Samenvatting Europese rechtsgeschiedenis week 5; Codificatie Duitsland

Week 5: Codificatie in Duitsland, Historische school en
Pandektenwetenschap

Hoofdstuk 6: Codificatie in Duitse landen

Het heilige Romeinse rijk

Stammen
- De noordoostelijke grens van het West-Romeinse Rijk werd gevormd
door de Rijn en de Donau, die door een lange wal met elkaar waren
verbonden
o Binnen die grenzen hadden veel Germaanse stammen zich
gevestigd
 Reges Germanorum en Imperator romanorum:
verdragen tussen de Koningen van deze stammen
(reges) en de Romeinse keizer, waarin zij aan de ene
kant de oppermacht van de keizer erkenden (imperium),
waardoor zij zelf gezag kregen over hun stamgenoten
 Personaliteitsbeginsel: De stammen leefden naar hun
eigen gewoonten en gebruiken; het Romeinse recht gold
alleen voor de daar wonende Romeinen

Val West-Romeinse Rijk; 476
- Noordoostelijke gebied werd geteisterd door herhaalde invallen van
steeds nieuwe stammen
o Ondermijnden het Romeinse gezag en daarmee de rechtsorde
- Volksverhuizingen (400-600)
o Liet het Romeinse recht verdwijnen
- Receptie Romeins recht door Heilig Roomse Rijk  translatio imperii

Karel de Grote (Carolus Magnus)
- 800: Karel, koning der Franken (768) en Langobarden (774), werd
gerkoond tot keizer van het Romeinse Rijk
- Streefde rechtseenheid; beval optekening alle ongeschreven
rechtsregels
o Les Salicia Emendata, Lex Ribuaria, Ewa ad Amorem, Lex
Saxonum, Lex Frisonum
 Geen codificaties; zij missen het kenmerk van
volledigheid en exclusiviteit

Verdrag van Verdun (843)
- West Europa werd verdeeld in drieën
o Oost-Francië: Lodewijk de Duitser
 Edelen en Bisschoppen zetten koning af
 Nieuwe koning: Arnulf van Karinthië
 Einde beginsel erfopvolging
o Middenrijk: Lotharius (oudste zoon Karel)
o West-Francië
- Keurvorsten

, o Kiezen van de koning groeide uit tot een gewoonte die tot het
einde van het Rijk (1806) in stand is gebleven
o Aanvankelijk werd men koning doordat men in die
hoedanigheid werd gekozen door de leden van de hoge adel
en de voornaamste bisschoppen van het rijk
o Later geschiedde de keuze door een beperkt aantal van hen 
keurvorsten

Rooms keizer
- Voordeel Renovatio imperii
o Supranationale rijksband, bracht een vernieuwing van het
Romeinse recht mee
o 1 rijk, 1 recht
- Nadelen Renovatio imperii
o Pauselijke kroning
 Voor de keizerskroning bleven de koningen voor lange
tijd in Italië dat door de Alpen van het stamland was
gescheiden, afwezigheid in Duitsland was niet
bevorderlijk voor het centrale gezag
 Botsing universele pretenties; keizers ondervonden
hinder van de paus, van wie zij afhankelijk waren. Ook
de paus hield er Romeinse (universele) pretenties op na,
die zich niet altijd tot louter geestelijke zaken beperkten
 Gregorius VII investituurstrijd
 Koning en Paus beroepen zich op Romeins recht
om hun machtsaanspraken te ondersteunen

De Habsburgers als Roomse keizers
- Na kroning van Albrecht II in 1438 bleven de Habsburgers op de
keizerstroon
o Fictie: “niet op grond van successie of erfgenaamschap de
kroon op te eisen”
- Kroning
o Karel V was de laatste keizer die in 1530 van de Paus de
keizerskroon in ontvangst nam
o Daarna  andere constructie
 Wanneer men eenmaal door de keursvorsten tot rooms-
koning was gekozen, vond kort na de keuze de kroning
plaats, niet meer zoals vanouds in Aken, maar in de
plaats van de verkiezing, in de regel in Frankfurt
- Macht
o Macht keizer is nooit tot een zo volstrekte macht uitgegroeid
als die van de koningen van Frankrijk
o Onderhorige gebieden ontwikkelden zich tot landen die de
facto (feitelijk) onafhankelijk waren, min of meer zelfstandige
staten
o Waar kwam de macht van de keizers dan vandaan?