onze handen geglipt of getrokken is.
Zygmunt Bauman
Diagnose: vloeibare modern
Zygmunt Baumans schets van het heden
Baumans diagnose van de moderniteit.
Bauman bekritiseert de moderniteit als een rationele onttovering van de wereld die alles wat niet in
de moderne rationele orde past, probeert weg te zuiveren.
De Holocaust: is één extreme vorm waarin de moderniteit zich zuivert van ambivalentie.
Het leven in de postmoderne conditie is een leven van individualisering, waarin het eigen design van
het leven centraal staat.
De vloeibare moderniteit in haar afval
Vloeibare moderniteit: dat wil zeggen: een fase in de moderniteit waarin zowel instituties als het
individuele leven vloeibaar zijn, aan verandering onderhevig zijn en geen starre patronen kennen.
De vloeibare moderniteit creëert dus, net als de eerdere (eerste) moderniteit, zijn eigen
vreemdelingen.
Centraal blijft staan de ambivalentie en paradoxaliteit van een tijd zonder absolute zekerheden, en
waarin al het handelen nieuwe onzekerheid met zich mee brengt.
Met name na 9/11 signaleert Bauman de ervaren onzekerheden in de vorm van een ‘vloeibare
angst’. De angst voor terrorisme en voor andere risico’s leidt tot een steeds strakker wordend regime
van surveillance dat vrijheden in toenemende mate aantast. Maar deze angst is vloeibaar, en dat wil
zeggen dat ze even snel weer een andere vorm kan aannemen. Zo blijft een reservoir van
onzekerheid bestaan dat steeds opnieuw gemobiliseerd kan worden: tegen buitenlanders of
criminelen, tegen terroristen of andersgelovigen.
In vloeibare tijden zijn zij de gestolde vormen van uitsluiting die kennelijk nodig zijn om een leven in
vloeibare tijden uit te houden.
, Het moderne vloeibare leven en zijn angsten
Wanneer de angst eenmaal bezit neemt van mensen, dan krijgt hij zijn eigen dynamiek en heeft hij
maar weinig nodig om zich verder te ontwikkelen en te verspreiden.
Het probleem is dat deze activiteiten (knuppels, vuurwapens dragen etc.) het gevoel van onveiligheid
bevestigen en versterken dat wij erdoor trachten te verminderen.
Het ziet erna uit dat onze angsten in staat zijn zichzelf in stand te houden en te versterken, alsof zij
een eigen logica bezitten – en uit eigen kracht verder kunnen groeien.
‘Noodlot’ staat voor menselijk onwetendheid en hulpeloosheid, en ontleent zijn ontzagwekkende en
vreesaanjagend kracht juist aan deze zwakheid van zijn slachtoffers.
Wij zoeken plaatsvervangende doelstellingen waarop wij het teveel aan existentiële angst kunnen
afreageren. (Bijvoorbeeld wij zoeken de vijf tekens van depressie)
Reclames verdienen aan de angsten van mensen. Bijvoorbeeld de verkoop van de SUV’s in de VS, die
als symbool zouden staan van veiligheid.
Burgers worden banger gemaakt door de politiek. Ze beloven dan meer veiligheid en strengere regels
waardoor de angst eigenlijk alleen maar toe neemt. Dit komt omdat de angst dan werkelijkheid
wordt.
Orr wijst erop dat als gevolg van al deze onzin de hypothese dat er machtige commerciële belangen
achter het aanwakkeren van de angst voor terroristen zitten, op zijn minst enige geloofwaardigheid
krijgt.
Het zijn de onveiligheid van het heden, en de onzekerheid aangaande de toekomst die de
afschuwelijkste en ondraaglijkste van onze angsten veroorzaken en voeden. Deze onveiligheid en
onzekerheid komen op hun beurt voort uit een gevoel van onmacht: het lijkt erop dat wij niet langer
het heft in handen hebben, individueel noch groepsgewijs noch collectief – en om dit alles nog erger
te maken ontbreken ons de middelen om de politiek te verheffen tot het niveau waar de macht reeds
zetelt, waardoor wij in staat zouden zijn om de macht over ons gemeenschappelijk leven te
herwinnen door het scala van onze mogelijkheden en de grenzen van onze keuzevrijheid vast te
stellen; een macht die nu uit onze handen geglipt of getrokken is.
